Το αναπόφευκτο κραχ

Η παγκόσμια οικονομία βαδίζει προς μια άνευ προηγουμένου εμφάνιση οικονομικών, χρηματοπιστωτικών κρίσεων και κρίσεων χρέους μετά την έκρηξη των ελλειμμάτων, του δανεισμού και της μόχλευσης τις τελευταίες δεκαετίες.

Στον ιδιωτικό τομέα το βουνό του χρέους περιλαμβάνει αυτό των νοικοκυριών (όπως στεγαστικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες, δάνεια αυτοκινήτων, φοιτητικά δάνεια, προσωπικά δάνεια), επιχειρήσεις και εταιρείες (τραπεζικά δάνεια, ομολογιακό χρέος και ιδιωτικό χρέος) και τον χρηματοπιστωτικό τομέα (υποχρεώσεις τραπεζικών και μη τραπεζικών ιδρυμάτων). Στον δημόσιο τομέα περιλαμβάνει ομόλογα κεντρικής, επαρχιακής και τοπικής κυβέρνησης και άλλες επίσημες υποχρεώσεις, καθώς και σιωπηρά χρέη, όπως μη χρηματοδοτούμενες υποχρεώσεις από συνταξιοδοτικά προγράμματα και συστήματα υγειονομικής περίθαλψης – όλα αυτά θα συνεχιστούν να μεγαλώνουν όσο γερνούν οι κοινωνίες.

Βλέποντας και μόνο τα χρέη, τα στοιχεία είναι συγκλονιστικά. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το συνολικό χρέος του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα ως μερίδιο του ΑΕΠ αυξήθηκε από 200% το 1999 σε 350% το 2021. Ο λόγος είναι τώρα 420% στις προηγμένες οικονομίες και 330% στην Κίνα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι 420%, το οποίο είναι υψηλότερο από ό,τι κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Υφεσης και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με τις κεντρικές τράπεζες να αναγκάζονται να αυξήσουν τα επιτόκια σε μια προσπάθεια να αποκαταστήσουν τη σταθερότητα των τιμών, (οφειλέτες) ζόμπι αντιμετωπίζουν απότομες αυξήσεις στο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους τους. Για πολλούς, αυτό αντιπροσωπεύει ένα τριπλό κακό, επειδή ο πληθωρισμός διαβρώνει επίσης το πραγματικό εισόδημα των νοικοκυριών και μειώνει την αξία των περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών, όπως τα σπίτια και τα αποθέματα. Το ίδιο ισχύει για τις εύθραυστες εταιρείες. Ακόμη χειρότερα, αυτές οι εξελίξεις συμπίπτουν με την επιστροφή του στασιμοπληθωρισμού (υψηλός πληθωρισμός παράλληλα με ασθενή ανάπτυξη). Εξάλλου, η παγκόσμια οικονομία πλήττεται από επίμονους βραχυπρόθεσμους και μεσοπρόθεσμους αρνητικούς κλυδωνισμούς προσφοράς που μειώνουν την ανάπτυξη και αυξάνουν τις τιμές και το κόστος παραγωγής.

Σε αντίθεση με την οικονομική κρίση του 2008 και τους πρώτους μήνες του COVID-19, η απλή διάσωση με χαλαρές μακροοικονομικές πολιτικές όσων έχουν ανάγκη θα έριχνε περισσότερη βενζίνη στην πυρκαγιά του πληθωρισμού. Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρξει μια σκληρή προσγείωση – μια βαθιά, παρατεταμένη ύφεση – πάνω από μια σοβαρή οικονομική κρίση.

Οι κυβερνήσεις δεν είναι πρόθυμες να αυξήσουν τους φόρους ή να μειώσουν τις δαπάνες για να μειώσουν τα ελλείμματά τους, αλλά δεν μπορείς να κοροϊδεύεις όλους τους ανθρώπους όλη την ώρα. Μόλις το τζίνι του πληθωρισμού βγει από το μπουκάλι – κάτι που θα συμβεί όταν οι κεντρικές τράπεζες εγκαταλείψουν τον αγώνα ενόψει του επικείμενου οικονομικού και χρηματοπιστωτικού κραχ -, το ονομαστικό και πραγματικό κόστος δανεισμού θα αυξηθεί. Η μητέρα όλων των στασιμοπληθωριστικών κρίσεων χρέους μπορεί να αναβληθεί, όχι να αποφευχθεί.

Ο Νουριέλ Ρουμπινί είναι καθηγητής Οικονομικών στη Stern School of Business του New York University Stern School of Business και επικεφαλής οικονομολόγος Atlas Capital Team