Είναι μια ιδέα καλή; Ας την κλέψουμε!

O Καρλομάγνος του «Economist» δεν αρκείται στα λόγια. Παραθέτει και συγκεκριμένα παραδείγματα. Οπως γράφει στην ομώνυμη στήλη του, υπάρχουν πολλές καλές ιδέες που έχουν διασχίσει τα σύνορα μιας ευρωπαϊκής χώρας και πολλές ακόμη που περιμένουν να το κάνουν. Μια από αυτές είναι η μείωση του εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας. Το μέτρο ξεκίνησε από τη Γερμανία μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και εφαρμόστηκε από αρκετές ακόμη χώρες μετά το ξέσπασμα της πανδημίας: αντί να απολυθούν οι απασχολούμενοι σε θέσεις εργασίας που επλήγησαν από την Covid-19, μειώθηκαν οι ώρες που δούλευαν (μερικές φορές στο μηδέν), με το κράτος να αναλαμβάνει την αναπλήρωση του μισθού τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι συγκεκριμένοι εργαζόμενοι να παραμείνουν συνδεδεμένοι με τους εργοδότες τους και να επιστρέψουν γρήγορα στις θέσεις τους όταν η ζήτηση γι’ αυτές αποκαταστάθηκε.

Το βρετανικό περιοδικό κρατούσε πάντα μια φιλελεύθερη στάση σε σχέση με τα ναρκωτικά. Υποστήριζε δηλαδή ότι η νομιμοποίησή τους, ακόμη κι όταν πρόκειται για τα σκληρά, θα έλυνε πολλά από τα σημερινά προβλήματα και θα έδινε διεξόδους σε αρκετά αδιέξοδα. Το 2001, η Πορτογαλία έκανε κάτι λιγότερο φιλόδοξο, αλλά πάντως γενναίο: αποποινικοποίησε την κατοχή κάνναβης, ηρωίνης και άλλων ναρκωτικών, υποστηρίζοντας ότι ο εθισμός συνιστά κρίση της δημόσιας υγείας, όχι της δημόσιας τάξης. Αντί να τιμωρούνται οι χρήστες, δόθηκε έμφαση στη σύλληψη των εμπόρων. Το αποτέλεσμα ήταν οι τοξικομανείς να αρχίσουν να θεραπεύονται, οι υποψήφιοι τοξικομανείς να εντοπίζονται έγκαιρα και η χώρα να έχει σήμερα ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά θανάτων από ναρκωτικά στην Ευρώπη.

Αυτό που έκανε η Ολλανδία με τα ποδήλατα δεν έχει ενδιαφέρον τόσο ως προς το ίδιο το μέσο όσο ως προς τη νοοτροπία των οδηγών αυτοκινήτων. Με βάση έναν νόμο που τέθηκε σε ισχύ το 1994, όταν συγκρούεται ένα αυτοκίνητο με ένα ποδήλατο την ευθύνη την έχει ο οδηγός του πρώτου, εκτός αν μπορεί να αποδείξει με αδιάσειστα στοιχεία ότι ο ποδηλάτης οδηγούσε σαν μεθυσμένος. Αυτό, σημειώνει ο Καρλομάγνος, έχει ως αποτέλεσμα οι ολλανδοί γιωταχήδες να σέβονται τις ειδικές λωρίδες κυκλοφορίας των ποδηλατών και να αντιμετωπίζουν τους τελευταίους σαν να πάσχουν από μια μολυσματική ασθένεια: μακριά κι αγαπημένοι.

Η γειτονική χώρα δεν αποτελεί ακριβώς παράδειγμα αποτελεσματικής διακυβέρνησης. Τον περασμένο μήνα, όμως, το Βέλγιο επινόησε έναν πρωτότυπο τρόπο για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Σε συνηθισμένες εποχές, οι ιδιοκτήτες ενοικιαζόμενων διαμερισμάτων μπορούν να αυξάνουν το νοίκι στα πολυετή συμβόλαια κατ’ αναλογία με τον πληθωρισμό. Στο εξής θα μπορούν να το κάνουν μόνο για τα διαμερίσματα που πληρούν ορισμένα κριτήρια ενεργειακής αποτελεσματικότητας. Βραχυπρόθεσμα, αυτό το μέτρο θα προστατεύσει τους ενοικιαστές. Μακροπρόθεσμα, θα λειτουργήσει ως κίνητρο για την επένδυση στην πράσινη ενέργεια.

Η Βρετανία έσπευσε να φύγει από την Ευρώπη, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι ορισμένες ιδέες της δεν μπορεί να αντιγραφούν από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το 2018, για παράδειγμα, θέσπισε έναν νόμο με βάση τον οποίο ένα δικαστήριο μπορεί να απαιτεί από μυστηριώδεις τύπους που αγοράζουν γιοτ ή πολυτελείς κατοικίες να αποκαλύπτουν την πηγή των χρημάτων τους. Ολιγάρχες, έμποροι ναρκωτικών και οι συγγενείς τους αντιμετωπίζουν έτσι τον κίνδυνο να χάσουν τις περιουσίες τους αν δεν δώσουν επαρκείς εξηγήσεις για τον τρόπο που τις απέκτησαν. Είναι αλήθεια ότι ο νόμος αυτός ωφέλησε κυρίως τους βρετανούς δικηγόρους, όπως είναι αλήθεια ότι δεν εφαρμόστηκε με ιδιαίτερη ζέση για τους ρώσους ολιγάρχες. Η ρωσική εισβολή όμως στην Ουκρανία διέλυσε τους μύθους και ανάγκασε τη βρετανική δικαιοσύνη να αναλάβει τις ευθύνες της.

Η Φινλανδία, τέλος, είναι γνωστή συνήθως για το πρωτοπόρο εκπαιδευτικό της σύστημα που της χαρίζει πρωτιές στην αξιολόγηση Pisa. Nα όμως που αποδεικνύεται ικανή να αντιμετωπίσει και το ζήτημα των αστέγων. Με ποιον τρόπο; Παρέχοντάς τους… στέγη – και μάλιστα χωρίς όρους. Στις περισσότερες χώρες, οι άστεγοι πρέπει πρώτα να λύσουν τα προβλήματά τους, όπως η εξάρτησή τους από τα ναρκωτικά, για να αναζητήσουν στη συνέχεια μόνιμη στέγη. Αυτό όμως είναι δύσκολο όταν κινούνται μεταξύ δρόμου και ξενώνα, με αποτέλεσμα η κατάστασή τους να χειροτερεύει διαρκώς. Η στρατηγική της Φινλανδίας, αντιθέτως, είναι πρώτα να στεγάζει τους άστεγους κι ύστερα να τους βοηθά να λύνουν τα προβλήματά τους.

Θα ήταν άδικο να μην επισημάνουμε εδώ ότι σε αυτό το πεδίο θα μπορούσε και η Ελλάδα να λειτουργήσει ως παράδειγμα για άλλες χώρες: χάρις στις άοκνες προσπάθειες του ΓΓ Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας Γιώργου Σταμάτη, οι περισσότεροι από τους αστέγους του Πειραιά έχουν βρει σπίτι, ενώ και άλλες ευάλωτες κατηγορίες συμπολιτών μας έχουν τύχει κρατικής συνδρομής – χωρίς όρους.

Αντιγραφή, αντιγραφή, αντιγραφή

Αμερικανός τραγουδιστής, συνθέτης, κωμικός, πιανίστας και μαθηματικός, ο Λέρερ έμεινε στην ιστορία για την αντίδρασή του όταν έμαθε το 1973 ότι το Νομπέλ Ειρήνης απονεμήθηκε στον Χένρι Κίσινγκερ. «Η πολιτική σάτιρα», είπε, «είναι πια νεκρή». Τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, όμως, ο Λέρερ έγραψε και μερικά ωραία, χιουμοριστικά τραγούδια. Ενα από αυτά λέγεται Λομπατσέφσκι, από το όνομα ενός ρώσου μαθηματικού που έζησε το πρώτο μισό του 19ου αιώνα: «Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη μέρα / που πρωτογνώρισα τον μεγάλο Λομπατσέφσκι / και μου είπε το μυστικό της επιτυχίας στα μαθηματικά / με μια λέξη: αντιγραφή! / Αντιγραφή. Μην αφήσεις κανενός δουλειά / να ξεφύγει από τα μάτια σου. / Θυμήσου γιατί ο καλός Θεός / έφτιαξε τα μάτια σου, / μην τα καλύπτεις λοιπόν / Αλλά κάνε αντιγραφή, αντιγραφή, αντιγραφή… / μόνο σιγουρέψου παρακαλώ / ότι την αποκαλείς πάντα “έρευνα”».