Επιτυχία υπό προϋποθέσεις

Την περασμένη Πέμπτη οι διαπραγματεύσεις Ισραήλ – Λιβάνου έδειχναν να καταρρέουν. Οι Ισραηλινοί δήλωναν ότι διακόπτουν τις συνομιλίες με τον Λίβανο και θέτουν σε επιφυλακή τις στρατιωτικές δυνάμεις τους για να αντιμετωπίσουν ρουκέτες της Χεζμπολάχ κατά της πλατφόρμας του κοιτάσματος Karish. Ακριβώς την επόμενη μέρα, λιβανικές δηλώσεις έδιναν παράθυρα ευκαιρίας στις εντατικές παρασκηνιακές επαφές του αμερικανού διαμεσολαβητή, Αμος Χόχσταϊν. Και ενώ η ισραηλινή πλευρά τηρούσε σιγή ασυρμάτου όλο το Σαββατοκύριακο, με την πλατφόρμα της Energean να βρίσκεται στις τελικές δοκιμές εξόρυξης, χθες Ισραήλ και Λίβανος αποδέχθηκαν το τελικό κείμενο της συμφωνίας, δηλώνοντας ότι όλα τους τα αιτήματα ικανοποιήθηκαν.

Η συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης Ισραήλ – Λιβάνου είναι ιστορική από κάθε άποψη, κυρίως επειδή και οι δύο χώρες συνειδητοποίησαν πως η συγκεκριμένη συμφωνία είναι μονόδρομος για αμφότερες.

Αξίζει να επισημανθούν κάποια δεδομένα.

Επειδή παλαιότερα οι έρευνες για φυσικό αέριο στα ανοικτά της Βηρυτού και της Σιδώνας απέβησαν άκαρπες, το κοίτασμα Qanna θεωρείται πως είναι μάλλον η τελευταία ελπίδα αναγέννησης της λιβανικής οικονομίας και το ενδιαφέρον της Total εκλαμβάνεται ως ένα αισιόδοξο προμήνυμα. Το Ισραήλ, από την άλλη, επιθυμεί να κερδίσει την αξιοπιστία των αγορών και επειδή ακριβώς είναι «καινούργιος παίκτης» σε αυτόν τον τομέα, είναι πολύ σημαντικό να εξασφαλισθεί ένα modus vivendi απαλλαγμένο από εντάσεις όχι μόνο γύρω από την πλατφόρμα του κοιτάσματος Karish, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή, όπου αναμένεται στο μέλλον να αξιοποιηθούν και τα νέα κοιτάσματα που ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα η εταιρεία Energean.

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον ότι η σιιτική και φιλοϊρανική οργάνωση Χεζμπολάχ φρόντισε να τηρήσει ήπια στάση, μετρώντας πολύ προσεκτικά τις επικοινωνιακές της εξάρσεις κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων το τελευταίο τρίμηνο. Αναμφίβολα, συνέβαλε και εκείνη στην ευτυχή κατάληξη των αμερικανικών διαμεσολαβητικών προσπαθειών. Από την άλλη, οι έπαινοι που έλαβε από την Τεχεράνη «για την υπεύθυνη στάση που κράτησε για χάρη των εθνικών συμφερόντων του Λιβάνου», στην πραγματικότητα εκφράζουν την ανακούφιση του ιρανικού δημοσίου ταμείου, που δεν έχει καμία διάθεση να ασχοληθεί με τα της λιβανικής οικονομίας – παρά μόνο εάν αυτό θα είναι απαραίτητο για την πολιτική και στρατιωτική επιβίωση της Χεζμπολάχ.

Τέλος, καταλυτικής σημασίας αποδείχθηκαν τα στενά πολιτικά χρονοδιαγράμματα, τόσο στο Ισραήλ, όσο και στον Λίβανο. Κατά περίεργη τύχη, η θητεία του προέδρου του Λιβάνου Μισέλ Αούν λήγει μία ημέρα πριν από τη διενέργεια των ισραηλινών βουλευτικών εκλογών της 1ης Νοεμβρίου. Μοιραία λοιπόν, οι δύο χώρες θα πρέπει να προλάβουν να επικυρώσουν τη συμφωνία και να την ενσωματώσουν στην εγχώρια νομοθεσία, προτού αλλάξουν τα πρόσωπα που τις κυβερνούν σήμερα.

Ωστόσο, κανένας όρος της συμφωνίας που θα υπογράψουν Ισραήλ και Λίβανος δεν είναι σε θέση να ελέγξει τον αστάθμητο παράγοντα των προσώπων που εκάστοτε θα βρεθούν να κυβερνούν σε Βηρυτό και Ιερουσαλήμ. Ηδη στο Ισραήλ, η δεξιά αντιπολίτευση, τοπικές ΜΚΟ αλλά και μέλη της απερχόμενης κυβέρνησης θεωρούν ότι η κυβέρνηση Λαπίντ παραδίδει κρατική κυριαρχία και συζητείται κατά πόσον η συμφωνία με τον Λίβανο θα ακυρωθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο. Παράλληλα, είναι γνωστό ότι η κυβέρνηση της Βηρυτού δεν ελέγχει τον Νότιο Λίβανο. Τον ελέγχει το στρατιωτικό σκέλος της Χεζμπολάχ, το οποίο σήμερα μπορεί να ανέχεται τα συμφωνηθέντα. Δεν σημαίνει όμως ότι δεσμεύεται από αυτά.

Αναμφίβολα η παρούσα συμφωνία αποτελεί επιτυχία για τις πολιτικές ηγεσίες αμφοτέρων των κρατών. Η μακροημέρευσή της όμως είναι αμφίβολη εάν δεν εξομαλυνθούν πλήρως και οι διπλωματικές τους σχέσεις, που θα διασφαλίζουν απαραίτητες ισορροπίες.

Ο δρ. Γαβριήλ Χαρίτος είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ (Πρόγραμμα Μεσογείου) και του ισραηλινού Ινστιτούτου Μπεν-Γκουριόν.