Το δύσκολο τουρκικό φθινόπωρο

Το τέλος του καλοκαιριού φέρνει και το τέλος μιας ανάπαυλας στη διαχείριση των προβλημάτων της τουρκικής οικονομίας. Οι υψηλές εισροές τουριστικού συναλλάγματος αλλά και η άφιξη επενδυτικών κεφαλαίων από τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή βοήθησαν στη συγκράτηση των δημοσιονομικών δεικτών. Ωστόσο οι δυσκολίες αναμένεται να ενταθούν από τον Σεπτέμβριο. Η πρόσφατη απόφαση της τουρκικής κεντρικής τράπεζας για τη μείωση των τραπεζικών επιτοκίων κατά μία ποσοστιαία μονάδα στο 13% διατηρεί τις πιέσεις στην ισοτιμία της τουρκικής λίρας και αποσαφηνίζει ότι δεν θα πρέπει να αναμένεται αλλαγή νομισματικής πολιτικής πριν από τις προσεχείς εκλογές.

Το κόστος, ωστόσο, της παράδοξης νομισματικής πολιτικής επωμίζεται ο τουρκικός λαός. Η αύξηση του πληθωρισμού σε επίπεδα ρεκόρ για την τελευταία εικοσιπενταετία συνοδεύεται με την απαξίωση των κρατικών θεσμών που μελετούν και παράγουν στοιχεία για την τουρκική οικονομία. Η πεποίθηση ότι η στατιστική υπηρεσία της Τουρκίας δεν δημοσιεύει πλέον αξιόπιστα στοιχεία οδηγεί σε πρωτοβουλίες όπως αυτήν του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Κωνσταντινουπόλεως το οποίο υπολόγισε τον πληθωρισμό στην Κωνσταντινούπολη στο 99,91%, περίπου 20% παραπάνω από τις επίσημες μετρήσεις. Οι κοινωνικές επιπτώσεις του υψηλού πληθωρισμού είναι πρωτοφανείς δεδομένων και των δημογραφικών και των οικονομικών αλλαγών που έχουν αναμορφώσει την Τουρκία τις τελευταίες δεκαετίες. Ενώ πολλοί ειδικοί υπογραμμίζουν τη στωικότητα που χαρακτηρίζει τις αντιδράσεις της τουρκικής κοινής γνώμης στη δεινή οικονομική πραγματικότητα, η μελέτη των τουρκικών οικονομικών κρίσεων δείχνει ότι πάντοτε η κοινωνική και οικονομική απόγνωση εκφράσθηκε στην κάλπη.

Βεβαίως η έκφραση μιας νέας πολιτικής και οικονομικής προτάσεως γίνεται ευκολότερη μέσω νεοπαγών πολιτικών σχηματισμών και νέων, «αφθάρτων» υποψηφίων. Τούτο γίνεται δυσκολότερο, δεδομένης της επιμονής του αρχηγού του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (Cumhuriyet Halk Partisi-CHP) Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου να διεκδικήσει την προεδρία της Τουρκίας ως κοινός υποψήφιος της αντιπολιτεύσεως στις προσεχείς εκλογές. Καθώς ο κ. Κιλιτσντάρογλου φέρεται να έχει εξασφαλίσει τη συναίνεση των άλλων εταίρων του συνασπισμού της αντιπολιτεύσεως, ο παραμερισμός των δύο δημάρχων Κωνσταντινουπόλεως και Αγκύρας Εκρέμ Ιμάμογλου και Μανσούρ Γιαβάς είναι εντυπωσιακός. Οι δύο δήμαρχοι δεν δείχνουν διατεθειμένοι να διαρρήξουν τη σχέση τους με τον πρόεδρο του CHP διεκδικώντας την υποψηφιότητά τους βάσει των πολύ υψηλών ποσοστών δημοφιλίας τους στις δημοσκοπήσεις. Αν και οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν προβάδισμα του κ. Κιλιτσντάρογλου έναντι του κ. Ερντογάν, η διαφορά παραμένει σαφώς μικρότερη και θεωρείται ανατρέψιμη μέχρι τις εκλογές. Οπως και στις παρελθούσες εκλογικές αναμετρήσεις, η κουρδική και αλεβιτική καταγωγή του προέδρου του CHP αναμένεται να γίνει αντικείμενο πολιτικής εκμεταλλεύσεως από τον κυβερνητικό συνασπισμό.

Η είσοδος της Τουρκίας σε μια μακρά προεκλογική περίοδο συνοδεύεται και με έξαρση της σκανδαλολογίας. Η μετά σιωπή μηνών επιστροφή στα μέσα κοινωνικής δικτυώσεως του υποδίκου Σεντάτ Πεκέρ με σειρά αποκαλύψεων για υποθέσεις διαφθοράς που εμπλέκουν στελέχη του κυβερνητικού συνασπισμού και φίλα προσκείμενους επιχειρηματίες επαναφέρει στην επικαιρότητα μια δυστοπική εικόνα που βλάπτει την εμπιστοσύνη τόσο στην κυβέρνηση όσο και στους κρατικούς θεσμούς. Η υιοθέτηση των καταγγελιών από τα κόμματα της αντιπολιτεύσεως σηματοδοτεί μια αλλαγή τακτικής σε σχέση με το πρώτο κύμα αποκαλύψεων Πεκέρ, και προοιωνίζεται κλίμα οξείας πολώσεως μέχρι τις προεδρικές εκλογές.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ