Μαντάμ Σουσούδες

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, κυκλοφόρησε για πρώτη φορά μια έκδοση διηγημάτων του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη σε μετάφραση. Εγινε ο κακός χαμός. Πώς είναι δυνατόν να μη γίνεται κατανοητή η απλή καθαρεύουσά του από νεότερους αναγνώστες και να πρέπει να τους προσφέρεται σε μετάφραση, όπως συμβαίνει με τα ομηρικά έπη ή με τον Θουκυδίδη;

Αλλά πέρασαν τα χρόνια και, μολονότι στο μεταξύ κυκλοφορούν τα Απαντα του Παπαδιαμάντη σε μια υπέροχα επιμελημένη, πολύτομη κριτική έκδοση από τον Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλο (Δόμος), εκτός της συντεχνίας των ειδικών μάλλον ελάχιστοι ενδιαφέρονται πια είτε για το πρωτότυπο είτε για τη μετάφραση. Από τη δεκαετία του 1980, η εκπαίδευση αποσύρθηκε σιγά σιγά από την υποχρέωση να μαθαίνει τους μαθητές σε βάθος τη γλώσσα, όπως και πολλά άλλα πράγματα που ήταν αυτονόητα για εκείνο το παλαιό σχολείο, που το κατηγορούσαν ως αυταρχικό. Μαζί με την «αντιαυταρχική εκπαίδευση», παρωδία μοντεσοριανής αγωγής, το σχολείο απομακρύνθηκε από τη γνώση και η πλειονότητα των δασκάλων έγινε θεματοφύλακας της παπαγαλίας – της ύλης που τα παιδιά έπρεπε να τη μάθουν απέξω. Ετσι, αφού το εκπαιδευτικό σύστημα αποσύρθηκε από τη γνώση και τη σχέση της με την κριτική ικανότητα των νεότερων να συνδυάζουν τη γνώση με τη γνώμη τους, η Ελλάδα έφτασε ψηλά στους δείκτες λειτουργικού αναλφαβητισμού.

Ολη αυτή η εξαλλαγή συνέβη αδιαμαρτύρητα επειδή ήταν απαίτηση της κοινωνίας, που δεν ήθελε καμία σχέση με τις δυσκολίες των παλιότερων γενεών, επιθυμούσε όλα σήμερα να τα βρίσκει εύκολα και ανώδυνα. Δεν ήθελε γνώση, ήθελε το χαρτί κάποιου ιδρύματος, που έδινε πολλά μόρια για το Δημόσιο.

Με αυτή τη στάση συντονίστηκε όχι μόνο η εκπαίδευση αλλά και πολλοί άλλοι τομείς της κοινωνικής ζωής, που μεταξύ άλλων οφείλουν να έχουν καλή σχέση με τη γλώσσα. Στους τομείς αυτούς συγκαταλέγονται τα ΜΜΕ. Τις τελευταίες ημέρες, προσπάθησα να δω διάφορες εκπομπές στην τηλεόραση. Ξεκίνησα από ένα δημοφιλές ριάλιτι μόδας. Ξεχνάς κι αυτά που ξέρεις, όχι τόσο από τις διαγωνιζόμενες όσο από τους κριτές (εξαιρείται ο ένας). Τι ελληνικούρα μαζί με αγγλικούρα ξοδεύεται σε αυτή την εκπομπή, για επίδειξη, δεν περιγράφεται.

Αλλά, εντάξει, σκέφτηκα, όλα θα είναι καλύτερα στις ειδήσεις. Μάταιος κόπος. Ιδίως στα λεγόμενα ρεπορτάζ δρόμου, ο καλοπροαίρετος ακροατής τρελαίνεται. Ζητάμε από νέους ρεπόρτερ να μην είναι αδιάκριτοι, όταν βλέπεις ότι αδυνατούν να βάλουν πέντε σωστές λέξεις στη σειρά. Γενικώς, πάντως, οι ειδησεογραφικές ζώνες μιλάνε μια περίεργη γλώσσα, φτωχή, συχνά διανθισμένη με καθαρευουσιάνικους τύπους που τους αποδίδουν λάθος, με αποτέλεσμα κωμικό. Η Μαντάμ Σουσού του Ψαθά έχει μετακομίσει στις ειδησεογραφικές εκπομπές.

Καλύτερα όμως τηλεόραση. Διότι αν κάνει κανείς το λάθος και μετακομίσει στα σάιτ, εκεί θα φρικάρει. Προχθές, για παράδειγμα, σε ένα σάιτ, έβαζαν την Τρας να λέει: «Δεν μπορώ να εκπληρώσω την εντολή για την οποία εξελέγη». Εξελέγη, επειδή δεν διδάχτηκαν ποτέ ότι το πρώτο ενικό καθαρευουσιάνικου αορίστου είναι εξελέγην – αφού δεν τους κάνει καρδιά να το γράψουν στη δημοτική: εκλέχτηκα.

Μη στενοχωριέστε. Σε άλλο σάιτ, ανταγωνιστικό, η Τρας φέρεται να λέει: «Εξελέγησα από το Συντηρητικό Κόμμα…». Αντε γεια.

Με τούτα και με τ’ άλλα, ξεχάσαμε και τον Παπαδιαμάντη. Ποιος τον χρειάζεται σε έναν κόσμο αστοιχείωτων μαντάμ Σουσούδων;