Διχασμός

Τα αποτελέσματα των εκλογών στη Βραζιλία επιβεβαίωσαν ότι η χώρα είναι χωρισμένη στα δύο. Δεν είναι τόσο, ή μόνο, οι φτωχοί εναντίον των πλουσίων, οι διαχωριστικές γραμμές είναι και ταυτοτικές, οι διαφωνίες είναι και αξιακές, η επικοινωνία ανάμεσα στους υποστηρικτές του Μπολσονάρο κι εκείνους του Λούλα είναι ανύπαρκτη. Η ευθύνη βαραίνει ασφαλώς τον πρώτο, αλλά το κόστος το πληρώνει ολόκληρη η χώρα.

Ολο και πιο δύσκολος είναι ο διάλογος και ανάμεσα στους Δημοκρατικούς και τους Ρεπουμπλικανούς στην Αμερική. Τους ψηφοφόρους, όχι τους πολιτικούς. Τα δύο στρατόπεδα διαβάζουν πλέον διαφορετικές εφημερίδες, παρακολουθούν διαφορετικά κανάλια, μπαίνουν σε διαφορετικούς ιστότοπους, συζητούν σε διαφορετικά μέσα. Δεν υπάρχει καμιά ελπίδα ζύμωσης, γόνιμης αντιπαράθεσης, πειθούς με τη βοήθεια επιχειρημάτων. Η ευθύνη βαραίνει ασφαλώς τους Ρεπουμπλικανούς, αλλά και οι Δημοκρατικοί κάπου το έχουν αποδεχθεί.

Στα χρόνια της κρίσης, και με αποκορύφωμα την Πρώτη Φορά Αριστερά, άρχισε να διακρίνεται ένα ανάλογο χάσμα και στην Ελλάδα. Τα βασικά του χαρακτηριστικά δεν ήταν ταξικά, δεν ήταν καν ιδεολογικά, η σύγκλιση των λαϊκιστών της Δεξιάς και της Αριστεράς ήταν καθημερινή.  Υπήρχε φανατισμός, υπήρχε ρεβανσισμός, υπήρχε ανθρωποφαγία, υπήρχε διάκριση ανάμεσα στους «καλούς» και τους «κακούς», τους «δικούς μας» και τους «άλλους». Η ευθύνη βάραινε ασφαλώς τους ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ και η προσδοκία ήταν με τον τερματισμό αυτού του πειράματος να επέλθει μια ηρεμία, μια κανονικότητα, μια συμφιλίωση.

Αλλά κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Ο φανατισμός δεν υποχώρησε. Κι εδώ δεν φταίνε μόνο οι ηττημένοι, αλλά και οι νικητές. Οι «φιλελεύθεροι» δεν προσπάθησαν να αποκαταστήσουν τον διάλογο με τους «ριζοσπάστες», τους θεωρούν εξ ορισμού υπόπτους, μαζί κι εκείνους που υποτίθεται ότι τους υποστηρίζουν. Οποιος διατυπώνει μια άποψη που συγκρούεται με την κυρίαρχη κατηγορείται για fake news. Οποιο ξένο μέσο φιλοξενήσει ένα ρεπορτάζ επικριτικό προς την κυβέρνηση κατηγορείται στην καλύτερη περίπτωση για άγνοια, αφέλεια ή «δικαιωματισμό» και στη χειρότερη για ταύτιση με τον εχθρό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η προσφυγική κρίση. Στη Βρετανία τρίζει η καρέκλα της υπουργού Εσωτερικών επειδή μίλησε για «εισβολή», αλλά εδώ όποιος αμφισβητήσει το κρατούν αφήγημα εισπράττει αυτομάτως τη ρετσινιά του «ζαίου».

Εν μέσω ενός τέτοιου κλίματος, δεν θα μπορούσε να λείπουν και οι ακρότητες. Η διατύπωση επιφυλάξεων για την κατασκευή σταθμού του μετρό στα Εξάρχεια θεωρείται περίπου ξέπλυμα του αναρχομπαχαλακισμού. Η δημοσίευση των αποτελεσμάτων μιας σειράς επιστημονικών ερευνών χαρακτηρίζεται «εναντίωση στον πολιτισμό»!

Πρέπει κάπως να ξαναμάθουμε να συζητάμε. Πρέπει κάπως να επιστρέψουμε σε μια κατάσταση όπου δεν θεωρούμε την αντίθετη άποψη εξ ορισμού λανθασμένη και αυτόν που την αρθρώνει εξ ορισμού βλάκα. Πρέπει κάπως να ξαναβρούμε τη νηφαλιότητά μας, την καλή μας πίστη, τον σεβασμό μας προς τον άλλον. Στην Αμερική πληθαίνουν εκείνοι που θεωρούν σίγουρο έναν εμφύλιο πόλεμο. Αλλά στην Ελλάδα δεν αντέχουμε έναν νέο διχασμό.