Τα ψέματα του ολοκληρωτισμού

Στις 16 Φεβρουαρίου 2022, 8 ημέρες πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Μαρία Ζαχάροβα, εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, γεμάτη αγανάκτηση διέψευδε τις πληροφορίες ότι επίκειται εισβολή και σαρκαστικά δήλωνε ότι «θα ήθελα να ζητήσω από τα μέσα παραπληροφόρησης των ΗΠΑ και της Βρετανίας να δημοσιεύσουν το πρόγραμμα για τις επερχόμενες εισβολές μας για το έτος. Θα ήθελα να προγραμματίσω τις διακοπές μου». Ηταν το πρώτο σε μια σειρά από κραυγαλέα ψέματα.

Στις 24 Φεβρουαρίου, το ρωσικό υπουργείο Εθνικής Αμύνης, λίγη ώρα μετά την έναρξη του πολέμου, δήλωνε ότι «η στρατιωτική υποδομή, τα μέσα αεράμυνας, τα αεροδρόμια και η αεροπορία του ουκρανικού στρατού έχουν όλα ήδη εξοντωθεί από ρωσικά όπλα υψηλής ακριβείας».

Οταν έγινε η εισβολή, στη Ρωσία απαγορεύτηκε, με απειλή βαρύτατων ποινών, η χρήση της λέξης «πόλεμος». Πρόκειται για «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» δήλωναν παντού, ιδίως στο εσωτερικό της χώρας, οι ρώσοι αξιωματούχοι. Το νόημα των λέξεων άλλαξε με οργουελικό τρόπο.

Στα μέσα Απριλίου, ο Πούτιν δήλωνε αυτοπροσώπως ότι έχει δώσει ρητές εντολές στον Σεργκέι Σοϊγκού να σταματήσει ο βομβαρδισμός του Αζοφστάλ στη Μαριούπολη. Υστερα από λίγο, οι βομβαρδισμοί άρχισαν ξανά με φοβερή σφοδρότητα και με τη χρήση θερμοβαρικών βομβών.

Στις 23 Ιουλίου, μία μόλις ημέρα μετά την υπογραφή συμφωνίας Ουκρανίας με Ρωσία για μεταφορά σιτηρών από την Οδησσό, οι Ρώσοι βομβάρδισαν το λιμάνι της πόλης αλλά αρνήθηκαν ότι ήταν αυτοί. Την επόμενη ημέρα η Μαρία Ζαχάροβα επιβεβαίωσε τους ρωσικούς βομβαρδισμούς.

Αιτιολογώντας τη μείωση παροχής φυσικού αερίου στη Γερμανία, η Ρωσία επικαλείται «τεχνικό πρόβλημα» στις τουρμπίνες. Ψέματα, δηλώνουν οι γερμανικές Αρχές και ο υπουργός Οικονομικών.

Πρόσφατα, οι Ρώσοι βομβάρδισαν κτίριο με κρατούμενους από το Αζοφστάλ, σκότωσαν πάνω από 40 άτομα, τραυμάτισαν δεκάδες και ισχυρίζονται ψευδώς ότι αυτό έγινε από τους Ουκρανούς.

Η ενδεικτική παράθεση αυτής της αλληλουχίας ψεμάτων είναι αρκετή για να συναγάγουμε το συμπέρασμα ότι δεν πρόκειται για την τρέχουσα προπαγανδιστική υπερβολή που συνηθίζεται σε πολεμικές αναμετρήσεις. Αντίθετα πρόκειται για κάτι βαθύτερο, για δομικό στοιχείο του ολοκληρωτικού καθεστώτος Πούτιν.

Οπως εύστοχα είχε επισημάνει ο Τρότσκι, μιλώντας για τον σταλινικό ολοκληρωτισμό, «το ψέμα χρησιμεύει σαν το θεμελιακό ιδεολογικό τσιμέντο της γραφειοκρατίας. Οσο πιο ασυμβίβαστη γίνεται η αντίφαση ανάμεσα στη γραφειοκρατία και τον λαό τόσο πιο χοντροκομμένο γίνεται το ψέμα». Πρόκειται για αυτό που ο Κολακόφσκι, ένας από τους σημαντικότερους διανοούμενους στην ανάλυση του σταλινικού φαινομένου, είχε χαρακτηρίσει ως «καθολικό ψεύδος», όπου «το ψέμα δεν είναι ψέμα αν σχετίζεται με τον ανώτατο στόχο».

Η ρωσική κοινωνία, με μεγάλη πλειοψηφία, αποδέχεται το ψεύδος, επιβεβαιώνοντας τον Γάιο Πετρώνιο που έγραφε ότι «ο κόσμος θέλει να εξαπατηθεί, άσ’ τον λοιπόν να εξαπατηθεί».

Θα ήταν αφέλεια ή εθελοτυφλία να υποστηρίξει κανείς ότι το ψέμα δεν απαντάται στις δυτικές δημοκρατίες. Ομως, το πολιτικό ψέμα στις φιλελεύθερες δημοκρατίες είναι απολύτως κατακριτέο. Είναι εκτός δημοκρατικών κανόνων. Οποτε αποκαλύπτεται, στιγματίζεται και πολλές φορές τιμωρείται παραδειγματικά. Κάποιες συγκαλύπτεται. Είναι, όμως, η παρέκκλιση, η παραβίαση των κανόνων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Μπόρις Τζόνσον που παραιτήθηκε από πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου λόγω ψευδών δηλώσεων για ελάσσονος πολιτικής σημασίας γεγονότα.

Το ψέμα αντιμετωπίζεται με την αλήθεια. Αυτό πρέπει πάντα να το θυμούνται οι φιλελεύθερες δημοκρατίες.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι συγγραφέας και εκδότης των εκδόσεων Επίκεντρο