Χαράλαμπος Γωγιός

Ο πατέρας µου ισχυριζόταν πως είχε την ικανότητα να ελέγχει τα όνειρά του. Δεν ήταν, έλεγε, άβουλο υποκείµενο στο έλεος των µεταδόσεων του εσωτερικού ποµποδέκτη, αλλά είχε τη δύναµη, όταν κάτι δεν του άρεσε, να αλλάζει τη σκηνοθεσία και να επιλέγει κάποιον άλλο δρόµο. Σε αυτόν τον τοµέα, αλλά όχι µόνο, δεν στάθηκα στο ύψος του πατέρα µου. Σ’ εµένα, το όνειρο πάντοτε επιβαλλόταν.

Η αισθητική, εμπειριοκρατική διάσταση των ονείρων λίγο με ενδιαφέρει. Δεν βρίσκω γοητευτικό το ημίφως της συνείδησης – γενικά, η σύγχυση των ορίων δεν μου προξένησε ποτέ καμιά γαστριμαργική απόλαυση. Το γούστο μου είναι μάλλον εκείνο που ο Νίτσε θα χαρακτήριζε «μεσογειακό»: ρέπει προς τη φωτεινότητα, τις καθαρές γραμμές. (Επιπλέον, η πραγματική μου παθιασμένη ρομαντική σχέση είναι με τον ύπνο καθαυτόν, τον βοδινό, τον αδιασάλευτο.) Δεν θα πω, βέβαια, πως δεν έχω να διηγηθώ και μερικές αλησμόνητες, διαμορφωτικές εμπειρίες που έλαβαν χώρα στο όριο της εναργούς συνείδησης. Θα απαριθμήσω πέντε-έξι: το παιδικό μου ασπρόμαυρο όνειρο με ήρωα έναν ιερέα ονόματι «Πάτερ Πράιζ»· το άλλο μου παιδικό όνειρο, στα χρώματα του ουράνιου τόξου, όπου απέτρεψα μια μαζική εκτέλεση στη διάρκεια της ιταλικής κατοχής με όπλο ένα χορωδιακό του Βέρντι· μια πολωνική ταινία με τίτλο Solares που ακόμη δεν έχω καταφέρει να διαλευκάνω αν είδα (το 1998, στο Παλλάς) ή ονειρεύτηκα· τη στρατιωτική μου θητεία, που συνεχίστηκε στα όνειρά μου για περίπου δέκα χρόνια· τους εφιάλτες μου, επίσης δεκαετείς, γύρω από το «Inland Empire» του Ντέιβιντ Λιντς· κλαδιά να με μαστιγώνουν στο πρόσωπο στο κρεβάτι όπου πέθανε ο παππούς μου με μουσική υπόκρουση που θύμιζε Ροσίνι.

(Παρένθεση: λίγες ματαιώσεις είναι πιο ενοχλητικές από εκείνη όπου κανείς προσπαθεί να καταγράψει μια μελωδία που άκουσε σε όνειρο για να ανακαλύψει ότι οι μισές νότες δεν υπάρχουν καν στον πραγματικό κόσμο – πέφτουν κάπου ανάμεσα στις υπαρκτές ή, χειρότερα: είναι και φα και φα δίεση, και μι και μι ύφεση.)

Κάπου στη μετεφηβεία μου, σε μια έξαρση ψυχαναλυτικού ζήλου, έγραφα τα όνειρά μου. Σταμάτησα όταν συνειδητοποίησα πως είχα αρχίσει να ονειρεύομαι, συστηματικά, ότι έγραφα τα όνειρά μου – αυτή η μετωπική σύγκρουση με τις αυτοαναφορικές ρώσικες κούκλες του ψυχισμού μου ήταν μάλλον υπερβολικά σκληροπυρηνική για να την αντέξω εκείνα τα χρόνια της αθωότητας. Το 1999, ωστόσο, στην κορύφωση της νεανικής μου σινεφιλίας, η κριτική του Τζόναθαν Ρόζενμπαουμ για τα «Μάτια ερμητικά κλειστά» του Κιούμπρικ επιγραφόταν με έναν τρομοκρατικό, μου φαινόταν τότε, στίχο του Γέιτς: «In dreams begin responsibilities» (στην απόδοση του Σεφέρη: «Οι ευθύνες αρχίζουν από τα όνειρα»). Σήμερα, πια, εδώ ακριβώς αναγνωρίζω τον εαυτό μου. «Wo Es war, soll Ich werden» («Εκεί που ήταν Αυτό, πρέπει να έρθω/-ει το Εγώ»), έγραψε ο Φρόιντ, μέγας σκαπανέας της «βασιλικής οδού προς το ασυνείδητο»· και, αν το όνειρο έχει μια δραστική, πολιτική σημασία πέρα από την αισθητική, είναι ως ο τόπος όπου διαμορφώνονται και αποκαλύπτονται οι δυνάμεις που υποβαστάζουν κάθε μας πράξη στη ζωή. Οσο ταχύτερα αναλάβω την υποκειμενική ευθύνη για τα όνειρα και τις επιθυμίες μου, τόσο το καλύτερο για όλους. Εκεί, μάλιστα, πέρα από τις αρένες της κατανάλωσης και της γευσιγνωσίας, θα έλεγα πως βρίσκεται και η όποια δημόσια επίδραση ή εξουσία του καλλιτέχνη: επηρεάζοντας, με τα απόβλητα που εκκρίνουμε στον κόσμο, τον τρόπο που οι άνθρωποι ονειρεύονται, απολυμαίνουμε (ή δηλητηριάζουμε) την πηγή που ποτίζει τη σκέψη και τη δράση τους. Από αυτή την άποψη και μόνο, οι καλλιτέχνες είναι, νομίζω, οι αυθεντικοί influencers.

Ο Χαράλαμπος Γωγιός είναι συνθέτης. Η όπερά του «Ο θάνατος του Αντονυ», βασισμένη στην ανάμνηση της τηλεοπτικής σειράς «Κάντυ Κάντυ» και το έργο του Σλάβοϊ Ζίζεκ, παρουσιάζεται στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο ΚΠΙΣΝ, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, στις 20, 23, 25 και 27 Νοεμβρίου.