Οργή, υποψίες και αμφιβολίες

Πολλές ιστορίες παιδεραστίας και σεξουαλικών εγκλημάτων «σκάνε» τελευταία. Παράλληλες, σοβαρές υποθέσεις, η μια πιο αποκρουστική από τη άλλη. Αναρωτιέμαι όμως, αν πλήθυναν τα επεισόδια το τελευταίο διάστημα ή αν διέγειραν εντονότερα τις κοινωνικές ευαισθησίες και έτσι δημοσιοποιούνται λεπτομερέστερα και πυκνότερα. Είναι σίγουρο ότι οι τεχνολογικές δυνατότητες παρακολούθησης και εντοπισμού έχουν αναπτυχθεί (κι έτσι γίνονται τσακωτοί) αλλά πάλι, αυτή η συχνότητα και ένταση των παιδεραστικών και σεξουαλικών εγκλημάτων, είναι μεγάλες. Η συνεχώς διευρυνόμενη συμμορία γύρω από τον Μίχο και τη 12χρονη, η φρικώδης υπόθεση του πολύχρονου βιασμού των παιδιών από τον γονέα, υπαλλήλους του και συγγενείς του στα Πετράλωνα, παιδεραστικό περιστατικό στην Πέλλα, διάφορα επεισόδια βιασμών υφισταμένων από προϊσταμένους, επεισόδια προαγωγής παιδιών, μια σκληρή διαδικτυακή πορνογραφία, μια κτηνωδία που εκτείνεται από τη φτωχολογιά και φτάνει μέχρι το Σύστημα, από το λούμπεν ως την «καλή κοινωνία». Οσο δε, έρχονται στη δημοσιότητα περιστατικά, τόσο συνεχίζεται η διάπραξή τους, με παράλληλα, σύγχρονα γεγονότα. Σαν να μη φοβούνται οι θύτες, σαν να θεωρούν ότι απτόητοι και ατρόμητοι, μπορούν εγκληματώντας να κατακτήσουν την αφάνεια. Την πιο περιζήτητη επικράτεια. Ή μήπως να κατακτήσουν την προφάνεια; Μια αυτοπροβολή, μια διακήρυξη, έργω και όχι λόγω, που στο τέλος, εξοικειώνει δηλαδή με κάποιο τρόπο νομιμοποιεί (πόσοι εγκληματίες έχουν τελικά ηρωοποιηθεί από τους βιογράφους τους, πόσοι μελετητές προσχωρούν υποσυνείδητα στο αντικείμενο της μελέτης τους).

Η υπερ-δημοσιότητα βεβαίως προβάλλει, αποκαλύπτει, πιθανόν σε ένα βαθμό, διορθώνει αυτό που δεν μπορούν ούτε οι θεσμικές αρχές, ούτε η συλλογική συνείδηση, να διορθώσουν: «σερνόταν επί πέντε χρόνια η καταγγελία των παιδιών των Πετραλώνων». Η δημοσιότητα φανερώνει και έτσι αμβλύνει, αποτρέπει ίσως, τη βία στον διπλανό μας. Συγχρόνως όμως «σβήνει» τα περιστατικά μέσα στον πληθωρισμό τους. Σαν να «κρύβει», να επισκιάζει, το ένα περιστατικό το άλλο. Ο ένας εγκληματίας τον άλλον. Ή (το χειρότερο), μετά την έκπληξη, πιθανόν να συντελείται μια αργή συλλογική εξοικείωση με την τερατωδία. Γιατί η βία στον διπλανό υπάρχει και αναπτύσσεται και ειδησεοποιείται, γιατί δεν υπάρχει διπλανός. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι βαθιά ανταγωνιστικές, δεν υπάρχει η παραμικρή αλληλεγγύη, δεν υφίσταται εγγύτητα. Συγγενείς έννοιες και σπάνιες.

Υπάρχει όμως και η ανάποδη είδηση. Στο in.gr (3/11/2022) διαβάζω περί καταγγελιών για κακοποιήσεις τέκνων, στα πλαίσια σκληρού ενδοοικογενειακού ανταγωνισμού και διαζυγίων, με συμμετοχή στις υποθέσεις «γνωστής ψυχολόγου» που βεβαίωνε τα περιστατικά. «The Hunt» είναι μια ταινία του Τόμας Βίντερμπεργκ (με τον Μαντς Μίκελσεν σε μια εξαιρετική ερμηνεία). Αναζητήστε τη. Ουσιαστικά η ταινία αναπτύσσεται στο νέφος υποψιών και αμφιβολιών, που απλώνονται γύρω από ένα κακοποιητικό περιστατικό σε νηπιαγωγείο. Το ανέφελο μιας μικρής κοινότητας συντρίβεται, οι ρωγμές, οι χαρακιές, οι πληγές παραμένουν και μετά την υποτιθέμενη λύτρωση και αθώωση του φιλμικού ήρωα.

Τι θα αφήσει πίσω του αυτός ο σκοτεινός μανδύας; Οι υποψίες θα γίνουν εντονότερες, οι αμφιβολίες πυκνότερες. Θα κερδηθεί μια λυτρωτική εξισορρόπηση Δικαίου ή θα χαθούμε στη σχετικοκρατία; Η κοινωνική πολυδιαίρεση θα γίνει πιο βαθιά; Σίγουρα τα ερωτήματα δεν μπορούν καν να τεθούν στα όρια ενός άρθρου. Οπως και δεν μπορούν να απαντηθούν μόνο από τη διαλεύκανση των εγκληματικών υποθέσεων. Ως υποκατάστατο, προτείνω το πολύ ενδιαφέρον συλλογικό έργο «Δικαιοσύνη και Δίκαιο» (εκδόσεις Αρτος Ζωής, επιμέλεια Σταύρου Ζουμπουλάκη). Δίκαιο, Αγάπη, Ιστορία, Παλαιά, Καινή Διαθήκη, Πλατωνική δικαιοσύνη, Αριστοτέλης, Λεβινάς, Δημοκρατία, κρίσιμες εννοιολογικές περιοχές. Τι άλλο; Κάπως πρέπει να προσπαθήσουμε να σταθεροποιηθούμε στην έρημο. Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ