Θα προκαλέσει η Πελόζι παγκόσμιο πόλεμο;

Η επίσκεψη της Νάνσι Πελόζι στην Ταϊβάν άφησε εκ των πραγμάτων ένα ισχυρό αποτύπωμα στον δημόσιο διάλογο. Μεγάλη συζήτηση και πολλές αναλύσεις για μια επίσκεψη που δεν σηματοδοτούσε μια σημαντική αλλαγή πολιτικής και ήταν κυρίως συμβολική. Σημαντική, αλλά συμβολική.

Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι αυτή καθαυτήν η επίσκεψη της προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων και οι διάφορες συζητήσεις που ξέσπασαν σχετικά με πιθανές πτυχές της εσωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ (διαφοροποίηση της Βουλής των Αντιπροσώπων, κίνηση για ενίσχυση της υστεροφημίας, πιθανό προεδρικό ενδιαφέρον κ.τ.λ.). Ακόμη και η ίδια η Ταϊβάν, εξόχως σημαντική και για την Κίνα και τις ΗΠΑ, δεν είναι το βασικό ζήτημα. Η μεγάλη εικόνα είναι ο μακρόσυρτος στρατηγικός ανταγωνισμός ΗΠΑ – Κίνας. Η κατάσταση που πολλοί αναλυτές περιγράφουν ως Ψυχρό Πόλεμο 2.0.

Αυτή άλλωστε ήταν και η σφοδρότερη κριτική προς την Πελόζι, αν δηλαδή η επίσκεψή της θα αποτελέσει αφορμή κλιμάκωσης στις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας.

Ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν μια συγκεκριμένη κατάσταση ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ και για να μπορέσουμε να μιλήσουμε για κάτι αντίστοιχο στην εποχή μας προϋποθέτει μια σειρά από παράγοντες που δεν έχουν ακόμη διαμορφωθεί σε αυτή την κατεύθυνση. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε τον υψηλό βαθμό οικονομικής, εμπορικής και τεχνολογικής αλληλεξάρτησης των χωρών λόγω της παγκοσμιοποίησης. Υπάρχουν όμως συγκεκριμένα γεγονότα. Παρά την απειλή της απολυταρχικής και αναθεωρητικής Ρωσίας του Πούτιν, ο μεγάλος στρατηγικός ανταγωνιστής των ΗΠΑ είναι η Κίνα. Ο πλέον χαρακτηριστικός τρόπος για να αποτυπωθεί αυτή η προτεραιότητα είναι το λεγόμενο «άλμα στην Ασία» (Pivot to Asia) που ξεκίνησε από τη διακυβέρνηση Ομπάμα. Δηλαδή η μεταφορά του στρατηγικού κέντρου βάρους στον Ειρηνικό Ωκεανό. Μια απτή εκδοχή της στρατηγικής προτεραιότητας αυτής επί διακυβέρνησης Μπάιντεν είναι η περίφημη Συμφωνία AUKUS.

Στον εμπορικό και στον οικονομικό τομέα ο ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας είναι έντονος. Αξίζει άλλωστε να σημειωθεί πως η οικονομική και εμπορική ισχύς της Κίνας είναι το βασικό εργαλείο που έχει για να ασκεί επιρροή σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά και σε συγκεκριμένες χώρες. Επίσης δεδομένο είναι πως η Κίνα, όπως και άλλες χώρες με χαρακτηριστικότερη τη Ρωσία, έχουν ένα διαφορετικό σύστημα αξιών και δεν πιστεύουν πως η φιλελεύθερη δημοκρατία και οι διεθνείς θεσμοί που είναι δομημένοι πάνω σε αυτή είναι μονόδρομος. Επί της ουσίας μιλάμε για αμφισβήτηση της ιδεολογικής μήτρας του μεταπολεμικού κόσμου. Το δίπολο συγκεντρωτισμός / αυταρχισμός / έλεγχος έναντι ελευθερίας / δημοκρατίας / ανοικτότητας είναι ξανά εδώ.

Το μεγάλο ερώτημα και αγωνία είναι αν αυτός ο ανταγωνισμός θα μετατραπεί σε τυπικό Ψυχρό Πόλεμο 2.0. ή ακόμη περισσότερο σε μια στρατιωτική σύγκρουση που σίγουρα θα πάρει τα χαρακτηριστικά Γ΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο εμβληματικός καθηγητής του Harvard Graham Allison έχει περιγράψει αυτή τη σύγκρουση ως πεπρωμένο στο βιβλίο του «Destined for War». Μια στρατιωτική όμως σύγκρουση σημαίνει πως μία από τις δύο χώρες ή και οι δύο θα θεωρήσουν πως ο ανταγωνισμός τους έχει πλέον τα χαρακτηριστικά μηδενικού αθροίσματος. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να είναι η εισβολή της Κίνας στην Ταϊβάν. Ζούμε όμως σε έναν κόσμο υψηλής αλληλεξάρτησης και συνδεσιμότητας, όπου Κίνα και ΗΠΑ έχουν πολλά να χάσουν από μια στρατιωτική σύγκρουση.

Βέβαια, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία μάς έδειξε πως ο ρεαλισμός δεν είναι αυτός που κατευθύνει τις χώρες που πιστεύουν στην πλέον ωμή επιβολή της ισχύος.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έφερε ξανά στην επικαιρότητα τον ανταγωνισμό ρεαλισμού – φιλελευθερισμού για την πορεία των διεθνών σχέσεων. Ισχύς και αναγκαστική ισορροπία ή αρχές και εκ των πραγμάτων ανταγωνισμός; Μπορούμε να δούμε την επίσκεψη της κυρίας Πελόζι και με αυτόν τον τρόπο. Δεν έχει δικαίωμα μια κορυφαία πολιτικός των ΗΠΑ να επισκεφτεί την Ταϊβάν;

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, επιστημονικός συνεργάτης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)