«Με το χιούμορ πας μπροστά, κι ας πατάς σε στάχτες»

Σμύρνη, Σεπτέμβρης του 1922. Ενας αμερικανός πολίτης ναυλώνει το πλοίο «Mimosa» που θα μεταφέρει δύο χιλιάδες Ελληνες στον Πειραιά. Τρεις θεατρίνοι, πάνω στο κατάστρωμα, κρατούν συντροφιά στο πλήθος μέχρι να φτάσει απέναντι. Η ταχυδακτυλουργός Νινέτ ειδικεύεται στις εξαφανίσεις και στις γενοκτονίες. Ο Γελωτοποιός ζωντανεύει τον Κωνσταντίνο, έναν πίθηκο με το όνομα του βασιλιά που χορεύει μπαλέτο. Ο νοσταλγικός Ακροβάτης θυμάται την εταίρα μάνα του και τον τούρκο πατέρα του. Φιγούρες ενός κοσμοπολιτισμού που δεν υπάρχει πια στην παράσταση «Περιοδεύων θίασος», τον οποίο σκηνοθετεί η Ελεάνα Γεωργούλη, με την πρωτότυπη μουσική του Θάνου Κοσμίδη των Burger Project.

n Ποια είναι τα στοιχεία του «πολιτισμού» που χάθηκαν το 1922, αλλά την ίδια στιγμή μεταλαμπαδεύτηκαν στον ελλαδικό χώρο από τους πρόσφυγες;

Χάθηκε ο κοσμοπολιτισμός ως πραγματικότητα που με την ορμή και τη γοητεία του ένωνε σε εκείνον τον τόπο Ανατολή και Δύση. Εκεί δεν ανταγωνιζόταν κανείς κανέναν, απλώς συνυπήρχαν και αγκάλιαζαν το διαφορετικό. Αυτή τους την ανοιχτωσιά την ταξίδεψαν εδώ, τη μοιράστηκαν και αναμόρφωσαν ριζικά το τοπίο, έφεραν έναν άλλο παλμό: από τη βιομηχανία και το εμπόριο μέχρι τη μουσική, τη γλώσσα, τη λογοτεχνία, τη γαστρονομία και τη μόδα. Και έπειτα οι κοσμοπολίτισσες, γυναίκες καλλιεργημένες και χειραφετημένες, φυτέψανε τις πρώτες ρωγμές στην εμπεδωμένη πατριαρχία που κυριαρχούσε.

n Είναι το χιούμορ ο κατεξοχήν μηχανισμός αυτοπροστασίας, ακόμη και απέναντι σε μια τραγωδία;

Ναι, θαρρώ πως είναι. Είναι μια κατάφαση στη ζωή. Επιτρέπεις στον εαυτό σου να γελάσει ή να σαρκάσει όταν γύρω κυριαρχεί το σκοτάδι και είναι σαν να λες: προχωράμε, πάμε μπροστά, κι ας πατάμε στις στάχτες.

n Γράφετε στο σημείωμα ότι οι αλήθειες πρέπει να λέγονται «τολμηρά και αθυρόστομα». Ποιες αλήθειες ακούγονται στην παράσταση;

Θυμάμαι την ιστορία της Μικρασιατικής – από παιδί – τοποθετημένη μέσα στο κυρίαρχο εθνικό αφήγημα, δομημένη στο μανιχαϊστικό πρότυπο, που μετέθετε την ευθύνη της Καταστροφής στους Τούρκους, απάλλασσε από τις ευθύνες τις ελληνικές κυβερνήσεις τόσο του Βενιζέλου όσο και των Εθνικοφρόνων και στρογγύλευε τη στάση των συμμάχων. Βρήκα κάποτε μέσα στο οικογενειακό αρχείο μια φωτογραφία που είχε κρατήσει ο προπάππους που πολέμησε στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Στη φωτογραφία, έλληνες στρατιώτες ποζάρουν με ξιφολόγχες χωμένες σε έναν λόφο από νεκρά γυναικόπαιδα σε κάποιο χωριό που κάψανε στην παρέλευσή τους. Από πίσω έγραφε: Για να θυμάμαι την ΝΤΡΟΠΗ. Γιατί να εξωραΐσουμε ένα τερατώδες κομμάτι της ιστορίας μας αντί να το απλώσουμε μέσα – έξω και να εξετάσουμε όλη του την ανατομία;

n Η Σμύρνη και γενικότερα ο μικρασιατικός Ελληνισμός εκφράζουν τον κοσμοπολιτισμό στην καθημερινότητα μιας μητρόπολης. Πιστεύετε ότι είναι η παράδοση της Μεσογείου που χάνεται;

Το αισθάνομαι αυτό, ναι. Νιώθω πως οι δίνες που δημιουργεί σε τακτά χρονικά διαστήματα η Ιστορία έχουν εξωθήσει τον κόσμο της Μεσογείου σε εσωστρέφεια και προστατευτισμό. Δεν είναι τυχαία η άνοδος της Ακροδεξιάς στις ιταλικές εκλογές. Η άλλοτε ιερή έννοια της γειτνίασης έχει πια εκπέσει. Πάει ο Ξένιος Ζευς. Σκέφτομαι τη Μεσόγειο και είναι σαν να βλέπω σπίτια με κλειστές πόρτες και παράθυρα, να στέκουν μόνα τους κοιτώντας αυστηρά μπροστά, μη τυχόν και ακουμπήσει το βλέμμα τους τον δίπλα.

info

«Περιοδεύων θίασος», από 22/10, κάθε Παρασκευή και Σάββατο στις 21.00, Κυριακή στις 19.00, στο θέατρο ΕΛΕΡ, Φρυνίχου 10. Παίζουν: Γιάννης Ασκάρογλου, Γεράσιμος Γεννατάς, Μάρια Φλωράτου. Προπώληση: www.viva.gr