«Μετά από την ταινία με τον Πατσίνο έδωσα εξετάσεις στη Νομική»

Ποια μορφή τέχνης αισθάνεστε ως τη συγγενικότερή σας;

Γενικότερα μιλώντας θα έλεγα πως σε δύσκολους οικονομικά καιρούς υποβιβάζουμε τη ζωή μας αν δεν σκεφτόμαστε και δεν λειτουργούμε σε σχέση με την τέχνη. Ο πολιτισμός, η κουλτούρα, ως τρόπος ζωής μιας κοινωνίας είναι κάτι πολύ σημαντικό. Οσον αφορά εμένα, πιο κοντά μου αισθάνομαι τον κινηματογράφο, τη μουσική αλλά και το θέατρο.

Ποιο πρόσωπο του οικογενειακού σας περιβάλλοντος αισθάνεστε να είχε την καταλυτικότερη επίδραση για εσάς;

Ημουν ο πρωτότοκος γιος μιας τετραμελούς οικογένειας και ο πατέρας μου και η γιαγιά μου – η μητέρα του πατέρα μου – αισθάνομαι να με επηρέασαν αποφασιστικά. Αν και δεν ήταν ιδιαίτερα μορφωμένοι – ήταν άνθρωποι του μόχθου -, μου έδωσαν κάποιες αξίες που προσπάθησα και προσπαθώ να τις υπηρετήσω, αλλά και κάποιες – αν μπορώ να πω – απαξίες, όπως, για παράδειγμα, να χρειάζομαι τόσα χρήματα όσα για να ζω ευπρεπώς, να μην τα κυνηγώ.

Στη θέση του προσώπου, θα είχατε να αναφέρετε ένα περιστατικό της παιδικής σας ηλικίας εξίσου μεγάλης σημασίας;

Βεβαίως. Οταν πήγα στην κηδεία της γιαγιάς της γιαγιάς μου – οι γυναίκες στο σόι της μάνας μου ζούσαν πολλά χρόνια. Ενα άλλο περιστατικό που επηρέασε πάρα πολύ τη ζωή μου είναι ένα κινηματογραφικό έργο. Το «Δικαιοσύνη για όλους» με τον Αλ Πατσίνο, ενώ ήμουν ακόμη έφηβος. Πήγαινα φροντιστήριο και προετοιμαζόμουν για να δώσω εξετάσεις στη Φυσικομαθηματική Σχολή. Μετά την ταινία, έκανα στροφή κι έδωσα εξετάσεις στη Νομική Σχολή. Την τελείωσα, αλλά δεν εξάσκησα ποτέ τη νομική επιστήμη. Μεγάλο ρόλο έπαιξαν και βιβλία που διάβασα σε μικρή ηλικία – θα ήμουν, δεν θα ήμουν δέκα χρόνων όταν ο πατέρας μου μού έφερε το «Ενα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν» και τον αμέσως επόμενο χρόνο τους «Αδελφούς Καραμαζόφ» που ο ίδιος τους ήξερε απέξω. Ενα ακόμα βιβλίο που διάβασα στην ίδια ηλικία ήταν το «Ξεχερσωμένη γη» του Σολόχοφ.

Αν σας ρωτούσε κανείς ποια ήταν τα πιο ενδιαφέροντα ταξίδια που κάνατε στη ζωή σας, ποια θα αναφέρατε;

Από τη μια μεριά θα έβαζα ένα ταξίδι στη Μόσχα το 1990. Οταν αντίκρισα με τα μάτια μου τα προβλήματα αλλά και την αδυναμία της ηγεσίας του Γκορμπατσόφ να επιβάλει στον κόσμο αυτά που σκεφτόταν. Θυμάμαι ένα βράδυ συζητώντας με ρώσους φοιτητές στην υπόγεια λεωφόρο Αρμπάτ και ρωτώντας τους γιατί δεν παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους, ένας νεαρός μού είπε με αυτόν τον φόβο που δεν είχε πάψει ποτέ να υφίσταται: «Κοιτάξτε, ο Στάλιν υπήρξε ένας μεγάλος δικτάτορας, ο Μπρέζνιεφ ένας μικρότερος. Τώρα, αν συμβεί τον Γκορμπατσόφ, που έχει τις καλύτερες προθέσεις, να τον ρίξουν κι εγώ βρεθώ εκτός συστήματος, τι θα κάνω;». Το δεύτερο ταξίδι που με εντυπωσίασε, αν και με κοιτάζουν παράξενα όταν το λέω, ακόμα και Αμερικανοί, ήταν στην Ουάσιγκτον. Τη θεωρώ μία από τις ωραιότερες πόλεις γιατί στο κέντρο της έχει υπέροχα κτίρια, ρωμαϊκού χαρακτήρα. Κτίρια που απεικονίζουν μια προσπάθεια αντιγραφής των ελληνιστικών και των πρώτων ρωμαϊκών χρόνων. Το εντυπωσιακό παραμένει όταν ταξιδεύεις πως οι άνθρωποι, αν και παρουσιάζουν μια τρομακτική ποικιλία σε φυλή, χρώμα, γένος, στην ουσία είναι οι ίδιοι. Γεγονός που, αν το καταλάβεις, σε βοηθάει πάρα πολύ σε περίπτωση που θέλεις να υπηρετήσεις αυτό που εννοούμε όταν λέμε «ανθρωπότητα». Να βρεις τελικά έναν τρόπο ώστε οι άνθρωποι να ζουν καλύτερα. Ιδιαίτερα στην εποχή μας, καθώς είναι σίγουρο πως οι καινούργιες γενιές θα ζήσουν χειρότερα σε σχέση με τη δική μας γενιά. Είναι κάτι που έχει να κάνει τόσο με τα οικονομικά όσο και με το κλίμα. Μόλις φέτος αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε στην Ευρώπη τι σημαίνει «κλιματική κρίση» και πόσο γρήγορα μπορεί να συμβούν τρομερά πράγματα. Σκεφτείτε πόσα καιρικά φαινόμενα δεν τα γνωρίζαμε καν. Αν ρωτούσες έναν μέσο έλληνα τι σημαίνει «υδροστρόβιλος», δεν το είχε ακούσει ποτέ.

Ποια μορφή πιστεύετε πως θα πάρει η έννοια της επικοινωνίας στην ψηφιακή περίοδο της ανθρωπότητας που έχει ήδη αρχίσει;

Κάθε νέα ανακάλυψη έχει τη δυνατότητα να μας πάει προς το καλό ή προς το κακό. Αλλά δεν πρέπει να είμαστε φοβικοί σε σχέση με τα επιτεύγματα της επιστήμης. Βέβαια η ψηφιακή κοινωνία χάνει τον γραπτό λόγο, αν και προσωπικά πιστεύω ότι το βιβλίο τουλάχιστον δεν θα χαθεί. Ωραία πάντως δίνει την ατμόσφαιρα αυτή, αν και κάπως απλοϊκά, όπως το κάνουν συνήθως οι Αμερικανοί, το κινηματογραφικό έργο «Ο ταχυδρόμος». Σαφέστατο πια ότι στην ψηφιακή εποχή αλλάζει ο τρόπος επικοινωνίας, χάνονται ή υποβιβάζονται οι παραδοσιακές μορφές, όμως αυτό γινόταν πάντα. Στον προβληματισμό που έχω σε σχέση με την ψηφιακή εποχή είναι πως πολλά πράγματα απολύτως συνδεδεμένα μαζί τους, τα γέννησε μια στρατιωτική ανάγκη. Προσωπικά θα ήθελα, όπως και όλος ο κόσμος άλλωστε, οτιδήποτε ανακαλύπτεται να μας ωθεί σε μια δημιουργική και ειρηνική ζωή.