Εναλλακτικές παρεμβάσεις

Οι τιμές του φυσικού αερίου, και κατά συνέπεια του ηλεκτρισμού, έχουν εκτοξευτεί τους περασμένους μήνες. H άνοδος αυτή οφείλεται στην ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας από τον COVID και, πιο πρόσφατα, στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Τις ερχόμενες εβδομάδες η Ευρωπαϊκή Ενωση θα αποφασίσει πώς να κινηθεί τον ερχόμενο χειμώνα προκειμένου να περιορίσει την έκθεση των ευρωπαίων καταναλωτών σε αυτές τις ακραίες τιμές. Παρακάτω συνοψίζω μερικές από τις προτάσεις που εξετάζονται, καθώς και τις ισορροπίες που επιδιώκεται να επιτευχθούν.

Στο πνεύμα πρόσφατων δηλώσεων από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, μια ιδέα που προτείνεται με διάφορες παραλλαγές είναι ο διαχωρισμός της αγοράς μεταξύ τεχνολογιών με χαμηλό μεταβλητό κόστος αλλά μη ελεγχόμενη παραγωγή και συμβατικών τεχνολογιών με ελεγχόμενη παραγωγή αλλά δυνητικά υψηλό κόστος καυσίμου. Υπάρχουν παραλλαγές στην πρόταση, και είναι μια ιδέα που έχει προταθεί στο παρελθόν και σε άλλες διεθνείς αγορές. Η πρόταση έχει αναπτυχθεί ποιοτικά από τους Keay και Robinson σε δύο δημοσιεύσεις τους το 2017. Πέρα από θεωρητικές προτάσεις, η ελληνική κυβέρνηση κατέθεσε πρόσφατα πρόταση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με συγκεκριμένες προτάσεις σε αυτό το πνεύμα. Η πρόταση έχει ωστόσο εγείρει και προβληματισμούς όσον αφορά τις δυνητικές της επιδράσεις σε μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε ανανεώσιμες τεχνολογίες και τις δραστικές αλλαγές που απαιτούνται στον υπάρχοντα σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρισμού.

Η επιδότηση μονάδων φυσικού αερίου, που έχει προταθεί για μονομερή υλοποίηση από την Ισπανία και την Πορτογαλία, έχει εγείρει τον προβληματισμό ότι επιφέρει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα από το επιθυμητό, ήτοι αυξάνει αντί να μειώνει την κατανάλωση φυσικού αερίου. Ωστόσο, είναι μια προσέγγιση που επιτυγχάνει βραχυπρόθεσμους στόχους και σε ορισμένες περιπτώσεις είναι λιγότερο περίπλοκη στην υλοποίησή της.

Η φορολόγηση υπερκερδών εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο θα υπάρχει παράκαμψη της φορολογίας με το να μην υποβάλλονται προσφορές στη δημοπρασία που φορολογείται, για το πώς ακριβώς υπολογίζονται οι φόροι και για το πώς αλληλεπιδρά η φορολογία με υπάρχοντα προθεσμιακά συμβόλαια. Ωστόσο, η πρόταση τυγχάνει ευνοϊκής αντιμετώπισης σε ορισμένους κύκλους αποφασιζόντων.

Οι διακοπτικοί μηχανισμοί έχουν υλοποιηθεί και πρόσφατα στην αγορά ηλεκτρισμού του Τέξας μετά την καταστροφική κακοκαιρία του 2021. Η ιδέα του μηχανισμού είναι να επιτρέψει στην αγορά να λειτουργήσει με τις τιμές εκκαθάρισης που ορίζονται από την κανονική της λειτουργία μέχρι οι πληρωμές προς τους παραγωγούς εξασφαλίζουν ένα πολλαπλάσιο του ετήσιου κόστους κεφαλαίου. Απαξ και ενεργοποιηθούν οι διακόπτες, οι προσφορές των παραγωγών περιορίζονται σε ένα άνω όριο οριακού κόστους και όσες προσφορές ξεπερνούν αυτό το όριο πληρώνονται την τιμή που ζητούν (pay-as-bid) αν εκκαθαριστούν. Σκοπός του διακοπτικού μηχανισμού είναι να ισορροπήσει ταυτόχρονα πολλαπλούς στόχους: να θωρακίσει τους καταναλωτές πέραν ενός σημείου από ψηλές τιμές, χωρίς όμως να εξουδετερώνει τα κίνητρα των ευέλικτων καταναλωτών που μπορούν να μειώσουν τη ζήτησή τους (τουλάχιστον για το διάστημα πριν από την ενεργοποίηση του διακοπτικού μηχανισμού) και διασφαλίζοντας την επάρκεια του συστήματος με το να καλύπτονται τα βραχυπρόθεσμα κόστη λειτουργίας των μονάδων φυσικού αερίου.

Ο Αντώνης Παπαβασιλείου είναι επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου