Πληρωμένη παρηγοριά

Υπάρχει στην ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας ένα αριστουργηματικό διήγημα του Παύλου Νιρβάνα, με τίτλο «Ο χριστουγεννιάτικος τρελός». Το διήγημα ξεκινάει με την περίεργη, σχεδόν απάνθρωπη συμπεριφορά σε μια γειτονιά της Αθήνας ενός αγνώστου που έχει εγκατασταθεί στο ισόγειο μιας κατοικίας, δεν εργάζεται, αφού δεν απομακρύνεται από την πόρτα του, και έχει εξάψει την περιέργεια των περιοίκων. Ανάμεσά τους κυκλοφορούν ανεξέλεγκτες φήμες για την ταυτότητα, τα έργα και τον χαρακτήρα του ανώνυμου ξένου γείτονα. Από στόμα σε στόμα και από πληροφορίες περιοίκων γίνεται γνωστό ότι ο ξένος βρήκε τους χαμένους συγγενείς του, γονείς, παιδιά, σύζυγο, αδέλφια, που είχαν χαθεί σε παρελθούσα τραγωδία της χώρας. Η γειτονιά συγκινείται, παραμονή μεγάλης γιορτής. Ομως, τα ξημερώματα ξυπνούν όλοι από μια μεγάλη φασαρία στο τρίστρατο, φωνές, βρισιές, προπηλακισμούς. Ξυπνούν και πληροφορούνται πως ο ξένος γείτονας είχε νοικιάσει τα μέλη ενός περιοδεύοντος θιάσου για να παραστήσουν την οικογένειά του αυτή τη μεγάλη γιορτή. Οταν, όμως, τελείωσε ο χρόνος του «ρόλου» τους και ζήτησαν να πληρωθούν, ο ξένος δεν είχε τα απαραίτητα χρήματα και οι υποκριθέντες του συγγενείς σχεδόν τον ξυλοφόρτωσαν.

Κάποιοι, κατά τη γνώμη μου, υπερβάλλοντες, κριτικοί και δημοσιογράφοι έγραψαν κείμενα, υποστηρίζοντας την άποψη, χωρίς άλλα τεκμήρια, πλην του θέματος, ότι ο Πιραντέλο είχε σχεδόν κλέψει την ιδέα του Νιρβάνα για το αριστούργημά του «Εξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα». Δεν θα προσπαθήσω να σκαλίσω τα πράγματα. Κι άλλη φορά, επισπεύδοντες, απέδιδαν την ιδέα του αριστουργήματος του Ιψεν «Ο μικρός Εγιολφ» σε άλλο διήγημα του Νιρβάνα.

Αν σήμερα με ερέθισε το θέμα, είναι γιατί διάβασα στην «Καθημερινή» μια ανταπόκριση του Ρόιτερ για μια άλλη, εξίσου εντυπωσιακή είδηση. Υπάρχει και δρα σήμερα στην Ιαπωνία ένας συνάνθρωπος με το όνομα Σότζι Μοριμότο, παντρεμένος με ένα παιδί, ο οποίος ασκεί αποκλειστικά το επάγγελμα του ενοικιαζόμενου συντρόφου σε καθημερινές ενασχολήσεις απλών πολιτών, ως καταλύτης της μοναξιάς, κυρίως. Διαβάζω με έκπληξη πως ο άνθρωπος αυτός μέσα σε τέσσερα χρόνια έχει «διαχειριστεί» περίπου 4.000 συνεδρίες και έχει στο Twitter 250.000 ακολούθους και ένας στους τέσσερις πελάτες του είναι μόνιμος!! Η είδηση που έρχεται από το Τόκιο αναφέρει πως ο Μοριμότο πρόσφατα βρέθηκε σε παιδική χαρά, γιατί αυτός που τον νοίκιασε ένιωσε την ανάγκη να κάνει τραμπάλα ή να ανέβει σε περιστρεφόμενη πλατφόρμα, είχε ανάγκη να «ζήσει» την παιδική εμπειρία, όπου τον «καμάρωνε» στα παιχνίδια του η μητέρα του ή η νταντά του. Η είδηση, όμως, μας επιφυλάσσει και πιο σπαρακτικές λεπτομέρειες. Ο Μοριμότο νοικιάστηκε από έναν ηλικιωμένο πολίτη που επρόκειτο να ταξιδέψει. Οταν επιβιβάστηκε στο τρένο, ο νοικιασμένος (σύντροφος; Γονιός; Τέκνο;), στην προβλήτα του σταθμού, κουνούσε το μαντίλι και πιθανόν είχε ζητηθεί να σκουπίζει και τα δάκρυά του.

Η είδηση αναφέρει πως αυτός ο σημερινός Σαμαρείτης έχει αρνηθεί προσφορές εργασίας, π.χ. να μεταφέρει ένα ψυγείο, να ταξιδέψει ως συντροφιά σε ταξιδιώτες στην Καμπότζη, και απορρίπτει κάθε πρόταση για συμμετοχή σε σεξουαλική πράξη. Είπαμε, παντρεμένος με παιδί και, σαφώς, καλός οικογενειάρχης με αρχές! Μια χειρίστρια υπολογιστών είχε την επιθυμία να φορέσει ένα ινδικό σάρι, αλλά ντρεπόταν να κυκλοφορήσει μόνη της φορώντας το. Παρέα με τον Μοριμότο απέκτησε αυτοπεποίθηση και βγήκε στην αγορά.

Ο Μοριμότο δούλευε πριν σε εκδοτικό οίκο και τα αφεντικά του τον κατηγορούσαν πως δεν έκανε τίποτα στα πλαίσια της δουλειάς με πολλούς και αξιόλογους πελάτες. Ετσι αποφάσισε το «κουσούρι» του σε άλλα επαγγέλματα να το κάνει περιζήτητο προσόν. Ρωτήθηκε και απάντησε πως στη διάρκεια της ημέρας μπορεί να «υπηρετεί» τρεις και τέσσερις πελάτες, αλλά δεν αποκαλύπτει τα έσοδά του. Μότο του, πάντως, είναι: «Είναι θεμιτό να μην κάνεις τίποτα. Ο άνθρωπος δεν πρέπει να είναι διαρκώς χρήσιμος!».

Είναι χρόνια τώρα που μαθαίνουμε για κάτι ανάλογο σε διάφορες εκδηλώσεις του βίου στην Ιαπωνία. Εκεί είναι που πριν από μισό αιώνα η έλλειψη στέγης οδήγησε σε εκείνες τις τρύπες στα μεγάλα κτίρια, στους ψηλούς τοίχους, που νοικιάζονται σε ανθρώπους για να κοιμούνται, αφού η τρύπα χώραγε μόνο ένα μονό κρεβάτι. Αν πήγαινες να κοιμηθείς, κατέβαζες ένα πάνινο ρολό και απομονωνόσουν από την κίνηση και τη συγκοινωνία της πόλης.

Μη νομίσει ο Βαλκάνιος, και κυρίως ο έλληνας αναγνώστης αυτής της ιστορίας, πως ο νοικιασμένος σύντροφος γινόταν και συνομιλητής και άκουγε από το «αφεντικό» ιστορίες, πάθη, αδικίες και όνειρα. Οχι, καθήκον του ήταν να υπάρχει απλώς, χωρίς να βρίσκει τρόπους να επικοινωνήσει με τον άλλον ούτε να γίνεται ακροατής των εμπειριών του εργοδότη του.

Ελπίζω ποτέ να μη βρεθούμε σε ανάλογη θέση στον τόπο μας. Γνωρίζουμε τα πάντα για τους γείτονες κι εκείνοι γνωρίζουν τα πάντα για μας. Εχω δει κηδείες στον Βορρά όπου τη νεκροφόρα για χιλιόμετρα ακολουθούν ένα ή δύο αυτοκίνητα με τρεις συγγενείς. Εδώ, κι όχι μόνο στις γειτονιές ή στα χωριά, αλλά και στο κέντρο της Αθήνας, η γειτονιά και παρίσταται, και συνοδεύει, και συντρώγει στο τραπέζι της παρηγοριάς. Ολες οι εκδηλώσεις από εσωτερική ανάγκη, ακόμη και από περιέργεια. Ο Μοριμότο για κάθε υπηρεσία αμείβεται. Μη μας λάχει κάτι ανάλογο!