Αγώνας για τη διάσωση του Γαλλικού Σταθμού

Ο ερημικός όρμος του Δεδέαγατς ζούσε μια κοσμογονία εν έτει 1872: Οι πρώτοι 50 Ελληνες είχαν μόλις εγκατασταθεί στην περιοχή και προσπαθούσαν να οργανωθούν στο πουθενά. Η Αυστροουγγαρία, η Γαλλία, η Ρωσία, η Περσία και άλλες κραταιές χώρες ίδρυαν προξενικά γραφεία σε αυτή την ξεχασμένη γωνιά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ενώ Ευρωπαίοι, υπάλληλοι της Εταιρίας Ανατολικών Σιδηροδρόμων, μετακόμιζαν στο άγνωστο. Μια πόλη είχε μόλις αρχίσει να γεννιέται: η Αλεξανδρούπολη. Και αυτό χάρη στην κατασκευή του Γαλλικού Σταθμού, ενός από τους τελευταίους σταθμούς της θρυλικής γραμμής που συνέδεε τη Βιέννη με τη μεγάλη πρωτεύουσα της Ανατολής, την Κωνσταντινούπολη.

Ο ιστορικός σταθμός στον οποίο οφείλει την ίδρυσή της η Αλεξανδρούπολη, ένα αληθινό κόσμημα για την πόλη, βρίσκεται πλέον, 150 χρόνια μετά την κατασκευή του, σε άθλια κατάσταση, ένα βήμα πριν από την κατάρρευση, με μέλλον άδηλο. Οι φίλοι του Γαλλικού Σταθμού Αλεξανδρούπολης κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου απευθύνοντας αγωνιώδη έκκληση για τη διάσωση και αξιοποίησή του. «Ξεκινήσαμε τον αγώνα μας πριν από μερικά χρόνια, όταν έγινε γνωστό ότι η τότε δημοτική αρχή είχε αποφασίσει να μεταφέρει τα ΚΤΕΛ σε ένα τμήμα του Γαλλικού Σταθμού, να φτιάξει εκεί εκδοτήριο και χώρο στάθμευσης λεωφορείων. Οργανωθήκαμε και αντιδράσαμε διότι ο Γαλλικός Σταθμός είναι το πρώτο κύτταρο της πόλης. Οταν ξεκίνησε η κατασκευή του σιδηροδρόμου το 1870, από αυτό το σημείο ξεκίνησε και η δημιουργία της Αλεξανδρούπολης, η οποία στη συνέχεια απλώθηκε προς τα δυτικά σε συνδυασμό με το λιμάνι. Ο ιδρυτής της Εταιρίας Ανατολικών Σιδηροδρόμων, ο βαθύπλουτος μεγαλοτραπεζίτης Μορίς Χιρς από τη Θεσσαλονίκη, μαζί με γάλλους και ιταλούς αρχιτέκτονες προχώρησε, κατ’ εντολή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στην κατασκευή ενός παρακλαδιού της γραμμής, στο πλαίσιο αναζήτησης νέων αναπτυξιακών διεξόδων για την Αυτοκρατορία. Το παρακλάδι αυτό συνέδεε την Αδριανούπολη με το Δεδέαγατς, το οποίο ως λιμάνι ήταν πολύτιμο για τη μεταφορά εμπορευμάτων αλλά και για στρατιωτικούς σκοπούς» λέει στα «ΝΕΑ» η Κατερίνα Κάλτσιου, κάτοικος Αλεξανδρούπολης και μέλος της δραστήριας ομάδας στο Facebook «Φίλοι του Γαλλικού Σταθμού Αλεξανδρούπολης», η οποία σήμερα αριθμεί 3.500 μέλη. «Το κτίριο του Σταθμού, το οποίο είναι φτιαγμένο από ξύλο, ήταν το πρώτο δημόσιο κτίριο στην πόλη, ενώ τα επόμενα χρόνια προστέθηκαν και άλλα κτίσματα, όπως αποθήκες, τελωνείο, χώροι για τη διοίκηση, υπνωτήριο για τους ανώτερους υπαλλήλους του Σιδηροδρόμου» προσθέτει η κυρία Κάλτσιου.

Ιστορικός Τόπος. Το 2013 η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων Ξάνθης πρότεινε στο υπουργείο Πολιτισμού να χαρακτηριστεί το συγκρότημα Ιστορικός Τόπος. «Στη συνεδρίαση εκείνη παρέστη και εκπρόσωπος του Δήμου Αλεξανδρούπολης ο οποίος έπεισε τα μέλη του ΚΑΣ ότι αρκεί να χαρακτηριστούν τα επτά κτίρια του συγκροτήματος ως μνημεία αλλά όχι το σύνολό τους ως Ιστορικός Τόπος. Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, ανοίγει τον δρόμο για αλλαγή χρήσης του χώρου. Εμείς εναντιωθήκαμε στην απόφαση η οποία βγήκε το 2018. Οι μελέτες για τη μεταφορά του ΚΤΕΛ μπορεί να πάγωσαν τότε, όμως κινηθήκαμε περαιτέρω και με τη στήριξη της Monumenta υποβάλαμε στο υπουργείο Πολιτισμού αίτημα επαναξιολόγησης της υπόθεσης, μια νομική δυνατότητα που προβλέπεται. Το αίτημα αυτό εκκρεμεί από το 2019» λέει η Κατερίνα Κάλτσιου.

Στο μεταξύ η στήριξη των κατοίκων της πόλης στην προσπάθεια ανάδειξης του Γαλλικού Σταθμού ενισχύθηκε σημαντικά. Εκδηλώσεις, ομιλίες, ιστορικοί περίπατοι, εκδρομή στην Αδριανούπολη, όπου διαπιστώθηκε η υποδειγματική αξιοποίηση του εκεί Σταθμού, ακόμα και διαγωνισμός διηγήματος διοργανώθηκαν στην περιοχή, ενώ οι παλαιοί κάτοικοι άνοιξαν τα σεντούκια τους και βρήκαν ιστορικές φωτογραφίες από τον Σταθμό ταυτισμένες με την ιστορία της πόλης τους.

«Παράλληλα, καταθέσαμε στον ΟΣΕ μια πρόταση 45 σελίδων, βάσει της οποίας ο Σταθμός θα μπορούσε να μετατραπεί σε χώρο πολιτισμού ή σε σιδηροδρομικό πάρκο. Εκτός από την ιστορικότητα των κτιρίων – τα νεότερα ολοκληρώθηκαν το 1890 -, έχει σημασία επίσης η ανάδειξη του παλιού τροχαίου υλικού, το οποίο, αν και είναι ιδιαίτερα σπάνιο, βρίσκεται διάσπαρτο και εγκαταλελειμμένο, χωρίς καν να έχει καταγραφεί. Υποβάλαμε σχετικό υπόμνημα στην Πρόεδρο της Δημοκρατίας ενώ στις συναντήσεις που είχαμε με τον πρόεδρο του ΟΣΕ συναντήσαμε θετική ανταπόκριση» λέει η κυρία Κάλτσιου. «Το κτίριο βρίσκεται πλέον σε εξαιρετικά κακή κατάσταση, είναι ένα βήμα πριν αρχίσει να καταρρέει. Δυστυχώς όλα αυτά τα χρόνια δεν έτυχε της προσοχής που θα έπρεπε» συνεχίζει. «Και πρέπει να σημειωθεί πως έχουμε έναν επιπλέον φόβο: Κάποτε υπήρξε μια τάση να “απαλλαγεί” η πόλη από το οθωμανικό παρελθόν της και στο πλαίσιο αυτό χάσαμε το Πασαλίκι, ένα πανέμορφο ξύλινο κτίριο της Αλεξανδρούπολης, που αφέθηκε να γκρεμιστεί. Δεν θέλουμε λοιπόν να επαναληφθεί το ίδιο με τον Γαλλικό Σταθμό. Τα κτίριά του είναι μια προίκα για την Αλεξανδρούπολη που δεν έχει αξιοποιηθεί μέχρι σήμερα».