Η Αντιγόνη και η Μαρίνα

Γιατί γέμισε η Επίδαυρος το περασμένο Σαββατοκύριακο; Λόγος πρώτος: το έργο γνωστό και αγαπημένο. Μιλάμε για την πιο πολυπαιγμένη τραγωδία του αρχαίου δράματος παγκοσμίως, που σκιαγραφεί την αιώνια σύγκρουση της ηθικής και της εξουσίας – και μάλιστα, με κεντρική ηρωίδα μια γυναίκα. Λόγος δεύτερος: οι πρωταγωνιστές του ήταν οικεία πρόσωπα στο ευρύ κοινό, φρέσκοι ακόμη από τους ρόλους τους στο πιο επιδραστικό σίριαλ της τελευταίας δεκαετίας.

Κι όμως παρά τις κατάλληλες προϋποθέσεις, παρά τις προσδοκίες όλων εκείνων που κατέβηκαν με πούλμαν απ’ όλη την Ελλάδα για να δουν την «Αντιγόνη» σε σκηνοθεσία Τσέζαρις Γκραουζίνις, παρά το μπόλικο (και εκνευριστικό, ανάμεσα στα επεισόδια) χειροκρότημα, το αποτέλεσμα απογοήτευσε. Το άκουγες στις κουβέντες της διαδρομής από το θέατρο μέχρι το πάρκινγκ, που αποκαλύπτει πάντα την αλήθεια των θεατών. Και η αλήθεια είναι πως ούτε καμία τολμηρή σκηνοθετική άποψη πάνω στην «Αντιγόνη» είδαν ούτε καμία ιδιαίτερη ερμηνεία, μάλλον το αντίθετο. Το άκουγες στις ταβέρνες της περιοχής μετά, πάνω από μεζεδάκια και κρασί: η τηλεόραση δεν άντεξε στην Επίδαυρο.

Την έχουμε δει αυτή τη διαλεκτική μάχη να εκτυλίσσεται και μάλιστα σε μια τηλεοπτική σειρά που προβλήθηκε πρώτη φορά προτού γυρίσει ο αιώνας. Στους «Δύο ξένους» (που ήταν εμφανώς επηρεασμένοι και από τη σκόνη που σήκωσε η Αντιγόνη της Αλίκης Βουγιουκλάκη στα τέλη της δεκαετίας του ’80) οι σεναριογράφοι τοποθέτησαν στο κέντρο της πλοκής την προσπάθεια μιας τηλεοπτικής παρουσιάστριας να παίξει την τραγική ηρωίδα στην παράσταση ενός κουλτουριάρη σκηνοθέτη. Οι κόσμοι του θεάτρου και της τηλεόρασης ήταν και τότε διακριτοί – οι «εμπορικές» παραστάσεις, με «εμπορικούς» ηθοποιούς (που σήμαινε κυρίως πρωταγωνιστές που έγιναν γνωστοί από την τηλεόραση), δεν αντιμετωπίζονταν ποτέ με επιείκεια. Ειδικά τις φορές που δεν απέδιδαν, η κριτική της «τηλεοπτικής ευκολίας» ήταν σχεδόν αυτονόητη για τους απέναντι, είτε ίσχυε είτε όχι. Οι εξαιρέσεις ήταν ελάχιστες και κυρίως για καλλιτέχνες που έκαναν τηλεόραση «επιλεκτικά» και «προσεγμένα», παραμένοντας κατά τα άλλα αφοσιωμένοι στην ποιοτική πλευρά. Πετύχαιναν το καλύτερο από τους δύο κόσμους: και έκοβαν εισιτήρια στις παραστάσεις και κούμπωναν στο όραμα του σκηνοθέτη τους.

Ηταν ο διαχωρισμός αυτός φτιαχτός; Οχι εντελώς. Μερικές από τις πιο ωραίες παραστάσεις στην Επίδαυρο έχουν παιχτεί με ελάχιστο, «εκπαιδευμένο» κοινό, ενώ άλλες φορές ένα όνομα-κράχτης έχει φέρει θεατές που περίμεναν παραδοσιακές προσεγγίσεις και έπεφταν πάνω σε πειραγμένες εκδοχές που άλλοτε εντυπωσίαζαν και άλλοτε προξενούσαν αντιδράσεις. Αλλαξε ο κόσμος στην πανδημία; Βασικά άλλαξαν οι συνθήκες: λίγο οι ενδιαφέρουσες τηλεοπτικές προτάσεις (για πρώτη φορά από τα χρόνια της κρίσης), λίγο τα κλειστά θέατρα, ηθοποιοί άγνωστοι στο ευρύ κοινό, όπως οι πρωταγωνιστές της φετινής «Αντιγόνης», έμπαιναν καθημερινά στα σπίτια. Είχαν καλές ερμηνείες και κακές, αλλά δεν είχε και τόση σημασία. Οι καλλιτεχνικές προσμείξεις που έγιναν είχαν από μόνες τους ενδιαφέρον.

«Η τηλεόραση δεν αντέχει στην Επίδαυρο». Αν η Μαρίνα Κουντουράτου ήταν πραγματικό πρόσωπο, θα γελούσε δυνατά στην πρόκληση. Και βέβαια αντέχει – όχι μόνο για τα πολύτιμα sold out, αλλά γιατί άβατα δεν υπάρχουν πια. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η τηλεόραση ξεχνάει πως το ανακάτεμα της τράπουλας φέρνει αλλαγή και προσαρμογή τόσο για τη μια πλευρά όσο και για την άλλη. Και κυρίως, όταν εκείνοι που εκμεταλλεύονται τη δύναμή της για να κάνουν μια παράσταση που «θα βγάλει τα λεφτά της» πέφτουν στην ίδια παγίδα για την οποία την κατηγορούν – αυτήν της ευκολίας. Γιατί και οι θεατές της «Αντιγόνης» πίστευαν ότι ήθελαν να δουν άκοπα και αβασάνιστα τις «Αγριες Μέλισσες» στο θέατρο. Οπως φάνηκε από τα σχόλιά τους, τελικά ήθελαν κάτι άλλο.