Καταδικάζαμε παιδάκιατόσο επιπόλαια

Η διεθνής επιστημονική έρευνα έχει τεκμηριώσει επαρκώς τις αρνητικές επιπτώσεις της ιδρυματικής φροντίδας στα παιδιά, τόσο κατά την παιδική ηλικία όσο και στη μετέπειτα ζωή τους (Wiik et al., 2011). Οι επιστήμονες γνωρίζουμε ότι τα παιδιά αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο σεξουαλικής και σωματικής κακοποίησης και τιμωρητικής διαπαιδαγώγησης. Οτι είναι λιγότερο πιθανό να παρακολουθούν οργανωμένα σχολικά προγράμματα, ότι απομονώνονται από τις παραδοσιακές κοινότητές τους και υποφέρουν από την έλλειψη ερεθισμάτων.

Συνέπεια των παραπάνω, τα παιδιά όλων των ιδρυμάτων εκδηλώνουν συμπτώματα κατάθλιψης σε μεγαλύτερο ποσοστό από τους συνομηλίκους τους που μεγαλώνουν σε οικογενειακά περιβάλλοντα (Fisher, 2010), ενώ παρουσιάζουν συχνότερα εκπτώσεις στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και στην ακαδημαϊκή επίδοση, καθώς και αυξημένη πιθανότητα κατάχρησης αλκοόλ και ουσιών στην προσπάθειά τους να αλλάζουν συνειδησιακή κατάσταση.

Επιπλέον, η ιδρυματική φροντίδα στερεί από τα παιδιά την ευκαιρία διά βίου δεσμών και την πρόσβαση σε συστήματα κοινοτικής υποστήριξης, καθώς αυτά προσφέρονται μόνο μέσω των πραγματικών σχέσεων που αναπτύσσονται στην οικογένεια και από τη συμμετοχή των παιδιών σε δραστηριότητες μέσα στις κοινότητές τους. Και βέβαια, όσο μεγαλύτερος ο χρόνος σε ένα ίδρυμα, τόσο πιο δύσκολη η αφομοίωση ενός παιδιού στην αρχική οικογένειά του αλλά και η κοινωνική ένταξή του.

Οι πρώτες μεγάλες επιστημονικές μελέτες για την υγεία των παιδιών των ιδρυμάτων ξεκίνησαν στις ΗΠΑ με εντολή του προέδρου Ρούζβελτ το 1909 και τα ευρήματά τους επιβεβαιώνονται κατ’ επανάληψη έκτοτε οπουδήποτε στον κόσμο επαναλαμβάνονται. Επομένως, είναι ευρέως αποδεκτό στην επιστημονική κοινότητα ότι η ιδρυματική φροντίδα πρέπει να αποτελεί μόνο την έσχατη λύση. Οι περισσότερες χώρες που παραδοσιακά στηρίζονταν στην ιδρυματική περίθαλψη έχουν μετατρέψει τα ιδρύματά τους σε πολλές, μικρές οικογενειακές μονάδες, με εξειδικευμένο προσωπικό, ή προωθούν πολύ ενεργητικά την αναδοχή και την υιοθεσία.

Σε αντίθεση με αυτή τη διεθνή κατεύθυνση, αποδεχθήκαμε στη χώρα μας την αποκρατικοποίηση της ευθύνης του κράτους να φροντίζει τους πολίτες του (και ειδικά τους πιο ευαίσθητους) με εξωτερικές αναθέσεις στις ιδρυματικές μονάδες των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων γιατί δυστυχώς μας βόλεψε. Πρακτικά ιδιωτικοποιήσαμε τη φροντίδα του πιο ευάλωτου πληθυσμού.

Το κράτος μείωσε τη δημόσια δαπάνη του και είχε λιγότερο μπελά.

Το ιδιωτικό επιχειρείν εξέλιξε την «κοινωνική ευθύνη» του σε νέους ορίζοντες με δωρεές (και φορολογικό όφελος) και με το μάρκετινγκ «του καλού» για προϊόντα που αποδίδουν μέρος των εσόδων σε ΜΚΟ.

Οι πολίτες με τον οβολό μας εξιλεώναμε την ενοχή μας για τον τρόπο ζωής μας, γνωρίζοντας ότι δεν απολαμβάνουν όλοι οι άνθρωποι τη δική μας καλή τύχη.

Καθόλου δεν αναρωτηθήκαμε αν ο ιδρυματισμός είναι μία καλή επιλογή. Μολονότι η επιστημονική έρευνα διεθνώς είναι τόσο κατηγορηματική, με την εγγύηση ενός ράσου και μιας χαρωπής πρεσβυτέρας εδώ, κι ενός άλλου καθωσπρέπει κυρίου ή κυρίας λίγο παραπέρα, τα ξεχάσαμε όλα αυτά. Πηγαίναμε στα γιορτινά γκαλά, σηκώναμε το ποτήρι μας, ανοίγαμε το πορτοφόλι μας και καταδικάζαμε παιδάκια στην ανεξέλεγκτη τύχη τους πίσω από φανταχτερά λογότυπα οργανώσεων με «καλές προθέσεις». Τόσο επιπόλαια.

Κι όμως, ο Κάρολος Ντίκενς γράφει στον Ολιβερ Τουίστ: «Η αξιοπρέπεια, ακόμη και η αγιότητα, είναι περισσότερο ζητήματα για το παλτό και το γιλέκο από όσο φαντάζονται μερικοί άνθρωποι».

O Δημήτρης Παπαδημητριάδης είναι ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής