Τα αλησμόνητα σινεμά {LF}της Ελευσίνας

Η σιωπή της κάπως αμήχανη. Είναι μπροστά από τη φαγωμένη ομελέτα που της έχω φτιάξει, έχει πιει τον καφέ που της έχω σερβίρει, άφησε μισογεμάτο το ποτήρι με τον χυμό πορτοκάλι που της έχω στύψει και από τις φέτες με μαρμελάδα φράουλα που της έχω αλείψει έμειναν στο πιάτο κάποια ψίχουλα. Κάνει πως δεν κοιτάζει το τσίγκινο κουτί που έχω φέρει μπροστά της. Από μένα το πήρε. Να κάνω πως δεν κοιτάζω, αλλά να κοιτάζω. Σαν σκηνοθέτης μπορείς να με πεις μέτριο. Για ένα πράγμα όμως δεν μπορείς να με κατηγορήσεις: ότι δεν μπορώ να καταλάβω τα βλέμματα και κυρίως τις παλέτες των βλεμμάτων.

Η εικοσιτριάχρονη κόρη μου έχει πάρει τη μύτη μου, τα χρώματά μου, το να νιώθει άνετα στη σιωπή. Σίγουρα όμως δεν έχει κατορθώσει να κρύψει την αμηχανία της μπροστά σε όσα έχουν ειπωθεί και σε αυτά που ξέρει πως θα ειπωθούν, από τη στιγμή που της άφησα μπροστά στο τραπέζι του μπαλκονιού δίπλα από το σερβιρισμένο πρωινό, το τσίγκινο κουτί με τα κολλημένα σήματα της ομάδας μπάσκετ του Πανελευσινιακού.

Της έχω πει πως η σκέψη μου όσο ήμουν στην Εντατική και πάλευα για να καταφέρω την επόμενη ανάσα, ήταν να προλάβω να την αγκαλιάσω. Και πως αν καταφέρω να τη σκαπουλάρω και την ξαναδώ, να της αναθέσω την τελευταία μου επιθυμία. Για καλή μου τύχη το σκαρί του Δήμα άντεξε. Και βγήκα από την Εντατική και έκανα κούρσα να προλάβω να αναλάβω δυνάμεις, αυτές τις τόσες όσες, ώστε έναν μήνα αργότερα από την περιπέτεια υγείας να την καλωσορίσω στην αίθουσα αφίξεων του Ελευθέριου Βενιζέλου. Την αγκάλιασα σφιχτά και η μάσκα που φορούσα έγινε κάτι από σφουγγαρίστρα από δάκρυα. Την περίμενα αυτή τη στιγμή. Αυτή την αγκαλιά. Η προσμονή αυτής της αγκαλιάς ήταν που με κράτησε ζωντανό.

«Πάμε;» τη ρωτώ.

«Πάμε» απαντά.

Της έχω δώσει τον χάρτη της Ελευσίνας. Οσο κάθεται στη θέση του συνοδηγού προσπαθεί να τον διαβάσει. Μιλάμε Αγγλικά. Τα Ελληνικά της είναι λίγα. Ισως είναι πιο πολλά από αυτά που θέλει να ξέρουμε ότι ξέρει. Από μένα το πήρε κι αυτό. Να κρατά πολλά κρυφά και σιγά σιγά να τα φανερώνει.

«Εκεί που βλέπεις τον μαρκαδόρο είναι τα σημεία που θέλω να σκορπίσεις τη στάχτη μου όταν και οπότε αυτό προκύψει… Οι στάχτες θα είναι σε αυτό το κουτί με τη σφραγίδα του Πανελευσινιακού. Και θα ακολουθήσεις τη διαδρομή όπως σ’ τη λέω. Και θα θυμάσαι αυτά που θα σου πω. Αλλά και να μην τα θυμάσαι, δεν πειράζει, εγώ θα σ’ τα πω. Ξέρεις, αν έχω κάποιο παράπονο από τον παππού σου τον Βάκο είναι πως δεν μου έχει πει ιστορίες. Δεν έχω αναφορές. Εσύ όμως θα έχεις. Λίγες. Αλλά θα έχεις… Φτάσαμε…».

ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ. Είμαστε στα φανάρια της γέφυρας. Κάτω περνάει η Εθνική Οδός Αθηνών – Κορίνθου. Στην ευθεία μετά από κάποια χιλιόμετρα είναι η Μαγούλα.

«Εδώ στα φανάρια ήταν το σινεμά ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ. Τώρα δεν υπάρχει σινεμά και η περιοχή δεν έχει κάτι από Παράδεισο. Είναι πλέον στάση για τα ΚΤΕΛ που πηγαίνουν προς την Πάτρα. Ομως ο Βάκος πριν χρόοοοοονια εδώ είχε δει το West Side Story και έχει πειστεί ότι έγινα σκηνοθέτης επειδή του άρεσε να πηγαίνει κι αυτός σινεμά… Εδώ… στον ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ…».

Και άρχισα να της μιλώ για τον Βάκο. Που τον βλέπω στο όνειρο κάθε μέρα. Και που καμάρωνε που είχε μια εγγονή με το όνομά του. Παρασκευή. Εστω κι αν του προέκυψε Αμερικανίδα από το Σαν Φρανσίσκο.

«Εδώ θα βάλεις τις πρώτες στάχτες. Στη γέφυρα όπου ήταν κάποτε σινεμά…».

ΕΛΕΥΣΙΣ. Η δεύτερή μας στάση ήταν στην πλατεία του σινεμά ΕΛΕΥΣΙΣ πάνω στην οδό Ελευθέριου Βενιζέλου.

«Μην το βλέπεις έτσι ερείπιο. Λένε πως θα το ανακαινίσουν. Μακάρι. Μια ολόκληρη πόλη και δεν έχει πια ούτε ένα σινεμά πάρα μόνο ένα θερινό, στην παραλία. Τέλος πάντων… Μακάρι να προκύψει. Και το σινεμά και το σουλούπωμα της πόλης. Εδώ κάποτε είδαμε όλα τα Τζέιμς Μποντ. Μέχρι και το Οκτάπουσι… Μετά έκλεισε. Ομως ερχόμουνα με την Καλλιόπη, την αδελφή μου, από το σπίτι της οδού Πάγκαλου μόνο και μόνο για να δούμε τον Τζέιμς να παραγγέλνει το μαρτίνι του shaken not stirred».

Της έδειξα το φυτό όπου θα ήθελα να μπει η δεύτερη δόση από τις μελλοντικές μου στάχτες.

ΜΑΙΡΗ. Αντί να ακολουθήσουμε την κατηφόρα προς Ιερά Οδό και Κάτω Ελευσίνα πήγαμε προς τον Συνοικισμό. Της εξήγησα πως σε αυτή τη γειτονιά είχαν εγκατασταθεί οι προσφυγές από τη Σμύρνη μετά το 1922 και υπήρχε το σινεμά ΜΑΙΡΗ. Πίσω από το τρίτο Δημοτικό. Δίπλα από τον φούρνο του παλιού μου συμμαθητή, του Στέλιου Θεολόγου. Εκεί είχα δει όλα τα Ινδικά Δράματα και τις ταινίες του τούρκου σκηνοθέτη Γιλμάζ Γκιουνέι.

Η μικρή δεν είχε δει καμιά ινδική ταινία και δεν ήξερε τον Γκιουνέι. Ομως έγραψε στο τεφτέρι που είχε μαζί της το όνομά του και σημείωσε την τρίτη στάση: ΜΑΙΡΗ.

ΠΑΛΛΑΣ. Λίγο αργότερα φτάσαμε μπροστά στο ΠΑΛΛΑΣ. Πάνω στην Ιερά Οδό, λίγο πριν το φανάρι της οδού Δήμητρος.

«Προσπάθησε να κρατήσει το σινεμά με νύχια και με δόντια ο ιδιοκτήτης. Αλλά έκλεισε πριν από δεκαπέντε χρόνια… Εδώ είχα δει τον Επαγγελματία του Μπελμοντό. Και το Σκάνερς του Κρόνενμπεργκ κάνοντας κοπάνα από το φροντιστήριο του Κίμωνα Δημομελέτη. Ηταν το αγαπημένο μου σινεμά. Ισως γιατί αντιστάθηκε να μην κλείσει πιο πολύ από όλα τα άλλα…».

ΔΗΜΗΤΡΑ. Αφήσαμε το αυτοκίνητο πάνω στην Ιερά Οδό και πήγαμε δυο στενά μέσα στην οδό Δήμητρος. Απέναντι από το Δημαρχείο είναι το σινεμά ΔΗΜΗΤΡΑ.

«Είχε οροφή που άνοιγε το καλοκαίρι και μπορούσες να δεις ταινίες από την ταράτσα της διπλανής πολυκατοικίας. Εδώ έμενε ο Γιάννης ο Μπασάκης, συμμαθητής του Παναγιώτη, του θείου σου. Ερχόμασταν λοιπόν πιτσιρικάδα και βλέπαμε από την ταράτσα τον Ελαφοκυνηγό ή τον Ιντιάνα Τζόουνς, με τη μαμά του Μπασάκη να έρχεται με μια πιατέλα καρπούζι και να μας τρατάρει… Εδώ θα βάλεις διπλή δόση στάχτης…».

ΡΕΞ. Πήγαμε πιο κάτω στη στάση του λεωφορείου για Αθήνα, στη στάση του Παππά.

«Ο Παππάς ήταν θείος μου. Είχε φούρνο. Είναι ο μπαμπάς του Λεωνίδα. Δίπλα, εκεί που είναι η Εμπορική Τράπεζα, ήταν το σινεμά ΡΕΞ που το είχε ο Θείος ο Αριστείδης. Μεγάλες δόξες. Δεν το πρόλαβα. Πρόλαβα όμως τον θείο Αριστείδη που είχε και το κτήμα απέναντι από την τράπεζα. Γεμάτο φιστικιές. Με τα πιο όμορφα φιστίκια που μας τα έδινε σε σακούλες για να φτιάχνει η μαμά μπακλαβά… Της αρέσαν οι μπακλαβάδες της γιαγιάς σου…».

«Και εμένα μου αρέσουν» απάντησε η Ολίβια Παρασκευή και με τον μαρκαδόρο της έβαλε έναν κύκλο πάνω στον χάρτη που ήταν αποτυπωμένο το σήμα της Εμπορικής Τράπεζας.

ΟΡΦΕΑΣ. Τα κουφάρια των ελευσινιώτικων σινεμάδων έχουν γίνει ή φούρνοι ή τράπεζες. Γιατί και το σινεμά ΟΡΦΕΑΣ ήταν εκεί που είναι τώρα η Εθνική Τράπεζα, πάνω στην πλατεία Ηρώων.

«Εδώ είχα δει τις πρώτες ταινίες του Μπρους Λι και του Μπρους Λέι και του Μπρος Λα… Εκλεισε αρχές τις δεκαετίες του ’80… Είχε σαν μηχανικό προβολής τον μπαμπά του συμμαθητή μου Δημήτρη Γραμματικού. Για αυτό και μπορούσαμε να μπούμε μέσα ακόμα και σε ακατάλληλα έργα…».

Της ζήτησα να είναι διακριτική όταν βάλει τη στάχτη μπροστά στην τράπεζα, γιατί μπορεί να με περάσουν για μέτοχο της τράπεζας. Εκεί γέλασε. Αν δεν φορούσε τη μάσκα, θα μπορούσε να διακρίνει κάποιος το ίδιο λακκάκι στο μάγουλο που έχω κι εγώ όταν γελάω. Η μικρή γελάει συνέχεια. Εγώ σπάνια. Ευτυχώς σε αυτό δεν μου έμοιασε.

ΑΥΡΑ. «Τι είναι εδώ;…».

Είμαστε στην οδό Κοντούλη, δυο στενά κάτω από τον Αϊ-Γιώργη. Εδώ είχα δει τους Γκοτζίλες. Και τον Πόλεμο των Αστρων. Και το Νησί του Δόκτορος Μορό… η αγάπη μου για αυτό το σινεμά αποτυπώθηκε και στην πρώτη μου ταινία, στους «Ακροβάτες του Κήπου».

«Αν ο μπαμπάς μου, ο Βάκος, νόμιζε ότι έγινα σκηνοθέτης επειδή πήγαινε στο σινεμά ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ, εγώ είμαι βέβαιος ότι έγινα αυτό που έγινα επειδή ευλογήθηκα από τα χαλίκια του θερινού σινεμά ΑΥΡΑ…».

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ Και φτάσαμε στο σινεμά της ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΛΕΣΧΗΣ. Διπλά από τον Ναυτικό Ομιλο στην Παραλία. Είναι ο μοναδικός κινηματογράφος που πλέον λειτουργεί – κι αυτός μόνο καλοκαίρι. Ομως είναι ό,τι πιο κουλτουριάρικο και ουσιαστικό υπάρχει στον πολιτιστικό ορίζοντα της πόλης… Και τα παιδιά της Κινηματογραφικής Λέσχης Ηρωες και Δάσκαλοι…

«Εδώ είδα το Κάτω από το Ηφαίστειο του Τζον Χιούστον. Την Μπέτυ Μπλου και την Ντίβα. Είδα το Ραν του Κουροσάβα και το Φάννυ κι Αλέξανδρος. Εδώ είναι και το μόνο σινεμά που έχουν παιχτεί οι ταινίες μου. Σε αυτό το σινεμαδάκι χρωστώ. Δεν μου χρωστά. Γι’ αυτό να είσαι γενναιόδωρη εδώ στη γλάστρα με τις πέργκολες του σινεμά… Βάλε τριπλή δόση στάχτης… Οχι τσιγγουνιές…».

Η Ολίβια Παρασκευή κοιτάζει τον χάρτη. Ολα τα σημάδια και οι κύκλοι με τα αλησμόνητα, αλλά ερημωμένα σινεμά της πόλης έχουν πια τσεκαριστεί. Η διαδρομή της σαν μύστης σε τάμα αρχαίου ελευσινιώτικου σινεφίλ μυστηρίου είναι οργανωμένη…

Οπότε δεν μένει παρά η τελευταία στάση.

Με τον κ. Σκάρο έχω οργανώσει και μας πήρε από το λιμανάκι με το βαρκάκι του και μας πήγε στη μέση του κόλπου. Βράδιασε. Απέναντί μου η πόλη της Ελευσίνας. Λαμπάκια. Λαμπάκια. Λαμπάκια. Ο έναστρος ουρανός με το φεγγάρι να καθρεφτίζεται στα νερά του ήρεμου κόλπου. Πίσω η Σαλαμίνα. Δίπλα τα ερείπια των παρατημένων πλοίων. Δίπλα η κόρη μου. Δίπλα και το τσίγκινο κουτί με τα σήματα του Πανελευσινιακού.

«Και ό,τι έχει μείνει από τις στάχτες μου, αγάπη μου, θα τις σκορπίσεις εδώ. Μπροστά στον Φονιά… κι ας μην υπάρχει πια το καφενείο Ο Φονιάς. Κι ας μην υπάρχουν πια σινεμά… Κι ας μην υπάρχω πια εγώ… Θα υπάρχει αυτή η αρχαία θάλασσα… θα υπάρχει αυτή η πόλη… και θα τη θυμάσαι… Οπως τη θυμάμαι κι εγώ. Τσιμεντένια. Ασκημη. Αλλά και μαγική…».

Κι όπως κούναγε το βαρκάκι του Σκάρου θυμήθηκα το πρώτο της μπάνιο. Μωρό. Να μου σφίγγει τον λαιμό κάθε φορά που τη βουτούσα στη θάλασσα. Και η καρδούλα της να πεταρίζει. Και να νιώθει ασφάλεια…

«Ετσι θέλω να με θυμάσαι…».

Κι έβγαλα τη μάσκα. Και την πήρα αγκαλιά. Πια τα δάκρυα δεν με φόβιζαν μη μοιάσουν με σφουγγαρίστρα. Και η Ολίβια Παρασκευή κούρνιασε στην αγκαλιά μου. Κάτι από ειρήνη…

Και τα φώτα της πόλης, απέναντι…

ΥΓ: Ενα μεγάλο ευχαριστώ στον Κώστα Λυκίδη για τη γενναιόδωρη μνήμη του στα παλιά και στα ωραία αυτής της πόλης…

Ο Χρήστος Δήμας είναι σκηνοθέτης