Οι κραυγές και το λιντσάρισμα

Χωρίς σκηνικό. Αντ’ αυτού, ένας μεγάλος «χτισμένος» επικλινής κύκλος στην ορχήστρα, με χώμα, πάνω στον οποίο θα εξελιχθεί η παράσταση – αλλά όχι όλη. Γιατί ένα τμήμα από τη δράση των «Περσών» (472 π.Χ.) του Αισχύλου (525 ή 524 π.Χ. – 456 π.Χ.), θα διαδραματισθεί πίσω από τη σκηνή, στο άνοιγμα προς τα δένδρα… Ο Δημήτρης Καραντζάς που υπογράφει τη σκηνοθεσία, θέλησε να εκμεταλλευτεί την απλωσιά και τον φυσικό χώρο του αρχαίου θεάτρου και το έκανε. Μόνο που όλο αυτό λειτούργησε εις βάρος της ίδιας της παράστασης, που σαν καλά κρυμμένη, καλούσε τους θεατές να την… ανακαλύψουν!

Με σύγχρονα ρούχα για τους ηθοποιούς του θιάσου, φορέματα, κοστούμια και παντελόνι με σακάκι για την Ατοσσα, σε χρώματα σκούρα, και απλή καθημερινή (δική τους;) ενδυμασία για τους 40 περίπου εθελοντές, η παράσταση έδωσε την πρεμιέρα της, την περασμένη Παρασκευή, σε ένα γεμάτο θέατρο (το Σάββατο η ανταπόκριση ήταν μεγαλύτερη, 8.000 θεατές περίπου). Παρόντες οι οικοδεσπότες, καλλιτεχνικοί διευθυντές, Κατερίνα Ευαγγελάτου του Φεστιβάλ και Μιχαήλ Μαρμαρινός της Ελευσίνας, Πολιτιστικής Πρωτεύουσας.

Στην κατά Δημήτρη Καραντζά, σε συνεργασία με την Γκέλυ Καλαμπάκα, διασκευή της παλαιότερης σωζόμενης αρχαίας τραγωδίας, επελέγη η έναρξη να μη γίνει με τον λόγο του Αισχύλου, στη δοκιμασμένη μετάφραση του Παναγιώτη Μουλλά. Αντ’ αυτού με τον στίχο «Μιλώ από τις παρυφές του σκοταδιού και για τα βάθη της νύχτας μιλώ…» της Ιρανής Φορούγ Φαροχζάντ από το ποίημά της «Το Δώρο». Αλλωστε η προσθήκη στίχων (της τουρκάλας ποιήτριας Κάριν Καρακασλί, του Κ.Π. Καβάφη «Η ναυμαχία», 1899) και η αφαίρεση (Γ΄ Στάσιμο), αποτέλεσαν βασικά στοιχεία στη διασκευή των «Περσών».

Με βήματα αργά, η Αλεξία Καλτσίκη, κορυφαία του Χορού (μαζί με τη Θεοδώρα Τζήμου), μπήκε στην άδεια σκηνή – ήταν ήδη εκεί, πριν από την έναρξη καθισμένος ο Γιάννης Κλίνης (μέλος του Χορού). Σιγά σιγά, ο Χορός πήρε σάρκα και οστά, καθώς προστέθηκαν οι ηθοποιοί-μέλη του, αλλά και οι εθελοντές που κατέβηκαν απ’ τις κερκίδες. Η «κοινωνία» των «Περσών» άρχισε να διαμορφώνεται -κι αυτή ήταν μια καλή στιγμή της παράστασης.

Οι ήχοι του Γιώργου Πούλιου (ο ίδιος ζωντανά στο πίσω μερος της σκηνής) συνόδευσαν την παράσταση, μαζί με τις διαστρεβλωμένες φωνές-κραυγές των μελών του Χορού, μέσω του μικροφώνου που χρησμοποίησαν. Το ηχητικό τοπίο μετέδωσε μια υστερία κι έναν πανικό, κόντρα στη μουσική ιερότητα που εκπέμπει η ουσία των «Περσών» – το άκουσμα των ονομάτων των νεκρών γίνεται, ενίοτε, μια μακρόσυρτη κραυγή.

Στην παράσταση του Δημήτρη Καραντζά υπήρχε μια σύγχυση, μια έλλειψη στόχου (και σεβασμού;), μια επιλεκτική πολυπλοκότητα, εξαιρετικά περιττή, απέναντι στο μεγαλείο της αισχύλειας τραγωδίας – και φάνηκε εξαρχής.

Ο σκηνοθέτης προσπάθησε να στερήσει απ’ αυτούς τους «Πέρσες» την ποίηση και τα υψηλά ιδανικά που εμπεριέχει η ίδια η τραγωδία – και τα κατάφερε στην παράστασή του. Οπως προσπάθησε πολύ να στερήσει τους ίδιους τους ηθοποιούς του από τη σκηνή, ενώ είχε στα χέρια του ένα κομμάτι από την αφρόκρεμα του ελληνικού θεάτρου. Οσο για την ήττα που ύμνησε ο Αισχύλος, ο Καραντζάς τη διασκεύσε για να την περιορίσει σε ασαφείς σύγχρονους ή τρέχοντες συμβολισμούς – πολύ πιο περιορισμένους και χρηστικούς.

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ. Ρόλοι περιεκτικοί, οι τέσσερις των «Περσών», έτυχαν μιας υψηλού επιπέδου διανομής, που αν και επελέγη από τον σκηνοθέτη έμοιαζε σαν να είναι ο ίδιος που θέλησε να την πολεμήσει, να την κρύψει.

Η πολυαναμενόμενη άφιξη του Αγγελιαφόρου, εμπεριείχε την απόλυτη αντίφαση. Τη στιγμή που η σκηνική παρουσία και η ερμηνεία του Χρήστου Λούλη λειτουργούσαν ανυψωτικά στην παράσταση, ο σκηνοθέτης επέλεξε να τον κρατήσει μακριά από τη σκηνή, καθυστερώντας την είσοδό του. Κι ενώ ακουγόταν η φωνή του, ο ίδιος ήταν περιτριγυρισμένος από τους πολίτες (μέλη του Χορού) που έτρεξαν ν’ ακούσουν από το στόμα του τα μαντάτα. Και τον εμπόδιζαν να φτάσει.

Το φάντασμα του Δαρείου, ήταν αυτό που, κυριολεκτικά, είδαμε επί σκηνής, με τον Γιώργο Γάλλο να είναι καθισμένος πλάτη, πίσω από την ορχήστρα, καθ’ όλη τη διάρκεια της ερμηνείας του ρόλου του, στην παράσταση. Και μόνον τη στιγμή που τον πλησίασε η Ατοσσα, φάνηκε το προφίλ του ηθοποιού. Ευτυχώς στην υπόκλιση εμφανίστηκε ολόκληρος με το καλοραμμένο κοστούμι του. Κρίμα, γιατί η παράσταση στερήθηκε το εύρος της ερμηνείας του – που έστω κι έτσι, ξεχώρισε.

Κι όμως αυτούς τους δύο εξαιρετικούς ηθοποιούς ο σκηνοθέτης προτίμησε να τους υποεκμεταλλευτεί, να τους «κρύψει» και όχι να τους αναδείξει. Κι ίσως αυτό να είναι τελικά το βασικό χαρακτηριστικό της παράστασης. Γιατί φάνηκε πως ο Δημήτρης Καραντζάς θέλησε να «παίξει» (ατύπως) με την τραγωδία και το κοινό, καθώς συχνά-πυκνά οι θεατές έψαχναν να βρουν από πού έρχεται μια φωνή, μια φράση, ένας στίχος… Επιπολαιότητες.

Πλήρης ερμηνευτικά ο Μιχάλης Οικονόμου στον δύσκολο ρόλο του Ξέρξη – του βασιλιά που επιστρέφει ηττημένος, μετά την καταστροφή, στον λαό του. Οσο για την έξοδό του, ο Καραντζάς επέλεξε ένα «λιντσάρισμα» από τους ίδιους τους πολίτες/Χορό, που σαν όχλος, έσπρωχναν τον Ξέρξη – ένα ποδοβολητό, μια «βίαιη» σκηνή, σε ένα είδος που αρνείται να αναπαραστήσει τη βία και την περιγράφει.

Επιβλητική Ατοσσα η έμπειρη Ρένη Πιττακή, ακολούθησε την πορεία του ρόλου της ως το τέλος, ερμηνεύοντας τη Βασίλισσα αλλά και τη μάνα.