«Το Διαδίκτυο δεν δημιουργεί φιλίες, αλλά αντιπαλότητες»

Ποια βιβλία που διαβάσατε σε εφηβική ηλικία αλλά και σε μεταγενέστερα χρόνια αισθάνεστε να σας «συνοδεύουν» ως σήμερα;

Αν και από πολύ μικρή ηλικία πιο πολλά είναι τα βιβλία που αποκτούσα παρά που διάβαζα (είχα πάντα ένα σύνδρομο βιβλιοκτησίας), δεν είναι λίγα και τα βιβλία που έχω διαβάσει. Πάντα διάβαζα δύο και τρία βιβλία ταυτόχρονα. Δεν ξέρω όμως γιατί μ’ έχει επηρεάσει πάρα πολύ η εισαγωγή του Γιώργου Σεφέρη στον «Ερωτόκριτο» του Κορνάρου. Το κείμενο αυτό δεν με καθόρισε μόνο σε σχέση με ιδέες και ευαισθησίες, αλλά και σε σχέση με την ίδια τη γλώσσα και τη γραφή. Τώρα άλλα βιβλία που θα ήθελα ν’ αναφέρω είναι «Οι ιστορίες του κυρίου Κόινερ» του Μπρεχτ και τα μυθιστορήματα του Ντοστογέφσκι τόσο ως βιβλία όσο και ως διασκευές όταν παίζονται στο θέατρο. Στα μαθητικά μου χρόνια με είχε βαθιά εντυπωσιάσει η «Αντιγόνη», μάλιστα ολόκληρο το πρώτο της χορικό το είχα μάθει απέξω και το θυμάμαι ακόμη.

Ως παιδί σε ποιο περιβάλλον μεγαλώσατε; Η σύνθεση της οικογένειάς σας ποια ήταν, η γειτονιά σας, η πόλη σας;

Υπήρξα πολύ τυχερός. Γεννήθηκα και μεγάλωσα στον Πειραιά. Το Πασαλιμάνι και το Τουρκολίμανο θα τα παρομοίαζες μ’ ένα νησί, ένα ακραιφνώς νησιώτικο περιβάλλον. Μια πόλη μεγάλη που δεν έπνιγε κανέναν και ταυτόχρονα μια πόλη όπου όλοι γνωριζόμασταν μεταξύ μας. Ενα περιβάλλον απίστευτης αρμονίας. Η οικογένειά μου ήταν πολυμελής, έξι παιδιά – τέσσερα αγόρια και δύο κορίτσια -, μάνα και πατέρας ερωτευμένοι από τότε που γνωρίστηκαν ως τα βαθιά γεράματα που έφυγαν. Το σπίτι ήταν ορθάνοιχτο, φίλοι και συγγενείς περνούσαν χωρίς πρόσκληση, μια γειτονιά με πολλή βοή. Ως παιδιά κινούμασταν ελεύθερα, δεν δίναμε λογαριασμό, μας είχαν εμπιστοσύνη.

Αν είχατε ασκήσει μια μορφή τέχνης (λογοτεχνία, θέατρο, μουσική, κινηματογράφος, ζωγραφική), ποια θα ήταν η τέχνη αυτή;

Αφού δεν έγινε κάτι τέτοιο, δεν μπορώ να πω με σιγουριά ποια θα ήταν η τέχνη αυτή. Τη μεγαλύτερη όμως γοητεία αισθάνομαι να μου την ασκούν το θέατρο, η υποκριτική και η σκηνοθεσία. Ολη αυτή η μεταφορά της πραγματικότητας σε μια κατασκευασμένη πραγματικότητα, με τον πλούτο που εκφράζει, ανοίγει απίθανους δρόμους για στοχασμό και εγρήγορση, πρόκειται για έναν απίστευτο πλούτο.

Πιστεύετε πως το Διαδίκτυο συντελεί σε μια ουσιαστική επικοινωνία των ανθρώπων ή λειτουργεί ως ένας απορρυθμιστικός παράγοντας των κοινωνικών και των πάσης μορφής σχέσεων;

Δεν θέλω να συγκρουστώ με τους νέους ανθρώπους που έλκονται από το Διαδίκτυο, αλλά, όπως το βιώνω, το θεωρώ καταστροφικό για τις ανθρώπινες σχέσεις. Πρόκειται περισσότερο για έναν χώρο αυτοεπιβεβαίωσης και ελλιπούς πληροφόρησης, καθώς αυτή η περίφημη υπερπληροφόρηση στερεί από τους ανθρώπους την ενασχόληση με την έρευνα και την τεκμηρίωση. Στην πραγματικότητα αυτή η έφεση να επιβληθεί ο ένας στον άλλον κάνει τις σχέσεις άκρως ανταγωνιστικές, όχι φιλικές. Το Διαδίκτυο δεν δημιουργεί φιλίες, δημιουργεί αντιπαλότητες.

Αν σας προτεινόταν ένα ταξίδι μακροχρόνιο σε μια χώρα από αυτές που αποκαλούμε «τριτοκοσμικές» ή σε μια χώρα ευρωπαϊκή με μεγάλο πνευματικό και καλλιτεχνικό πλούτο, ποια θα επιλέγατε;

Μια τριτοκοσμική χώρα, την εποχή μάλιστα των μεγάλων εξεγέρσεων στην Αφρική προκειμένου να αυτοκαθοριστούν οι λαοί απέναντι στην αποικιοκρατία. Νομίζω πως μια αντίστοιχη χώρα με μεγάλο ενδιαφέρον που θα έπρεπε να υπογραμμιστεί η σημασία της στην πορεία της ανθρωπότητας είναι η Νιγηρία. Εχει υποστεί τις πιο μεγάλες καταστροφές από όλες τις δυνάμεις που θέλησαν να αξιοποιήσουν προς ίδιον όφελος τον τεράστιο πλούτο της. Ταυτόχρονα όμως έχει κι έναν τεράστιο πληθυσμό με τρομερή αντοχή και αξίζει να παρατηρήσει κανείς σε ποιο βαθμό μπορεί ν’ αποτελέσει σε επόμενες φάσεις ένα υπόδειγμα σύγχρονης δημοκρατίας στην αφυπνιζόμενη Αφρική. Το θέμα γενικότερα είναι πώς θα μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε την εμπειρία τόσων αιώνων σε σχέση με ό,τι θετικό κατέκτησε η ανθρωπότητα. Να ανακαλύψουμε επιτέλους τους «κοινούς τόπους», όπως έλεγε ο Περικλής Κοροβέσης.

Μια τελευταία ερώτηση που μπορεί να θεωρηθεί, αλλά δεν είναι, πολιτική: Πώς δικαιολογείται αυτό το πνευματικό και κοινωνικό σκότος, ζόφο να το χαρακτηρίσουμε καλύτερα, με διανυόμενο το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα, να έχουμε περιστατικά όπως αυτό της Ιρανής που δολοφονήθηκε γιατί μια τούφα μαλλιών της εξείχε από τη μαντίλα;

Και να σκεφτείτε ότι πρόκειται για μια χώρα με χιλιάδες χρόνια ιστορίας και πολιτισμού κι έναν λαό που πιστώνεται με θαυμάσια έργα. Πραγματικά η περίπτωση του θεοκρατικού καθεστώτος στο Ιράν είναι αποτρόπαιη, αλλά δυστυχώς δεν είναι η μόνη σ’ αυτόν τον πλανήτη. Αξιοσημείωτο ωστόσο παραμένει το ότι δεν υπάρχει μια ενεργός αντίδραση σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως θα ταίριαζε για ένα τέτοιο γεγονός. Η πολιτισμένη ανθρωπότητα θα έπρεπε να λειτουργήσει ως μια εξεγερμένη συνείδηση. Το Ιράν είναι δίπλα μας.