Η Ουκρανία είναι Παλαιστίνη, όχι Ισραήλ

Ο Ντόναλντ Τραμπ και άλλοι λαϊκιστές της alt-right έχουν κεφαλαιοποιήσει το γεγονός ότι οι δημοκρατικές πολιτικές βασίζονται σε συγκεκριμένους άγραφους κανόνες και συνήθειες, που παραβίασαν όταν τους βόλευε, ενώ παράλληλα απέφευγαν το να τους αποδοθεί η ευθύνη καθώς δεν παραβιάζουν πάντα ευθέως τον νόμο.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι λακέδες στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Τραμπ προωθούν μια τέτοια στρατηγική ενόψει των επόμενων προεδρικών εκλογών. Οι Ρεπουμπλικανοί προσπαθούν, πρακτικά, να καταστρέψουν έναν από τους βασικούς όρους της δημοκρατίας: το γεγονός ότι όλοι οι μετέχοντες στο πολιτικό παιχνίδι μιλούν την ίδια γλώσσα και ακολουθούν τους ίδιους κανόνες. Διαφορετικά, η χώρα θα βρεθεί στο χείλος του εμφύλιου πολέμου – ένα σενάριο το οποίο θεωρεί πιθανό σχεδόν ο ένας στους δύο Αμερικανούς.

Κάτι ανάλογο ισχύει και στο επίπεδο της διεθνούς πολιτικής. Προκειμένου να λειτουργήσει το πλαίσιο των διεθνών σχέσεων, όλοι οι εμπλεκόμενοι οφείλουν τουλάχιστον να μιλούν την ίδια γλώσσα όταν αναφέρονται σε όρους όπως η ελευθερία και η κατοχή. Η Ρωσία προφανώς υπονομεύει αυτόν τον όρο περιγράφοντας τον επιθετικό της πόλεμο στην Ουκρανία ως μια «ειδική επιχείρηση» με στόχο την «απελευθέρωση» της χώρας.

Η κυβέρνηση της Ουκρανίας, όμως, έχει επίσης πέσει στην ίδια παγίδα. Απευθυνόμενος στην ισραηλινή Κνεσέτ στις 20 Μαρτίου 2022, ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είπε: «Βρισκόμαστε σε διαφορετικές χώρες και υπό εντελώς διαφορετικές συνθήκες. Ομως η απειλή είναι ίδια, τόσο για εμάς όσο και για εσάς – η ολοκληρωτική καταστροφή των ανθρώπων, του κράτους, του πολιτισμού. Ακόμη και των ονομάτων: Ουκρανία και Ισραήλ».

Ο παλαιστίνιος πολιτικός επιστήμονας Ασάντ Γκάνεμ περιέγραψε την ομιλία του Ζελένσκι ως «όνειδος όσον αφορά τους αγώνες που διεξάγονται διεθνώς για την ελευθερία και την απελευθέρωση, ειδικά του παλαιστινιακού λαού». Πρόσθεσε δε ότι ο Ζελένσκι «αντέστρεψε τους ρόλους του κατακτητή και του κατεχομένου». Συμφωνώ, όπως επίσης συμφωνώ με τη διαπίστωσή του ότι «κάθε δυνατή βοήθεια πρέπει να δοθεί στους Ουκρανούς καθώς αντιστέκονται στη βάρβαρη επίθεση (της Ρωσίας)».

Δυστυχώς, όμως, η ομιλία του Ζελένσκι στην Κνεσέτ δεν ήταν κάτι μεμονωμένο. Η Ουκρανία συχνά τάσσεται δημοσίως υπέρ της ισραηλινής κατοχής. Ο παραλληλισμός ανάμεσα στο Ισραήλ και την Ουκρανία είναι, όμως, απολύτως αβάσιμος. Σε κάθε περίπτωση, η κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι Ουκρανοί είναι πολύ πιο κοντά σε εκείνη των Παλαιστινίων της Δυτικής Οχθης.

Είναι αλήθεια ότι Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι τουλάχιστον αναγνωρίζουν τη διαφορετικότητα των αντιπάλων τους, ενόσω η Ρωσία ισχυρίζεται πως οι Ουκρανοί είναι απλώς Ρώσοι. Ομως, το Ισραήλ όχι μόνο αρνείται το γεγονός ότι οι Παλαιστίνιοι αποτελούν ένα έθνος (όπως κάνει η Ρωσία με την Ουκρανία), αλλά τους αρνείται και μια θέση στον αραβικό κόσμο (όπως συνέβαινε με τους Ουκρανούς σε σχέση με την Ευρώπη πριν από τον πόλεμο). Επιπλέον, όπως η Ρωσία, το Ισραήλ είναι μια υπερδύναμη οπλισμένη με πυρηνικά, η οποία ντε φάκτο αποικιοποιεί μια μικρότερη και πολύ πιο αδύναμη οντότητα. Οπως δε κάνει και η Ρωσία στα κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας, το Ισραήλ εφαρμόζει πολιτικές απαρτχάιντ.

Αντιμετωπίζοντας την αποικιοποίηση της Δυτικής Οχθης από το Ισραήλ ως μια αμυντική μάχη για την ελευθερία, η Ουκρανία νομιμοποιεί την επίθεση μιας άλλης χώρας και, με τον τρόπο αυτό, υπονομεύει τον δικό της απολύτως δίκαιο αγώνα για την ελευθερία. Αργά ή γρήγορα, θα αναγκαστεί να κάνει μια επιλογή.

Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στη European Graduate School, διευθυντής του Birkbeck Institute for the Humanities του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Πολλά βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά, με πιο πρόσφατο το «Απαντήσεις δίχως ερωτήματα» (εκδ. Πλέθρον, 2018)