NON PAPER

Ο σκληρός μήνας Δεκέμβριος

Στα νεόκοπα ήθη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ο Δεκέμβριος είναι ο πιο πλουμιστός μήνας. Με τις γιρλάντες του, τα στολίδια του, τις μπαλίτσες του, τα ho ho ho του, κερατάκια τάρανδου, γαντάκια και πολλές, πάρα πολλές κούπες καφέ και αχνιστής σοκολάτας. Στα νεότερα χρονικά μας ωστόσο είναι ένας μήνας άγριος, σκληρός, με κακοφορμισμένες πληγές.

Δύο «Δεκεμβριανά» μετράμε στη σύγχρονη Ιστορία μας – όσο κι αν τα δεύτερα «δανείστηκαν» τον τίτλο τους από τα πρώτα. Ή, μάλλον, τον υιοθέτησαν κάποιοι για να τους προσδώσουν ανάλογη ιστορική σημαντικότητα. Μπούρδες. Ο Δεκέμβριος του 1944 δεν συγκρίνεται με τον Δεκέμβριο του 2008. Σε τίποτα. Ούτε ως προς τις προθέσεις ούτε ως προς τα γεγονότα ούτε ως προς τις αφορμές και τις αιτίες ούτε ως προς το ιστορικό τους εκτόπισμα. Ο πρώτος ήταν εμφύλια σύρραξη, ο δεύτερος μια επίδειξη επαναστατικής γυμναστικής εκ του ασφαλούς. Το μόνο κοινό τους ήταν πως, τόσο ο ένας όσο και ο άλλος, ήταν το απότοκο της εποχής τους. Στον πρώτο διακυβευόταν, και από τους μεν όσο και τους δε, ένα όραμα. Σωστό, λάθος, χαλκευμένο, αληθινό, αυθόρμητο, «φορετό», πάντως ένα όραμα. Τον Δεκέμβριο του 2008 παιζόταν ένα σχέδιο. Που στήθηκε με διαδικασίες fast track πάνω στη δολοφονία ενός 15χρονου παιδιού. Και που, εκ του αποτελέσματος, φαίνεται ότι πέτυχε. Τα «γραμμάτιά» του εξοφλήθηκαν πέντε χρόνια αργότερα. Και ο νοών νοείτω.

Ωστόσο, η δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου συγκρότησε μια γενιά, της έδωσε όνομα. Μια γενιά που, ήδη, τριανταρίζει. Μια γενιά συμπιεσμένη, αμήχανη, που ριζοσπαστικοποιήθηκε βίαια, που παγιδεύτηκε ανάμεσα στα «ζήτω» και στα «ζητώ» της. Και που εργαλειοποιήθηκε όσο καμιά άλλη τις τελευταίες δεκαετίες. Από αυτούς που μετέτρεψαν τις υποσχέσεις που της έδωσαν (για αξιοπρέπεια και μπλα, μπλα, μπλα) σε αδιέξοδα. Γι’ αυτό και μόνο αξίζει λίγη παραπάνω συμπάθεια και στήριξη από όσο αξίζουν, ούτως ή άλλως, όλες οι νεότερες γενιές.

Πάντως αν υπάρχει κάτι κοινό ανάμεσα στον Δεκέμβριο του 1944 και του 2008 είναι ότι εγκαινίασαν μια δυστοπία, μια περίοδο όπου «με το μίσος περνούσε ο καιρός». Ακριβώς όπως το γράφει ο Μάνος Ελευθερίου στην πρώτη σελίδα του μυθιστορήματος «Η γυναίκα που πέθανε δύο φορές», με έμπνευση τη δολοφονία, από την ΟΠΛΑ, της κορυφαίας ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη.

Για τον Μένη

Καταγραμμένο κι αυτό στις απώλειες ενός Δεκεμβρίου. Σαν σήμερα ήταν, πριν από οκτώ χρόνια, εκείνο το σαββατιάτικο πρωινό που έβλεπα να περνά συνέχεια από την οθόνη μου, στη ροή των μικρών και των μεγάλων ειδήσεων, η φωτογραφία του Μένη Κουμανταρέα. Τα πρώτα λεπτά δεν έδωσα σημασία. Πριν από λίγες μέρες είχε κυκλοφορήσει η αλληλογραφία του με τον Βασίλη Βασιλικό και φαντάστηκα ότι θα επρόκειτο για σχετικές αναφορές. Σαν να παραήταν όμως πολλές για μια έκδοση. Και τότε δέησα να διαβάσω την είδηση. Το προηγούμενο βράδυ είχε δολοφονηθεί. Λίγες ώρες αργότερα, ο Δημοσθένης Κούρτοβικ έγραφε στα «ΝΕΑ» ότι πνίγηκε στις αναθυμιάσεις του κόσμου που τον ενέπνεε.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, χάρη σε ένα «προξενιό φιλίας» που μας έκανε ο Θανάσης Νιάρχος, είχα την ευλογία να βρισκόμαστε αρκετά συχνά. Το προηγούμενο βράδυ μάλιστα είχαμε τηλεφωνηθεί και είχαμε κανονίσει, αν δεν καιγόταν η Αθήνα λόγω της επετείου της δολοφονίας του Αλέξη Γρηγορόπουλου (έπαιζε και η απεργία πείνας του Ρωμανού τότε), να βρισκόμασταν στις «Νοστιμιές της Μαίρης», την «καλλιτεχνική» ταβέρνα της πλατείας Αγίου Γεωργίου στην Κυψέλη.

Λείπει ο Μένης Κουμανταρέας σήμερα. Λείπουν ο λόγος του και η αστική αναρχία του. Η άποψή του για το περιθώριο που το έδειχνε αλλά και το αγαπούσε. Δεν το διακωμωδούσε. Δεν γραφικοποιούσε τις εξάρσεις του. Λείπουν, κυρίως, τα σχόλιά του, ο τρόπος με τον οποίον «φωτογράφιζε» τον πολιτισμό. Θυμάμαι να λέει, μόλις είχε σκάσει η οικονομική κρίση, ότι εμείς οι Ελληνες, μέχρι και τη δεκαετία του 1980, ήμασταν ένας φτωχός λαός με πολύ αναπτυγμένο όμως τον πολιτισμό της φτώχειας. Μετά πλουτίσαμε τόσο άτσαλα που δεν προλάβαμε να αναπτύξουμε τον πολιτισμό του πλούτου. Και από πολιτισμένοι φτωχοί, γίναμε απολίτιστοι πλούσιοι.