Ο πράσινος πασιφισμός πάει στον πόλεμο

Η Γερμανία αναδύεται από τη Χώρα των Ονείρων και το Κόμμα των Πρασίνων δείχνει τον δρόμο. Σαράντα χρόνια πριν, οι Πράσινοι εμφανίστηκαν από το πουθενά με μια σκληροπυρηνική ιδεολογία: όχι στα αμερικανικά πυρηνικά, όχι στην πυρηνική ενέργεια, όχι στη χρήση βίας. Το είπαν «οικοπασιφισμό» ή «ειρήνη über alles» (ειρήνη πάνω απ’ όλα).

Πίσω στη δεκαετία του 1980, κινητοποίησαν εκατομμύρια ανθρώπους ενάντια στην ανάπτυξη πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς από τις ΗΠΑ και απέκλεισαν μη στρατιωτικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Σήμερα, οι Πράσινοι αποτελούν πυλώνα της τρικομματικής κυβέρνησης συνασπισμού της Γερμανίας. Οι συναρχηγοί τους, η Αναλένα Μπέρμποκ και ο Ρόμπερτ Χάμπεκ, έχουν το τιμόνι αντίστοιχα των υπουργείων Εξωτερικών και Οικονομικών.

Οπως η Λευκή Βασίλισσα στην «Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων», οι Πράσινοι κάποτε πίστευαν σε πολλά ακατόρθωτα πράγματα – το ίδιο έκαναν και οι περισσότεροι Γερμανοί: η χώρα θα λάβει άφθονο φθηνό φυσικό αέριο από τη Ρωσία, θα σβήσει με ασφάλεια τους τρεις τελευταίους πυρηνικούς σταθμούς της μέχρι το τέλος του 2022 και θα αντικαταστήσει το πετρέλαιο και τον άνθρακα με ήλιο και άνεμο.

Η Γερμανία θα μπορούσε επίσης να αφήσει τον στρατό της να σαπίσει, συρρικνώνοντάς τον από 500.000 σε 180.000. Το πρώην Ράιχ θα λειτουργούσε ως «δύναμη της ειρήνης», ενώ το εμπόριο και οι επενδύσεις θα δάμαζαν τη Ρωσία. Τότε ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν όρμησε με σκληρότητα στην Ουκρανία. Τα παραδοσιακά κυβερνώντα κόμματα – οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Χριστιανοδημοκράτες – πιάστηκαν εξαπίνης. Να στείλουμε άρματα μάχης και πυροβολικό μεγάλου βεληνεκούς; Δεν πρέπει να εξοργίσουμε την αρκούδα που τότε ήταν καλή για το 55% της γερμανικής κατανάλωσης φυσικού αερίου – το υψηλότερο μερίδιο στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Να ακυρωθεί το Energiewende, η μετάβαση στην πράσινη ενέργεια που επέβαλε η επί τέσσερις θητείες καγκελάριος της Γερμανίας Ανγκελα Μέρκελ; Με τίποτα.

Ομως η ηγεσία των Πρασίνων έχει υποστεί μια συγκλονιστική αλλαγή, μεταβαίνοντας από τον πασιφισμό στην υποστήριξη του πολέμου και από τον αντιαμερικανισμό στον αντιπουτινισμό με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Ο Χάμπεκ έδωσε τον νέο τόνο: «Η ιδεολογία δεν πρέπει να εμποδίζει την παράταση ζωής των πυρηνικών σταθμών». Αφού επισκέφτηκε τα ουκρανικά χωριά όπου έγιναν σφαγές από τους Ρώσους, η Μπέρμποκ μίλησε εκ μέρους όλων: «Θα μπορούσαμε να είμαστε αυτά τα θύματα». Ηδη από το 2015 η Μπέρμποκ είχε προειδοποιήσει ότι ο Πούτιν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει χημικά αέρια. «Ξυπνήσαμε σε έναν διαφορετικό κόσμο», είπε στον απόηχο της εισβολής. «Δεν μπορούμε να παρασυρθούμε, πρέπει να αναλάβουμε την ευθύνη».

Πού οφείλεται η στροφή; Ενας λόγος είναι αυτό που οι Γερμανοί αποκαλούν «κανονικότητα των γεγονότων». Ή, όπως το έθεσε ο Τζον Μέιναρντ Κέινς: «Οταν τα γεγονότα αλλάζουν, αλλάζω γνώμη». Τα γεγονότα είναι τραγικά. Ο Πούτιν προσπαθεί να αποκαταστήσει την παλιά σοβιετική αυτοκρατορία, απειλώντας την, άνευ προηγουμένου, 77χρονη ειρήνη της Ευρώπης. Μετά την Ουκρανία, θα είναι η Μολδαβία και η Βαλτική; Εχοντας θύματα ρουτίνας από τη Ρωσία σε όλη την ιστορία, οι Πολωνοί έχουν κάθε δικαίωμα να φοβούνται τους στρατούς του Πούτιν στα ανατολικά τους σύνορα, κάτι που είναι κακό για τον δυτικό γείτονα της Πολωνίας, τη Γερμανία. Αρα, η στρατηγική λογική απαιτεί επανεξοπλισμό και αποτροπή, συν αποστολή βαρέων όπλων στην Ουκρανία.

Μια δεύτερη εξήγηση είναι γενεαλογική. Οι σημερινοί ηγέτες των Πρασίνων ενηλικιώθηκαν σε έναν κόσμο όπου οι πρόγονοί τους, που έχουν πλέον γκριζάρει ή έχουν φύγει από τη ζωή, κατείχαν πολιτική και πολιτιστική εξουσία. Εχοντας κληρονομήσει μια χώρα μολυσμένη από τα μεγαλύτερα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, αυτή η ομάδα της μεταπολεμικής εποχής ήθελε απεγνωσμένα να αποκαταστήσει την ηθική αξία στην πατρίδα.

Οι νέοι Πράσινοι δεν χρειάζεται να κηρύξουν τον βολικό ηθικισμό του παρελθόντος, είναι οι δικαιούχοι μιας λύτρωσης που κέρδισαν δύο προηγούμενες γενιές. Καθώς αυτή η ομάδα εδραιώνεται στην εξουσία, η χώρα στο σύνολό της μπορεί να ενηλικιώνεται.

Ο Γιόζεφ Γιόφε είναι μέλος του συντακτικού συμβουλίου της γερμανικής εφημερίδας «Die Zeit» και διδάσκει Διεθνή Πολιτική και Πολιτική Σκέψη στη Σχολή Ανωτέρων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς