Λέγοντας ψέματα, πετυχαίνοντας και χάνοντάς τα όλα

Η κατάρρευση του ανταλλακτηρίου κρυπτονομισμάτων FTX και η άνοδος και πτώση του ιδρυτή του, Sam Bankman-Fried, είναι μόνο το πιο πρόσφατο επεισόδιο που περικλείει τους κινδύνους της οικονομικής καινοτομίας. Σε αυτό το σημείο θα έπρεπε να είναι εύκολο για τις ρυθμιστικές Αρχές, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τους επενδυτές να εντοπίσουν ένα προφανές σχέδιο πυραμίδας. Γιατί, λοιπόν, πρέπει να μάθουμε ένα δύσκολο μάθημα ξανά και ξανά;

Σε αντίθεση με τη δημοφιλή πεποίθηση, η επίμονη γοητεία των σχεδίων πυραμίδας αντανακλά όχι μόνο την απληστία και την ευπιστία, αλλά και ένα απλό γεγονός: όπως τέτοια σχέδια, οι πολύτιμες καινοτομίες βασίζονται επίσης σε εφέ. Το λεγόμενο FOMO, ή ο φόβος να μη μείνει κανείς «απέξω» από κέρδος (fear of missing out), μπορεί να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από απατεώνες που χειραγωγούν άλλους για προσωπικό όφελος. Αλλά αυτά μπορούν να λειτουργήσουν μόνο εάν εγγραφούν αρκετά άτομα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πολλοί επιχειρηματίες όπως ο Bankman-Fried ασπάζονται τη φιλοσοφία «λέγε ψέματα μέχρι να τα καταφέρεις». Τα προβλήματα συχνά ξεκινούν όταν αυτή η προσέγγιση πάει στο ακόμη πιο ύπουλο «λέγε ψέματα μέχρι να το αποκτήσεις».

Σήμερα, τα μετρητά θεωρούνται άβολα και συνδέονται όλο και περισσότερο με την εγκληματικότητα – εμπόριο ναρκωτικών, λαθρεμπόριο όπλων, φοροδιαφυγή και καταστολή κυρώσεων – οδηγώντας πολλές χώρες να πειραματιστούν με ψηφιακά νομίσματα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες άργησαν να ενταχθούν σε αυτήν την τάση, σε μεγάλο βαθμό επειδή οι τράπεζες – ένας ισχυρός όμιλος λόμπι – φοβούνται ότι θα παραγκωνιστούν. Ο Bankman-Fried εκμεταλλεύτηκε τους φόβους ότι η οικονομία των ΗΠΑ, όπως η Γαλλία στις αρχές του δέκατου όγδοου αιώνα, θα μπορούσε να μείνει πίσω, και φαινόταν να προσφέρει μια λύση.

Αλλά το να έχεις μια συναρπαστική αφήγηση δεν αρκεί. Η πολιτική ελίτ απαιτεί επίσης ένα κίνητρο για να εγγραφεί. Ο Bankman-Fried έκανε μεγάλες συνεισφορές σε Δημοκρατικούς πολιτικούς, ενώ ένα άλλο στέλεχος της FTX έκανε παρόμοιες μεγάλες δωρεές σε Ρεπουμπλικανούς. Επίσης η FTX υποσχέθηκε να συνεργαστεί με ρυθμιστικές Αρχές για να δημιουργήσει ένα πλαίσιο που θα προστατεύει τα συμφέροντά της.

Και τα δύο συστήματα τελικά κατέρρευσαν επειδή οι εμπνευστές τους εξέδωσαν πάρα πολλά από τα δήθεν ανώτερα εναλλακτικά τους χρήματα. Στην επιστολή του με την οποία ζητούσε συγγνώμη από τους υπαλλήλους της FTX, ο Bankman-Fried κατηγόρησε την υπερβολική μόχλευση και είπε ότι υποτίμησε «το μέγεθος του κινδύνου που ενέχει ένα υπερσυσχετισμένο κραχ». Οι πυραμίδες, τελικά, επιβιώνουν μόνο όσο οι άνθρωποι πιστεύουν σε αυτά, και τίποτα δεν είναι πιο επιζήμιο για την αξιοπιστία κάποιου από έναν κατακλυσμό αξιώσεων που δεν μπορεί να τιμήσει.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Princeton University.