Το Ισραήλ μάς γύρισε την πλάτη;

Πολλοί αναρωτιούνται ποια θα είναι η επόμενη μέρα στις σχέσεις Ελλάδας και Κύπρου με το Ισραήλ, μετά την προσέγγιση Ιερουσαλήμ – Αγκυρας πριν από περίπου έναν μήνα. Οι περισσότεροι γνωρίζουν τα γεγονότα που ακολούθησαν το Μαβί Μαρμαρά, τις εκατέρωθεν απελάσεις διπλωματών, τη φανερή υποστήριξη της Χαμάς από την Αγκυρα, αλλά και τη στενή σχέση της με το Ιράν. Παρ’ όλα αυτά μόνο οι αφελείς πίστευαν ότι αυτό θα κρατούσε για πάντα. Ηταν δεδομένη η επανασύγκλιση των δύο χωρών, με επισπεύδουσα φυσικά την Τουρκία που βλέπει την οικονομία της να καταρρέει. Αλλωστε η σχέση του Ισραήλ με την Τουρκία ήταν η πρώτη και πιο σταθερή με ισλαμική χώρα από την ίδρυση του εβραϊκού κράτους. Οταν η Ελλάδα αποκατέστησε πλήρως τις διπλωματικές της σχέσεις με το Ισραήλ, οι Τούρκοι είχαν ήδη συμπληρώσει μισό αιώνα διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων. Για κάποιον προσεκτικό παρατηρητή, η σύγκλιση Τουρκίας – Ισραήλ ήρθε αφού πρώτα η Τουρκία εξομάλυνε τις σχέσεις της με τον σουνιτικό κόσμο (Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ), χώρες με τις οποίες το Ισραήλ συνεργάζεται αρμονικά.

Το Ισραήλ γνωρίζει ότι η Τουρκία είναι μια χώρα ασταθής και επικίνδυνη. Δεν απεμπολεί ξαφνικά όσα έχει χτίσει με Ελλάδα και Κύπρο. Ελπίζει ότι η αποκατάσταση των σχέσεων θα οδηγήσει σε καλύτερη συνεργασία σε επίπεδο πληροφοριών σχετικά με το Ιράν, ότι θα μειωθεί η επιρροή, οι διευκολύνσεις και η χρηματοδότηση της Αγκυρας προς τη Χαμάς και διατηρεί παράλληλα μια εναλλακτική μεταφοράς του φυσικού του αερίου μέσω Τουρκίας. Είναι γνωστό, όσο και να μας πληγώνει ως χώρα, ότι η διαδρομή ισραηλινού φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας είναι περισσότερο βιώσιμη ως λύση σε σχέση με τη μεταφορά της μέσω Κύπρου και Ελλάδας. Τέλος, Τουρκία και Ισραήλ έχουν συμφέρον στο να συντηρείται η αστάθεια στη Συρία.

Οδηγούμαστε λοιπόν στην αποκατάσταση των σχέσεων αλλά μέσα σε ένα περιβάλλον που διαφέρει από το παρελθόν. Η διακυβέρνηση Ερντογάν διατάραξε βαθιά τις σχέσεις Τουρκίας με τον αραβικό κόσμο (Αίγυπτος, ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία) δίνοντας ζωτικό χώρο στο Ισραήλ να αναπτύξει τις δικές του, ανεξάρτητα από την Τουρκία. Επιπλέον, και σε αντίθεση με ό,τι γινόταν παλαιότερα, η Τουρκία βλέπει τη σχέση με το Ισραήλ, αλλά και τον σουνιτικό κόσμο, καθαρά ευκαιριακά. Δεν υπάρχει το σχεσιακό βάθος που υπήρχε πριν από το 2010. Για την Τουρκία, το Ισραήλ είναι χρήσιμο μόνο σε επίπεδο επενδύσεων εντός της χώρας, μήπως και αναστηθεί η τεθνεώσα τουρκική οικονομία, και σε επίπεδο επηρεασμού της αμερικανικής πολιτικής γύρω από τους εξοπλισμούς για τα F-16 και F-35. Η διπλωματία δεν κλείνει πόρτες αλλά δεν ξεχνά.

Σε όσους λοιπόν πιστεύουν ότι το Ισραήλ μάς πρόδωσε για να προσκολληθεί στην Τουρκία αρκεί να ανατρέξουν στις αναβαθμισμένες σχέσεις Ελλάδας – Κύπρου – ΗΠΑ. Οι τελευταίες θεωρούν πυλώνα σταθερότητας στη ΝΑ Μεσόγειο την Ελλάδα και όχι την Τουρκία. Επιπλέον, οι ΗΠΑ ήραν το εμπάργκο όπλων για την Κύπρο. Εκτός από το ελληνικό λόμπι, που εργάστηκε συντονισμένα προς την κατεύθυνση αυτή, υπάρχει και ένα άλλο, πολύ ισχυρότερο, που δεν θα επέτρεπε κάτι τέτοιο αν ήταν ενάντια στα συμφέροντά του: το ισραηλινό. Το Ισραήλ είναι και θα παραμείνει ο πιο αξιόπιστος εταίρος Ελλάδας και Κύπρου, εκτός Ευρώπης – ΗΠΑ, και ως τέτοιο πρέπει να το αντιμετωπίζουμε. Οι γραφικές φωτογραφίσεις ελλήνων αξιωματούχων με άραβες τρομοκράτες και παράφρονες, ανήκουν στο φολκλόρ των 80s.

Ο Δρ. Μιχάλης Αρβανίτης είναι Senior Research Fellow, CERIDES – European University of Cyprus