«Οι άνδρες δεν κλαίνε…»

«Ο σεξισμός πληγώνει την κοινωνία. Αντιμετώπισέ τον στα ίσια»: αυτό είναι το νέο σύνθημα της σημαντικής καμπάνιας του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων κατά του σεξισμού, στην οικογένεια, το σχολικό και το εργασιακό περιβάλλον. Ο στόχος είναι η εξάλειψη αντιλήψεων και συμπεριφορών που επιβάλλουν διακρίσεις σε βάρος του γυναικείου ή αντρικού φύλου και καλλιεργούν έμφυλα στερεότυπα.

Σεξισμός: Αναγνώρισέ τον. Ο σεξισμός αποτελεί προκατάληψη και διάκριση εναντίον ατόμων βάσει του φύλου τους και εκφράζεται:

• μέσω στερεοτύπων για τα φύλα
• μέσω μεροληπτικών στάσεων και
• μέσω διακρίσεων.

Στον πυρήνα των προκαταλήψεων βρίσκονται τα στερεότυπα τα οποία σχετίζονται με τα στοιχεία που θεωρείται ότι χαρακτηρίζουν τα μέλη συγκεκριμένων ομάδων. Τα στοιχεία αυτά μπορεί να είναι θετικά ή αρνητικά, ενώ δεν λαμβάνεται υπόψη η ετερογένεια των μελών μιας ομάδας. Από την άλλη μεριά, στο πλαίσιο των διομαδικών σχέσεων, οι διαφορές μεταξύ των μελών των ομάδων υπερτονίζονται. Οι προκατειλημμένες στάσεις για τα μέλη μιας ομάδας περιλαμβάνουν πεποιθήσεις και στάσεις σχετικά με το τι πρέπει ή τι δεν πρέπει να κάνει ένα άτομο. Οι προκαταλήψεις μπορεί να εκφράζονται με σαφή τρόπο: «Οι άνδρες δεν κλαίνε…», «μα καλά… μπαλαρίνα θα γίνεις;», «κορίτσι είσαι, πώς μιλάς έτσι;» ή μπορεί να εκφράζονται με λιγότερο σαφή τρόπο – σιωπηρός σεξισμός: μορφασμοί, χειρονομίες, δυσαρέσκεια κ.ά. Ο σεξισμός οδηγεί σε διακρίσεις. Η διάκριση μπορεί να προέλθει από συνομηλίκους ήδη από την παιδική ηλικία των ανθρώπων και κατά την ενήλικη ζωή και περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών.

Η παγίδα. Ο σεξισμός προκαλεί συναισθήματα αβοηθητότητας λόγω των αρνητικών εκτιμήσεων των ατόμων για τον εαυτό τους. Ο σεξισμός βρίσκεται στη ρίζα των ανισοτήτων των φύλων και επηρεάζει δυσανάλογα γυναίκες και κορίτσια. Αν η έμφυλη βία βρίσκεται στην κορυφή του παγόβουνου, ο σεξισμός αποτελεί τον πάτο του παγόβουνου.

Ακόμα και στις περιπτώσεις που ο σεξισμός λειτουργεί παρουσιάζοντας ένα φύλο πιο δυνατό ή ανώτερο, «εγκλωβίζει» τα άτομα αυτής της ομάδας. Λειτουργεί ως παγίδα ακόμα και για τα μέλη των ομάδων που σε πρώτη ανάγνωση «ευνοεί».  Ο σεξισμός έχει επίπτωση κυρίως στις γυναίκες. Μπορεί επίσης να επηρεάσει τους άνδρες και τα αγόρια όταν εκείνοι συμμορφώνονται με τους ρόλους που τους έχουν αποδοθεί λόγω φύλου.

Ο στόχος μιας ελεύθερης κοινωνίας θα πρέπει να είναι η εξέλιξη όλων των ατόμων και  αυτοπραγμάτωση (self-actualization) των ατόμων μέσα από την ανάπτυξη όλων των δυνατοτήτων και των ικανοτήτων τους. Οι περιορισμοί που επιβάλλουν η στερεοτυποποίηση και ο σεξισμός λειτουργούν ως τροχοπέδη για την εξέλιξη και την πρόοδο.

Το κόστος και η «θεραπεία». Το κόστος που προκύπτει από τον σεξισμό ατομικά και συλλογικά είναι τεράστιο. Πρόκληση αρνητικών εκτιμήσεων για τα άτομα, κοινωνική οπισθοδρόμηση, μη συμμετοχή ανθρώπων σε διαφόρους τομείς της ζωής μιας κοινότητας, αθεατότητα των μελών κάποιων ομάδων και κάποιες φορές περιθωριοποίησή τους. Για αυτόν τον λόγο είναι τόσο σημαντική η πρωτοβουλία του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων. Το φαινόμενο αντιμετωπίζεται μέσω της αναγνώρισής του. Μέσω της μη αποδοχής ακόμα και των «μικρών» ή «αθώων» πλευρών του πριν κλιμακωθεί.  Μέσω της αντιμετώπισής του «…στα ίσια».

Η Ελενα Συρμαλή είναι εγκληματολόγος, μέλος ΔΣ ΚΕΘΙ