Ηττα

O Μιχαήλ Γκορμπατσόφ ήταν ένας μεγάλος της Ιστορίας.

Ηταν εκείνος που μετά την ήττα του ναζισμού και του φασισμού άνοιξε την πόρτα στην κατάρρευση του κομμουνισμού. Του τρίτου μεγάλου ολοκληρωτισμού του 20ού αιώνα.

Και εκείνος που απελευθέρωσε ταυτοχρόνως την Ανατολική Ευρώπη από τη σοβιετική κατοχή.

Ολοι οι ιστορικοί από το 1990 και μετά προβληματίζονται αν στο μυαλό του υπήρχε εξ αρχής κάποιο σχέδιο ή αν το σοβιετικό σύστημα διαλύθηκε από μια σειρά ιστορικών συμπτώσεων.

Δεν είμαι εγώ που θα δώσω την απάντηση. Υποψιάζομαι όμως ότι η Σοβιετική Ενωση την πάτησε όπως όλοι οι ολοκληρωτισμοί.

Οταν ανοίξεις το παράθυρο και μπει φως διαλύονται. Οπως οι βρικόλακες. Και γι΄ αυτό δεν κατάφερε να επιβιώσει ούτε σε μικρές δόσεις πλουραλισμού και διαφάνειας.

Θυμάμαι ένα καλαμπούρι των φοιτητικών μας χρόνων όταν στις νυχτερινές οινοποσίες μετά διαλεκτικής λέγαμε ότι «ο κομμουνισμός δεν διαλύεται στο αλκοόλ». Ε, λοιπόν ούτε στη δημοκρατία.

Φυσικά δεν ήταν μόνο ο Γκορμπατσόφ. Προηγήθηκαν ο Βαλέσα, ο Χάβελ, ο Ζαχάροφ, όλοι οι αντιστασιακοί που κατάφεραν να ενσαρκώσουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια μέσα στο σοβιετικό σύστημα.

Αλλά χωρίς τον Γκορμπατσόφ το σύστημα αυτό δεν θα είχε καταρρεύσει ούτε τόσο εύκολα, ούτε αναίμακτα.

Γι’ αυτό και μόνο οι πολιτικοί απόγονοι του Γκουλάγκ, των «ψυχιατρείων», της Στάζι και της Γκε Πε Ου οφείλουν ανυπόκριτο σεβασμό στη φιλελεύθερη αστική δημοκρατία.

Εμείς δεν ζούμε τις ζωές των άλλων.

Με την κατάρρευση του σοβιετικού συστήματος, ο Γκορμπατσόφ έδωσε ταυτοχρόνως τέλος στον Ψυχρό Πόλεμο.

Η σύγκρουση δύο αντίπαλων κόσμων δεν είχε πλέον νόημα όταν ο ένας δεν υπήρχε πια κι όταν οι πλατείες της ανατολικής Ευρώπης πανηγύριζαν τον άνεμο της ελευθερίας.

Είμαι από τη γενιά που έζησε και κάλυψε δημοσιογραφικά την πτώση του Τείχους. Ενα Τείχος που κατέρρευσε επειδή δεν είχε πλέον ποιους να χωρίσει ή να διχάσει.

Συνεπώς το 1989 και εν πολλοίς χάρη στον Γκορμπατσόφ γεννήθηκε ένας νέος κόσμος και μια νέα Ευρώπη.

Ηταν άραγε το τέλος της Ιστορίας; Δεν θα το πω. Σίγουρα όμως ήταν το τέλος μιας Ιστορίας. Εκείνης που γεννήθηκε με τον 20ο αιώνα και τον αιματοκύλισε πριν ηττηθεί.

Ο Κούντερα θυμίζει στον «Ακρωτηριασμό της Δύσης» πως το 1956, την ώρα που οι εισβολείς Σοβιετικοί περικύκλωσαν κι άρχισαν να βομβαρδίζουν το Ουγγρικό Πρακτορείο Ειδήσεων στην εξεγερμένη Βουδαπέστη, τα τελευταία λόγια του διευθυντή του ήταν:

– Θα πεθάνουμε για την Ουγγαρία και την Ευρώπη!

Την κοινή μας Ευρώπη.