Από την «Πλατεία Μουσών» στη σημερινή μορφή της Πλατείας

Η Πλατεία Συντάγματος είναι ένας από τους σπουδαιότερους ανοικτούς δημόσιους χώρους της πρωτεύουσας και λειτουργεί ως σημείο αναφοράς, με συμβολική και ιστορική αξία. Η ιστορία της συμβαδίζει με την ιστορία της Αθήνας ως πρωτεύουσας του νέου ελληνικού κράτους.

Με το πρώτο πολεοδομικό σχέδιο της Αθήνας του 1833, των αρχιτεκτόνων Στ. Κλεάνθη και Ed. Schaubet, σχεδιάζεται κυκλική πλατεία στο τέλος της Οδού Ερμού, με την ονομασία «Πλατεία Μουσών». Την κυκλική μορφή, αλλά με την ονομασία «Πλατεία Πλάτωνος», διατήρησε η πλατεία και στο σχέδιο του Klenze του 1834. Ορθογωνική μορφή αποκτά το 1836 μετά τη θεμελίωση των Ανακτόρων, τη σημερινή Βουλή, και αλλάζει την ονομασία της σε Πλατεία Ανακτόρων. Το 1837 ο γερμανός αρχιτέκτονας Hoch τροποποιεί το σχέδιο μπροστά από τα Ανάκτορα, δημιουργεί τη Λεωφόρο Αμαλίας και χωρίζει την πλατεία σε δύο τμήματα, στον χώρο που σήμερα είναι το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη και στον καθ’ αυτό χώρο της Πλατείας Συντάγματος.

Η πρώτη δενδροφύτευσή της, χρονολογείται περίπου στα μέσα του 19ου αιώνα. Το 1843 η Πλατεία Ανακτόρων συνδέθηκε με μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της νεοελληνικής Ιστορίας: Την αναίμακτη εξέγερση της 3ης Σεπτεμβρίου, με αίτημα την παραχώρηση Συντάγματος, οι εξεγερθέντες, στρατιωτικοί και πολίτες, συγκεντρώθηκαν στον χώρο της πλατείας, με το σύνθημα «Ζήτω το Σύνταγμα», γι’ αυτό και καθιερώθηκε έκτοτε η ονομασία «Πλατεία Συντάγματος».

Η σημερινή μορφή της είναι αποτέλεσμα του πρώτου βραβείου του Πανευρωπαϊκού Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού Προσχεδίων, ο οποίος προκηρύχθηκε από την Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων Αθήνας Α.Ε. τον Μάρτιο του 1999. Η αρχιτεκτονική μελέτη περιλαμβάνει τον χώρο από τη Λεωφόρο Αμαλίας μέχρι το αντιληπτό όριο των κτιριακών μετώπων στην κορυφή του πεζόδρομου της Ερμού. Η αρχιτεκτονική λύση διατηρεί την ιστορική συνέχεια της πλατείας, θέτοντας ως πυρήνα της γεωμετρικής ανασύνθεσης του όλου χώρου, τα διατηρητέα στοιχεία της, που βρίσκονται στην κεντρική Πλατεία Συντάγματος, τους αναλημματικούς τοίχους με τις σκάλες τους, τα τέσσερα μεγάλα παρτέρια με τα κυπαρίσσια, καθώς και το κυκλικό σιντριβάνι.

Το 2004 κατασκευάζεται το κεντρικό τμήμα της πλατείας και εφαρμόζεται με σημαντικές εκπτώσεις της κατασκευής από την ανάδοχο εταιρεία.

Μετά το εγχείρημα του Μεγάλου Περιπάτου το 2020 και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του, τα οποία ήταν σημαντικά, αποφασίζεται η κατασκευή του κάτω τμήματος, εφαρμόζοντας τη μελέτη του διαγωνισμού.

Το κάτω τμήμα της Πλατείας Συντάγματος μεταξύ των οδών Καραγεώργη Σερβίας και Μητροπόλεως αποτελεί μια από τις τρεις βασικές πύλες εισόδου στο εμπορικό τμήμα της πόλης. Περιορίζοντας τις λωρίδες κυκλοφορίας και δίνοντας περισσότερο χώρο στην πλατεία, δημιουργείται ένας νέος, σημαντικός, ανοικτός δημόσιος χώρος, που λειτουργεί ως τόπος συνάντησης και επικοινωνίας, διέλευσης, στάσης, ανάπαυσης και εκτόνωσης. Η λύση διατηρεί τον αυστηρό και λιτό χαρακτήρα που διέπει την πλατεία στο σύνολό της με βασικό υλικό το μάρμαρο, που το υπαγορεύει η φύση του έργου.

Η κατασκευή της πλατείας ολοκληρώνεται με ορισμένες προσαρμογές της μελέτης, που προέκυψαν από αρχαιολογικά ευρήματα και τα δίκτυα κοινής ωφελείας.

Η Ντόρα Παπαδημητρίου είναι αρχιτέκτων, υπεύθυνη μελέτης