Η επίθεση του Μαστόδοντα

Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Εβγκέν Ρόσκο δουλεύει 14ωρα, από το πρωί μέχρι το βράδυ. Τόσο, που δεν έχει χρόνο να απολαύσει αυτό που του συμβαίνει: το γεγονός ότι το Mastodon, το εναλλακτικό και μη κερδοσκοπικό κοινωνικό δίκτυο που δημιούργησε πριν από έξι χρόνια, στα 23 του, έχει αυξήσει τους ενεργούς μηνιαίους χρήστες του από 400.000 στα μέσα Οκτωβρίου, σε περισσότερους από δύο εκατομμύρια. Μία εκτόξευση η οποία έχει άμεση σχέση με την αγορά του Τwitter, στα τέλη Οκτωβρίου, από τον νοτιοαφρικανο-καναδο-αμερικανό δισεκατομμυριούχο Ιλον Μασκ, και με το χάος που επικρατεί έκτοτε στην πλατφόρμα.

Το Mastodon παραμένει βέβαια ένας νάνος σε σύγκριση με τους 395 εκατομμύρια λογαριασμούς που διεκδικεί το Τwitter. Και η ξαφνική εισροή νέων χρηστών έχει προκαλέσει αρκετά προβλήματα -«συνίσταται κάποια ανοχή στη βραδύτητα», δήλωσε ο ίδιος ο Ρόσκο στο «New Yorker». Ο διεθνής Τύπος έχει, εντούτοις, γεμίσει από συνεντεύξεις και πορτρέτα του, καθώς και αφιερώματα στην υπηρεσία microblogging του – «Τι είναι;», «Πώς λειτουργεί;», «Ποιες οι διαφορές του με το Τwitter;». Ολο και περισσότεροι χρήστες, λοιπόν, μπαίνουν διερευνητικά στον ιστότοπο joinmastodon.org και διαβάζουν το καλωσόρισμά του: «Μία κοινωνική δικτύωση που δεν είναι προς πώληση. Το home feed σας πρέπει να γεμίζει με εκείνα που σας ενδιαφέρουν περισσότερο, όχι με εκείνα που μια επιχείρηση θεωρεί ότι πρέπει να δείτε. Ριζοσπαστικά διαφορετικά σόσιαλ μίντια, πίσω στα χέρια των ανθρώπων».

Οι νέοι χρήστες του Mastodon μάλλον δεν το γνωρίζουν, αλλά τελικά ακολουθούν τη διαδρομή που ακολούθησε και ο ίδιος ο δημιουργός του πριν από μερικά χρόνια. Γεννημένος στη Μόσχα, σε μία εβραϊκή οικογένεια της μεσαίας τάξης, ο Εβγκέν Ρόσκο μετανάστευσε στη Γερμανία μαζί με τους γονείς του σε ηλικία 11 χρόνων, με την ελπίδα «για ένα καλύτερο μέλλον, μακριά από τη Ρωσία του Πούτιν». Ως παιδί, βρήκε για ένα διάστημα διέξοδο στη δημιουργικότητά του μέσα από το σχέδιο, τη ζωγραφική. Ηταν όμως υπερβολικά ανυπόμονος, και όχι ιδιαίτερα καλός – «ήμουν ανίκανος να σχεδιάσω μια ίσια γραμμή» -, σύντομα λοιπόν το γύρισε στον προγραμματισμό, εκεί άλλωστε «η ανταμοιβή ήταν άμεση: οι αλλαγές εμφανίζονταν στιγμιαία στην οθόνη μου». Μαθητής λυκείου ακόμα, στη Θουριγγία, δημιούργησε αρκετούς ιστότοπους, ανάμεσά τους και η εικονική αγορά έργων τέχνης «Artists & Clients», την οποία και πούλησε στη συνέχεια αντί 2.000 δολαρίων. Σπούδασε – τι άλλο; – πληροφορική στο πανεπιστήμιο της Ιένας και αμέσως μετά το πτυχίο του, άρχισε να σχεδιάζει το Mastodon.

Την ώθηση, του την έδωσε η «απομάγευσή» του από το Τwitter. «Σκεφτόμουν πως το να έχω τη δυνατότητα να εκφράζομαι online στους φίλους μου μέσω σύντομων μηνυμάτων ήταν πολύ σημαντικό για μένα, σημαντικό επίσης για τον κόσμο, και ότι ίσως αυτό δεν θα έπρεπε να βρίσκεται στα χέρια μιας και μόνο επιχείρησης. Είχε γενικά σχέση με την καχυποψία που ένιωθα για τον έλεγχο από την κορυφή που ασκούσε το Τwitter». Το Mastodon μοιάζει στη μορφή με το Τwitter. Διαφέρει όμως ως προς τη φιλοσοφία: υπερηφανεύεται για το ελεύθερο, ανοιχτού κώδικα λογισμικό του, καθώς και το αποκεντρωμένο σύστημά του. Αντίθετα με το Τwitter, όπου όλοι οι χρήστες περνούν από τους διακομιστές της επιχείρησης, στο Mastodon ο χρήστης διαλέγει τη στιγμή που εγγράφεται έναν διακομιστή ανάμεσα σε αρκετές χιλιάδες, ανάλογα με τα ενδιαφέροντά του ή την τοποθεσία του – ή μπορεί να δημιουργήσει έναν δικό του.

Κάθε διακομιστής έχει διαφορετικό διαχειριστή, ένα άτομο ή μια ομάδα, και δικούς του κανόνες όσον αφορά τον έλεγχο του περιεχομένου. Οι περισσότεροι επικοινωνούν μεταξύ τους, ένας διαχειριστής μπορεί όμως να αποκλείσει την πρόσβαση σε άλλους διακομιστές που κρίνει ότι παραβιάζουν τους κανόνες της κοινότητάς του, όταν για παράδειγμα επιτρέπουν τη ρητορική μίσους. Και όποτε χρειάζεται, πολλοί διακομιστές μπορούν να συνασπιστούν «εξοστρακίζοντας» όσους επιδεικνύουν αντικοινωνική συμπεριφορά. Για να το πούμε σχηματικά, αν το Τwitter είναι μια ήπειρος, το Mastodon είναι ένα αρχιπέλαγος. Μπορεί κανείς να φτιάξει έναν προστατευμένο μικρόκοσμο – ή να βγει στα ανοιχτά, εν γνώσει των κινδύνων. Ξεχάσαμε όμως να εξηγήσουμε το όνομά του. «Δεν είμαι καλός στα ονόματα, διάλεξα ό,τι μου ήρθε εκείνη την ώρα στο μυαλό», επισημαίνει ο Ρόσκο. Ηταν το αμερικανικό συγκρότημα χέβι μέταλ μουσικής Mastodon – το οποίο πήρε, βέβαια, με τη σειρά του το όνομά του από τον προϊστορικό Μαστόδοντα.

Το περιοδικό «Time» θέλησε, αναπόφευκτα, να μάθει την άποψη του 29χρονου προγραμματιστή για τα όσα κάνει επί του παρόντος ο Ιλον Μασκ στο Τwitter. «Δεν ξέρω. Είναι δύσκολο να τον καταλάβεις αυτόν τον άνθρωπο. Νομίζω πως η αγορά του Τwitter ήταν μια παρορμητική απόφαση για την οποία σύντομα μετάνιωσε. Και ότι ουσιαστικά μπλέχτηκε σε μία κατάσταση που κατά κάποιον τρόπο τον ανάγκασε να δεσμευτεί στη συμφωνία. Και τώρα είναι μέσα, και πρέπει να αντιμετωπίσει τις συνέπειες». Ο Ρόσκο σπεύδει σε κάθε περίπτωση να ξεκαθαρίσει πως ο ίδιος διαφωνεί κάθετα με τη στάση του Μασκ όσον αφορά την ελευθερία του λόγου. «Αν επιτρέψεις στις πλέον αδιάλλακτες φωνές να είναι τόσο ηχηρές όσο θέλουν, τότε θα σβήσεις φωνές που εκφράζουν διαφορετικές απόψεις. Επιτρέποντας λοιπόν τον ελεύθερο λόγο με το να επιτρέπεις, απλώς, κάθε λόγο δεν οδηγεί τελικά σε ελεύθερο λόγο, οδηγεί σε μία χαβούζα μίσους».