Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα

Μαγική λαϊκή ρήση ετούτη και ο σοφός λαός κυριολεκτεί. Και στον κόσμο του ποδοσφαίρου, η συγκεκριμμένη ρήση γνωρίζει μια μοναδική θέωση… Ιδιαίτερα στους καιρούς του άκρατου οικονομισμού, που η κάθε νίκη μετρά το βάρος της σε γερανογέφυρες με χρυσάφι. Ας οδοιπορήσουμε στον κόσμο του παγκόσμιου ποδοσφαίρου και με μικρή διαπίστωση διαβάζουμε την ταυτότητα πλέον του λαοφιλέστερου αθλήματος, που δεν κρύβεται… Κάθε Σαββατοκύριακο περνάει τη λογική του Κολοσσαίου στο ποδόσφαιρο. Μια μικρή περιήγηση στα γήπεδα του κόσμου και μια σειρά γεγονότων που επιβεβαιώνουν τη ρήση.

Το 1988 ο μεξικανός δημοσιογράφος Μιγκέλ Ανχελ Ραμίρες ανακάλυψε το ελιξίριο της νεότητας. Κάποιοι παίκτες της εθνικής νέων του Μεξικού, που είχαν περάσει το όριο κατά δύο, τρία ή ακόμα και έξι χρόνια, είχαν καταπιεί το μαγικό ελιξίριο: οι παράγοντες της Ομοσπονδίας είχαν παραποιήσει τα

πιστοποιητικά γέννησης και είχαν φτιάξει διαβατήρια με ψευδή στοιχεία. Ενας από τους παίκτες μάλιστα είχε καταφέρει να γίνει δύο χρόνια νεότερος από τον δίδυμο αδελφό του. Τότε ο αντιπρόεδρος της Γκουαδαλαχάρα δήλωσε: «Δεν λέω ότι είναι σωστό, αλλά αυτό πάντα γινόταν».

Και ο Ραφαέλ ντελ Καστίγιο, ο ισχυρός άνδρας του ποδοσφαίρου νέων του Μεξικού, αναρωτήθηκε: «Γιατί το Μεξικό να μην μπορεί να κάνει καμιά κομπίνα, όταν τα ίδια κάνουν κι άλλες χώρες και θεωρείται απόλυτα φυσιολογικό;».

Λίγο μετά το Μουντιάλ του ’66 ο ελεγκτής της Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου της Αργεντινής, Βαλεντίν Σουάρες, δήλωσε: «Ο Στάνλεϊ Ρόους δεν είναι καθαρός. Οργάνωσε το Παγκόσμιο Κύπελλο για να το κερδίσει η Αγγλία. Κι εγώ το ίδιο θα έκανα αν το Παγκόσμιο Κύπελλο είχε διεξαχθεί στην Αργεντινή».

Η ηθική της αγοράς, που είναι στην εποχή μας κυρίαρχη, επιτρέπει όλα τα κλειδιά της επιτυχίας, ακόμα κι αν είναι αντικλείδια. Το επαγγελματικό ποδόσφαιρο δεν έχει ηθικούς ενδοιασμούς, διότι εμπεριέχει ένα σύστημα εξουσίας χωρίς καμιά ηθική, που αγοράζει το αποτέλεσμα σε οποιαδήποτε τιμή. Αλλωστε οι ηθικοί ενδοιασμοί ποτέ δεν είχαν ιδιαίτερη σημασία. Στην Ιταλία της Αναγέννησης «ενδοιασμός» (escrupulo) ήταν η μικρότερη μονάδα βάρους, η πιο ασήμαντη. Πέντε αιώνες αργότερα, ο Πάουλ Στάινες, γερμανός παίκτης της Κολωνίας, εξηγούσε: «Παίζω για τα λεφτά και τους βαθμούς. Ο αντίπαλος επιδιώκει να μου πάρει τα λεφτά και τους βαθμούς, άρα είμαι υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσω εναντίον του όλα τα μέσα».

Και ο Ολλανδός Ρόναλντ Κούμαν δικαιολόγησε την κλωτσιά του συμπατριώτη του Γκιλχάους, που σακάτεψε τον Γάλλο Τιγκανά το 1988, με τα εξής λόγια: «Ηταν ένα αριστοτεχνικό χτύπημα. Ο Τιγκανά ήταν ο πιο επικίνδυνος και έπρεπε να εξουδετερωθεί πάση θυσία».

Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα και οποιαδήποτε βρωμιά έχει καλώς, αν και καλύτερα θα ήταν να μη γίνει αντιληπτή. Ο Μπαζίλ Μπολί της Ολιμπίκ Μαρσέιγ, ένας αμυντικός που κατηγορήθηκε ότι συμπεριφερόταν βάναυσα σε ξένους αστραγάλους, αφηγήθηκε πώς πήρε το βάπτισμα του πυρός: το 1983 είχε αφήσει ξερό με μια κουτουλιά τον Ροζέ Μιλά, ο οποίος τον είχε τρελάνει στις αγκωνιές. Το πρώτο μάθημα είναι το εξής: χτύπα πριν σε χτυπήσουν, αλλά χτύπα διακριτικά, εξήγησε.

Πρέπει να χτυπά κανείς μακριά από την μπάλα. Ο διαιτητής, το ίδιο και οι τηλεοπτικές κάμερες, έχουν τα μάτια καρφωμένα στην μπάλα. Στο Μουντιάλ του ’70 ο Πελέ δέχτηκε το μαρκάρισμα του Ιταλού Μπερτίνι. Αργότερα τον επαίνεσε με τα εξής λόγια: «Ο Μπερτίνι ήταν δεξιοτέχνης στο να κάνει φάουλ χωρίς να τον παίρνουν είδηση. Μου έχωνε γροθιές στα πλευρά ή στο στομάχι, με κλωτσούσε στον αστράγαλο. Αληθινός καλλιτέχνης».

Πολλοί αργεντινοί δημοσιογράφοι χειροκροτούν τις παγίδες που αποδίδονται στον Κάρλος Μπιλάρδο, γιατί ξέρει να τις στήνει επιδέξια και αποτελεσματικά. Απ’ ό,τι λένε, όταν ο Μπιλάρδο ήταν ποδοσφαιριστής, τσιμπούσε τους αντιπάλους του με μια βελόνα και μετά έπαιρνε το ύφος «δεν το έκανα εγώ». Και όταν ήταν προπονητής της Εθνικής Αργεντινής, κατάφερε να στείλει στον διψασμένο Μπράνκο (έναν βραζιλιάνο παίκτη) ένα παγούρι με νερό στο οποίο είχε ρίξει εμετικό χάπι στον πιο δύσκολο αγώνα του Μουντιάλ του ’90.

Οι ουρουγουανοί δημοσιογράφοι συνηθίζουν να αποκαλούν παιχνίδι με γερό πόδι το χτύπημα εν ψυχρώ και αρκετοί εκθειάζουν το γρήγορο σκληρό φάουλ, προκειμένου να τρομοκρατηθούν οι αντίπαλοι στους διεθνείς αγώνες. Αυτό το φάουλ θα πρέπει να γίνει στα πρώτα λεπτά του αγώνα, γιατί μετά υπάρχει κίνδυνος να αποβληθεί ο παίκτης. Στην Ουρουγουάη η βία στο ποδόσφαιρο είναι παιδί της παρακμής. Παλιά, το νύχι του Ινδιάνου ήταν συνώνυμο της γενναιότητας και όχι της κλωτσιάς. Στο Μουντιάλ του ’50, για να μην πάμε πιο μακριά, στον περιβόητο τελικό στο Μαρακανά, η Βραζιλία έκανε τα διπλάσια φάουλ απ’ ό,τι η Ουρουγουάη.

Στο Μουντιάλ του ’90, όταν ο προπονητής Οσκαρ Ταμπάρες κατάφερε να παίξει η ομάδα του καθαρό παιχνίδι, ορισμένοι τοπικοί σχολιαστές διαπίστωσαν ότι αυτό δεν είχε καλά αποτελέσματα. Και πολλοί οπαδοί,

ακόμα και η ηγεσία της ομάδας, προτιμούν μια ανέντιμη νίκη παρά μια αξιοπρεπή ήττα. Ο Ουρουγουανός επιθετικός Πέπε Σασία έλεγε:

«Να πετάξω χώμα στα μάτια του τερματοφύλακα; Δεν αρέσει στους παράγοντες όταν γίνεται αντιληπτό».

Οι αργεντινοί φίλαθλοι ήταν περήφανοι για το γκολ του Μαραντόνα με το χέρι στο Μουντιάλ του ’86, γιατί δεν το είδε ο διαιτητής. Στα προκριματικά του Μουντιάλ του ’90 ο τερματοφύλακας της Xιλής, Ρομπέρτο Ρόχας, προσποιήθηκε τραυματισμό, χαρακώνοντας το μέτωπό του, αλλά τον έπιασαν στα πράσα. Οι χιλιανοί οπαδοί, που τον λάτρευαν και τον αποκαλούσαν «Κόνδορα», άρχισαν ξαφνικά να τον αποκαλούν ηλίθιο, γιατί δεν έπιασε το κόλπο του.

Στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο, όπως παντού άλλωστε, δεν έχει σημασία το παράπτωμα, αν το άλλοθι είναι καλό. Κουλτούρα σημαίνει καλλιέργεια. Τι καλλιεργεί σ’ εμάς η κουλτούρα της εξουσίας; Τι καρπούς μπορεί να δρέψει μια εξουσία που παρέχει ασυλία στα εγκλήματα των στρατιωτικών και στις κλεψιές των πολιτικών, και που τα μετατρέπει σε επιτεύγματα; Ο συγγραφέας Αλμπέρ Καμύ, που ήταν τερματοφύλακας στην Αλγερία, δεν αναφερόταν στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο όταν έλεγε: «Ο,τι ξέρω από ηθική το οφείλω στο ποδόσφαιρο».