Η γυναίκα του Καίσαρα

«Omnium mulierum vir et omnium vivorum mulier». Τουτέστιν; «Ο άνδρας όλων των γυναικών και η γυναίκα όλων των ανδρών». Αυτή τη φήμη αποδίδει ο ρωμαίος ιστορικός Σουητώνιος στον Ιούλιο Καίσαρα χρίζοντάς τον ταυτόχρονα σε έναν από τους πιο διάσημους bisexual της Ιστορίας, πολλούς αιώνες πριν εφευρεθεί ο σχετικός όρος. Η αλήθεια είναι πως ο Ιούλιος είχε αμέτρητους εραστές και αμέτρητες ερωμένες, αλλά μόλις τρεις συζύγους – τη μεσαία δε από τις τρεις, την Πομπηία Σύλλα, έμελλε να τη συνδέσει άρρηκτα με την αθάνατη φράση του: «Η γυναίκα του Καίσαρα δεν πρέπει μονάχα να είναι τίμια, αλλά και να φαίνεται τίμια». Τα παραλειπόμενα της φράσης αποκαλύπτουν μια όχι και τόσο αστεία υπόθεση υψηλής δημόσιας υποκρισίας. Ο Καίσαρας, προκειμένου να ξεφορτωθεί την Πομπηία και να παντρευτεί τη νούμερο 3 σύζυγο για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας, σκάρωσε μια σκευωρία μοιχείας εις βάρος του – αλλά, στην πραγματικότητα, εις βάρος της – και, στην απέλπιδα προσπάθεια της Πομπηίας να τον πείσει πως ήταν αθώα (κάτι που ο ίδιος ασφαλώς και γνώριζε), τη στόλισε εις το διηνεκές με την περίφημη ρήση. Βλέπετε, ο Ιούλιος μπορεί να παρίστανε τον Κέρβερο της συζυγικής πίστης, αλλά δεν ήταν και κανένα κορόιδο. Είχε πλήρη συναίσθηση πως, από τα δύο σκέλη της φράσης του, μόνο το δεύτερο είχε σημασία: το τι φαίνεσαι.

Στο διάβα του χρόνου, αναρίθμητες ρεπλίκες του Ιουλίου Καίσαρα μιμήθηκαν τον αμοραλιστικό του κυνισμό. Το «φαίνεσθαι» κυριάρχησε κατά κράτος επί του «είναι», με αποτέλεσμα κοινωνίες ολόκληρες να οικοδομηθούν πάνω σ’ έναν πολύ βολικό μανιχαϊσμό, τη λυσσαλέα υποτίθεται σύγκρουση του Καλού με το Κακό στην επιφάνεια, ενόσω στα έγκατα έβγαζε κοροϊδευτικά τη γλώσσα στους ηθικολόγους η αρμονική συμβίωσή τους. Κάθε φορά που ανερχόταν έως την επιφάνεια το «σκοτάδι της ψυχής» κάποιου, οι ηθικολόγοι έμεναν με το στόμα ανοιχτό, εμβρόντητοι, ανίκανοι να αποδεχτούν πώς μπορεί στον ψυχισμό ενός «τόσο καλού ανθρώπου» να μαίνεται επί χρόνια μια τόσο σφοδρή κουραδοθύελλα. Πώς είναι δυνατόν να μην «είσαι τίμιος» από τη στιγμή που «φαίνεσαι τίμιος»; Η Πομπηία Σύλλα θα μας έριχνε μια περιφρονητική ματιά και θα δανειζόταν την ατάκα του Δημήτρη Πουλικάκου: «Ανεπίτρεπτη τόση αθωότης».

Από την άλλη, ευλόγως θα με ρωτήσετε: γίνεται να συμβιώσουμε δίχως ένα μίνιμουμ εμπιστοσύνης; Γίνεται να παρασυρθούμε από έναν ανεμοστρόβιλο καχυποψίας, όπου κανένας -ούτε ο πιο προσφιλής μας γείτονας – δεν θα είναι εκ προοιμίου «αυτό που φαίνεται», άγρυπνοι φρουροί σε εικοσιτετράωρη ηθική επιφυλακή με το όπλο παρά πόδα; Οχι, ανάλογα  προηγούμενα σε μαζική κλίμακα έχουν καταγραφεί μονάχα σε ολοκληρωτικά καθεστώτα – οι πάντες υποψιάζονται τους πάντες – και πάντοτε με ημερομηνία λήξεως. Καμιά φορά η κόρη μου, που τώρα εισέρχεται στην τόσο κρίσιμη περίοδο της εφηβείας, παρωδεί την υποχονδριακή μου ανησυχία και χλευάζει ανελέητα μια αυριανή κοινωνία όπου δεν θα τολμάς, όχι μόνο να μιλήσεις με έναν «άγνωστο» στο Διαδίκτυο, αλλά ακόμη και ν’ ανταλλάξεις με έναν «γνωστό» στον δρόμο μια καλημέρα. Εχει φυσικά δίκιο. Εν ονόματι των ολοένα και πιο συχνών κινδύνων, δεν μπορούμε να «στρατιωτικοποιήσουμε» την καθημερινότητά μας, να την αφυδατώσουμε από κάθε «χαρά της ζωής». Θα πρέπει να βρούμε την ισορροπία ανάμεσα στην απειλή και στην ελευθερία, να απαντήσουμε με ευθυκρισία στο προαιώνιο δίλημμα γύρω από το τίμημα που είμαστε διατεθειμένοι να καταβάλουμε εάν δεν επιθυμούμε να φυλακιστούμε εμείς οι ίδιοι πίσω από τα τείχη που θα υψώσουμε για την ασφάλειά μας. Δεν θα είναι εύκολο. Δεν θα είναι ανώδυνο. Ποτέ δεν ήταν.