Στις Βρυξέλλες, όλοι οι τοίχοι έχουν αφτιά

Αν εμπιστευτούμε το Politico.eu – και δεν έχουμε λόγο να μην το κάνουμε δεδομένης της εξειδίκευσής του στις ευρωπαϊκές υποθέσεις -, τότε οι Βρυξέλλες είναι γεμάτες κατασκόπους. Περιφέρονται στις εκδηλώσεις δικτύωσης διαφόρων think tanks. Σηκώνουν το χέρι στα δημοσιογραφικά μπρίφινγκ της ΕΕ. Λαθρακούνε – εφόσον ευσταθεί η προειδοποίηση που απηύθυνε το 2019 η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικών Υποθέσεων – στα μπαρ και τα εστιατόρια πέριξ της έδρας της Κομισιόν. Σύμφωνα πάντα με το Politico, είναι γνωστό εδώ και χρόνια πως οι τοίχοι στις Βρυξέλλες έχουν αφτιά. Η μάχη κατά της κατασκοπείας ωστόσο προσελκύει πλέον περισσότερη προσοχή, καθώς οι κυνηγοί κατασκόπων της ΕΕ διπλασιάζουν τις προσπάθειές τους απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα, την κινεζική κατασκοπεία και την επιστροφή της γεωπολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων. Το πρόβλημα, για εκείνους που είναι επιφορτισμένοι με την αντιμετώπισή του, είναι πόσα ακριβώς μπορεί να γίνουν για αυτό. Και η απάντηση, προς το παρόν, μοιάζει να είναι: Οχι αρκετά.

26.000 μόνο οι διπλωμάτες

Κατ’ αρχάς, κανείς δεν γνωρίζει πόσοι ακριβώς κατάσκοποι επιχειρούν στην πρωτεύουσα της ΕΕ. Οταν οι βέλγοι αξιωματούχοι ασφαλείας πιέζονται να δώσουν έναν αριθμό, παρακαλούν αστειευόμενοι όποιον καταφέρει να μάθει, να το πει και σε εκείνους. ΗΠΑ και Αυστραλία απαιτούν από όσους εργάζονται για ξένα συμφέροντα να το δηλώνουν, το Βέλγιο όχι. Και είναι μια πόλη απόλυτα γοητευτική για τους κατασκόπους, αφού φιλοξενεί, πέραν των ευρωπαϊκών θεσμών και του ΝΑΤΟ, περίπου 100 ακόμα διεθνείς οργανισμούς και 300 ξένες διπλωματικές αποστολές. Ολα μαζί αυτά απασχολούν περίπου 26.000 εγγεγραμμένους διπλωμάτες. Και για έναν κατάσκοπο, ένα διπλωματικό διαβατήριο είναι η απόλυτη κάλυψη, αφού ανοίγει όλες τις πόρτες και επιπλέον προσφέρει προστασία από διώξεις. Βέλγοι αξιωματούχοι ασφαλείας εκτιμούν πως, σε ορισμένες πρεσβείες, ένα 10%-20% των διπλωματών είναι πράκτορες των εθνικών μυστικών υπηρεσιών.

Πόστα σε πανεπιστήμια

Κάλυψη μπορεί να προσφέρει επίσης ένα πόστο σε κάποιο πανεπιστήμιο, σε κάποιο think tank, ή και στη δημοσιογραφία. Το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών έκλεισε το 2019 το Ινστιτούτο Κομφούκιος, ένα πρόγραμμα κινεζικής γλώσσας και πολιτισμού, καθώς ο διευθυντής του κατηγορήθηκε ότι κατασκόπευε υπέρ του Πεκίνου. Και σύμφωνα με τις βελγικές υπηρεσίες ασφαλείας, έως και ένας στους πέντε κινέζους δημοσιογράφους που εργάζονται στις Βρυξέλλες μπορεί να είναι πράκτορας.

Κομισιόν, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Ευρωκοινοβούλιο, ΝΑΤΟ, όλα έχουν δικές τους υπηρεσίες ασφαλείας. Δεν υπάρχει όμως επίσημη υπηρεσία πληροφοριών της ΕΕ, ή έστω ένας οργανισμός που να συντονίζει τις 27 εθνικές υπηρεσίες αντικατασκοπίας. Κάποιοι έχουν καλέσει την Ευρώπη να δημιουργήσει τη δική της απάντηση στη CIA, κάτι τέτοιο όμως παραμένει στην καλύτερη περίπτωση -δεδομένης της απροθυμίας των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να μοιράζονται τις πληροφορίες τους – μια μακρινή πιθανότητα.

Ο εφησυχασμός

Το μεγαλύτερο κομμάτι της ευθύνης λοιπόν πέφτει στη Βελγική Κρατική Υπηρεσία Ασφάλειας και τους στρατιωτικούς συναδέλφους της στη Γενική Υπηρεσία Πληροφοριών και Ασφαλείας. Κάτι ο εφησυχασμός που επικράτησε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, κάτι και η προτεραιότητα στην αντιτρομοκρατία, το 2016 η βελγική αντικατασκοπία ήταν η μισή από εκείνες των ευρωπαίων ομολόγων της. Από το 2014 και εξής ωστόσο η ρωσική επιθετικότητα έφερε μεγαλύτερη συνειδητοποίηση των κινδύνων και οι δαπάνες έχουν αυξηθεί. Η κρατική υπηρεσία ασφαλείας θα αυξήσει έως το 2024 το δυναμικό της σχεδόν στο διπλάσιο, στα 1.000 άτομα. Πρόσφατα, το Βέλγιο πέρασε νόμο που δίνει στους αξιωματούχους ασφαλείας μεγαλύτερες ελευθερίες κατά τις έρευνές τους. Παράλληλα, δρομολογείται ένας νέος νόμος που θα διευρύνει τον ορισμό της κατασκοπείας – επί του παρόντος, η κατασκοπεία per se δεν είναι έγκλημα στο Βέλγιο, μόνο η διαβίβαση απόρρητων πληροφοριών κρίσιμου εθνικού συμφέροντος σε εχθρική ή ξένη δύναμη είναι ποινικά κολάσιμη. Παρά τις ανανεωμένες προσπάθειες ωστόσο, πολλοί εκτιμούν πως η χώρα δεν μπορεί να συναγωνιστεί τους πόρους ξένων δυνάμεων όπως η Ρωσία και η Κίνα.