Βλάβη Δικαίου

Είναι κρίμα που η επάνοδος από τις διακοπές συμπίπτει με την αποκάλυψη μιας μεγάλης θεσμικής δυσλειτουργίας. Κι ακόμα πιο κρίμα που η θητεία μιας κυβέρνησης συνολικά όχι αποτυχημένης – με βασικά επιτεύγματα τη διαχείριση των λεγόμενων «εθνικών θεμάτων», τη στάση στον πόλεμο της Ουκρανίας, την ώθηση της οικονομίας και τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής υπό συνθήκες πανδημίας – κλείνει με μια κηλίδα, πιθανότατα ανεξίτηλη, λόγω των μη νόμιμων παρακολουθήσεων και της επιρροής τους στη λειτουργία του Κράτους Δικαίου. Κηλίδα η οποία, ακριβώς λόγω της ευθύνης της επίσημης εξουσίας, δεν θα ήταν άδικο να αποκληθεί σκάνδαλο.

Η παρακολούθηση του τηλεφώνου ενός πολιτικού προσώπου – τίποτα δεν μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι περιορίζεται στο συγκεκριμένο πρόσωπο – δεν μπορεί να ξενίζει, αλλά και δεν δικαιολογείται να αφήνει την πολιτική τάξη και τους πολίτες αδιάφορους. Μια παρακολούθηση ευρωβουλευτή – ο οποίος, για κακή τύχη της κυβέρνησης, δεν θεώρησε το συγκεκριμένο γεγονός φυσιολογικό και στη συνέχεια εξελέγη αρχηγός κοινοβουλευτικού κόμματος – για εντελώς αόριστους, και πάντως μη αποκαλυφθέντες, ούτε καν μνημονευθέντες – άρα κατά τεκμήριο ανύπαρκτους – λόγους «εθνικής ασφάλειας», συνιστά όχι απλώς ανήθικη, αλλά παράνομη πράξη. Και δεν στρέφεται απλώς κατά του συγκεκριμένου προσώπου, αλλά κατά του δημοκρατικού πολιτεύματος – της διαφάνειας, της ισότητας όπλων, της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς. Ολα αυτά συνιστούν κόλαφο, τον οποίο δεν αμβλύνουν επιχειρήματα του τύπου «αυτά γίνονταν πάντα» ή «οι προηγούμενοι τα έκαναν χειρότερα». Πράγματι, ο νυν πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δεν είναι το πρώτο πολιτικό πρόσωπο που παρακολουθείται από την ΕΥΠ από συστάσεως μεταπολίτευσης, και πράγματι ο ΣΥΡΙΖΑ – από την κοινοβουλευτική «ασυλία» της Χρυσής Αυγής ως τις παρεμβάσεις στον Τύπο και τη Δικαιοσύνη και το στήσιμο της «σκευωρίας Novartis» – διακρίθηκε ακόμα περισσότερο σε αντι-δικαιοκρατικές πρακτικές. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι νυν κυβερνώντες δικαιούνταν, ή έστω δικαιολογούνταν, να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο, πόσω μάλλον όταν εξελέγησαν ακριβώς για να μην τον ακολουθήσουν.

Η υπόθεση των παρακολουθήσεων είναι η πιο πρόσφατη, και η πιο φανερή, όψη του παγόβουνου. Πρέπει να συνδυαστεί με την επίσης παράνομη πρακτική των «επαναπροωθήσεων» (pushbacks) μεταναστών, με την οποία έχουν κοινή ρίζα τη σύλληψη, και κυρίως την πραγμάτωση, του περίφημου «επιτελικού κράτους», το οποίο από κορόνα στο κυβερνητικό κεφάλι κατέληξε πέτρα στον κυβερνητικό λαιμό. Ενα κράτος, υπό την καθοδήγηση μιας περί τον Πρωθυπουργό ομάδας, που λειτουργεί πιο ευέλικτα και αποτελεσματικά, θα ήταν μια καλή ιδέα. Μια περί τον Πρωθυπουργό ομάδα που υποκαθιστά, χωρίς νομιμοποίηση και διαφάνεια, τα αρμόδια δημόσια όργανα και συγκροτεί κατά το δοκούν, δηλαδή σύμφωνα με κομματικά συμφέροντα, την έννοια του δημοσίου συμφέροντος, αποτελεί δημοκρατική παρέκβαση. Αυτό συνέβη και στις δύο αυτές περιπτώσεις. Ως προς τις μεν «επαναπροωθήσεις», είναι αναμφισβήτητο, λόγω συγκλινουσών μαρτυριών των πιο έγκυρων διεθνών δημοσιογραφικών οργανισμών (Le Monde, The Guardian, Der Spiegel) και κυρίως της έκθεσης της ευρωπαϊκής Αρχής για την καταπολέμηση της διαφθοράς (OLAF), ότι, στο όνομα του δόγματος «όχι άλλοι μετανάστες», παραβιάστηκε το δίκαιο και ο ανθρωπισμός. Ως προς τις παρακολουθήσεις, η επίκληση της «εθνικής ασφάλειας» αποτέλεσε φύλλο συκής για μαζικές – θα φανεί σε ποιον βαθμό – και πάντως παράνομες κάμψεις του συνταγματικά νομοθετημένου απορρήτου των επικοινωνιών. Και οι δύο περιπτώσεις αντανακλούν στην κυβέρνηση, και από τις δύο βλάπτεται η δημοκρατία.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος