Αναζητείται επειγόντως δράση για υπερηλίκους

Εδώ δεν έχουμε Μις Μαρπλ. Ούτε Σέρλοκ Χολμς ή Ηρακλή Πουαρό. Εχουμε μια ετερόκλητη παρέα από τέσσερα γερόντια που συγκροτούν μια άτυπη ερευνητική ομάδα για παρελθόντες ανεξιχνίαστους φόνους – τη λεγόμενη «Λέσχη Φόνων της Πέμπτης», απ’ όπου και ο τίτλος ενός από τα δύο βιβλία – στον ειδυλλιακό οικισμό ευγηρίας όπου διανύουν το φθινόπωρο της ζωής τους. Δεν δρουν χωρίς λόγο. Είναι σε επίγνωση πως κάνουν ό,τι κάνουν κατά ένα μέρος ως απόδοση δικαιοσύνης, κυρίως όμως για να καταπολεμήσουν την πλήξη και την αίσθηση πως βρίσκονται πια στα αζήτητα. Επομένως, έχουμε έναν θεωρητικό άξονα περί τον οποίο κινείται η αφήγηση και είναι αυτός που κάνει τα βιβλία του Ρίτσαρντ Οσμαν άξια λόγου [εκτός από ευπώλητα]. Επιπλέον είναι γεμάτα χιούμορ, τρυφερότητα, ενώ αναδίδουν την αίσθηση πως η ζωή συνεχίζεται όπως και να ‘χει. Κι ακόμη, υποστηρίζουν τη μαύρη αλήθεια ότι είναι το Κακό – εν προκειμένω μια σειρά φονικών – που προσθέτει αλατοπίπερο στον μακρύ, πληκτικό βίο της πλειοψηφίας των ανθρώπων. Με άλλα λόγια, οι ήρωες «ψοφάνε για φόνους», αρκεί βέβαια να μη συμβαίνουν στους ίδιους.

Ποια είναι τα τέσσερα μέλη του άτυπου κλαμπ που ασχολείται με το να ξεθάβει από τα αρχεία παλιές ανεξιχνίαστες υποθέσεις; Η Ελίζαμπεθ, η φυσική ηγέτις, είναι παλαίμαχος των μυστικών υπηρεσιών της Μεγάλης Βρετανίας. Εχει υπηρετήσει στην Ανατολική Ευρώπη, τη Σομαλία και αλλού, ενώ στο ενεργητικό της καταγράφονται μερικοί φόνοι εν υπηρεσία. Ο Ιμπραήμ, απόμαχος ψυχίατρος με υψηλά γούστα, μετανάστευσε από την Αίγυπτο στο ειδυλλιακό Κεντ πολλές δεκαετίες πριν. Η Τζόις είναι πρώην νοσοκόμα, εμμονική ρομαντική ερωτιάρα, η «χαζούλα» της παρέας, πιστή ακόλουθος της Ελίζαμπεθ, που ωστόσο μας καταπλήσσει με τη διορατικότητά της ως προς την αλήθεια και γι’ αυτό είναι η μόνη που παίρνει τον λόγο σε εναλλασσόμενα κεφάλαια για να περιγράψει τα τεκταινόμενα, ενώ φροντίζει επιμελώς τους υπόλοιπους φτιάχνοντάς τους κέικ και πίτες ή γιατροπορεύοντάς τους. Τέλος, ο Ρον προβάλλεται ως παλαίμαχος των εργατικών αγώνων της δεκαετίας του ’60 και του ’70, μισεί τους Τόρις, ψοφάει για λίγη διασημότητα και ασκεί συνδικαλιστική δράση ανάμεσα σε πρόθυμα γερόντια για ό,τι προκύψει στο ειδυλλιακό ησυχαστήριο.

Και προκύπτουν πολλά. Ο κύριος άξονας της «Λέσχης» αφορά την επέκταση του οικισμού ευγηρίας εκ μέρους του άπληστου επενδυτή και ιδιοκτήτη του. Ομως αυτή η επέκταση προορίζεται να καταβροχθίσει μεταξύ άλλων το νεκροταφείο ενός παλιού καθολικού μοναστηριού ξεθάβοντας ενδεχομένως προ πολλού θαμμένα μυστικά. Η δολοφονία του βασικού συνεργάτη του εργολάβου και πολύ αργότερα και του ίδιου θα εμπλέξει στην έρευνα της Λέσχης τον γιο του Ρον, έναν πρώην διάσημο πυγμάχο, την αδελφική φίλη της Ελίζαμπεθ που βρίσκεται σε κώμα στην οικεία κλινική του οικισμού με τη συντροφιά του πιστού συζύγου της, τη χρηματίστρια κόρη της Τζόις και έναν πολωνό φυγάδα, τον Μπόγκνταν – άνθρωπο για όλες τις δουλειές και πιστό ακόλουθο των τεσσάρων. Στα δύο βιβλία παρεισφρέουν εν παραλλήλω δύο συμπαθείς ντόπιοι αστυνομικοί, ο επιθεωρητής Κρις και η κατά πολύ νεότερη Ντόνα, με τις προσωπικές ιστορίες, τα μικρά δράματα, τη μοναξιά και τις ανταγωνιστικές τους σχέσεις με τη Λέσχη.

Οι αντιδρώντες στην εκσκαφή του κοιμητηρίου είναι πολλοί και ποικίλοι, για ιδεολογικούς, πρακτικούς, συναισθηματικούς, ιερατικούς ή άλλους λόγους. Οι ανατροπές είναι συνεχείς και ο αποπροσανατολισμός των ίδιων των ηρώων, αλλά και των αναγνωστών, έντεχνα υφασμένος. Καταγγέλλοντας κομψά το άφθονο χρήμα που διακυβεύεται, ο Οσμαν βάζει στην αφήγηση τον τοπικό υπόκοσμο, που ασχολείται με χοντρή διακίνηση ναρκωτικών και ποικίλες συναφείς δουλειές, πολλές από αυτές με νόμιμο προσωπείο, όπως π.χ. το ξέπλυμα χρήματος μέσω της οικοδομικής δραστηριότητας. Κύπριοι εκτελεστές, τοπικές νεανικές συμμορίες, βαποράκια και αξιοπρεπή σύγχρονα επαγγέλματα – χρηματιστές, προγραμματιστές, ντιζάινερ, τηλεοπτικές σελέμπριτις και επενδυτές – εμπλέκονται με συμπαθείς γέροντες που η κύρια ασχολία τους είναι το πώς να γεμίσουν τη μοναξιά τους.

Μεταξύ τους ιδιαίτερο ρόλο παίζει ο πάσχων από άνοια Στίβεν – τρίτος σύζυγος της Ελίζαμπεθ – τον οποίο εκείνη φροντίζει τρυφερά. Η μόνη λειτουργία που δείχνει να επιτελεί με επάρκεια ο Στήβεν είναι το σκάκι, όπου βρίσκει ως σύντροφο τον πανταχού παρόντα Μπόγκνταν. Ομως ακούει και καταγράφει νοερά τα πάντα. Ο συγγραφέας – που επινόησε τα βιβλία από τον οίκο ευγηρίας της μητέρας του – υπονοεί εδώ ότι κάποιες λειτουργίες των ανθρώπων παραμένουν ακέραιες ως το τέλος. Προς απόδειξιν τούτου, στο τέλος της αφήγησης, ο Στίβεν που εμπλεκόταν με τις ιστορίες εξ αποστάσεως μόνο «ξυπνάει» εν μέσω μιας παρτίδας σκακιού και αποκαλύπτει στον Μπόγκνταν καταλεπτώς την πλοκή των φονικών. Αποδεικνύει έτσι έμμεσα ότι οι γρίφοι της ζωής προσομοιάζονται θαυμάσια με την πολυπλοκότητα του παιχνιδιού. Μόνο αυτός και η Τζόις έχουν δει την αλήθεια, με τη διαίσθηση αλλά και με λογικές μεθόδους. Ο Μπόγκνταν επιβεβαιώνει τα πάντα.

«Ο άντρας που πέθανε δύο φορές»

Στο δεύτερο πάλι βιβλίο, τον «Αντρα που πέθανε δύο φορές», έχουμε τους ίδιους πρωταγωνιστές, αρκετούς καινούργιους και μια τελείως διαφορετική αφηγηματική σύνθεση. Εδώ επανεμφανίζεται ο αρκετά νεότερος πρώην σύζυγος της Ελίζαμπεθ, ακόμα ενεργό στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών, και πάντα ερωτευμένος μαζί της. Ζητεί προστασία, καθώς φέρεται εμπλεκόμενος στην κλοπή διαμαντιών αξίας είκοσι εκατομμυρίων στερλινών [!] από έναν ζάπλουτο ντίλερ και διαμεσολαβητή σκοτεινών συμφωνιών, τον οποίο παρακολουθούσε και στο σπίτι του οποίου είχε εισβάλει. Η υπηρεσία τον οδηγεί σε κρησφύγετα, ωστόσο το δέλεαρ των διαμαντιών είναι μεγάλο και οι διεκδικητές πολλοί. Προκύπτει σειρά φονικών του ιδίου και άλλων πρακτόρων, συν η εισβολή της νεοϋορκέζικης μαφίας που θα περιπλέξουν πολύ τα πράγματα. Σε ό,τι αφορά τα ίδια τα μέλη της Λέσχης και τους αστυνομικούς Κρις και Ντόνα, ζουν ποικίλες μεταπτώσεις στη ζωή τους. Ο Κρις, ας πούμε, βρήκε επιτέλους τον έρωτα, καθώς η Ντόνα τον ώθησε στη χήρα μητέρα της και τώρα επιτέλους έχει κίνητρο να νοικοκυρευτεί, να αδυνατίσει, να σουλουπωθεί. Ο Ιμπραήμ είναι ο μεγάλος άτυχος καθώς ένας παραβατικός νεαρός του κλέβει το κινητό του και τον τραυματίζει άσχημα με κλωτσιές. Η καταδίωξη του νεαρού συνιστά βασικό μέρος της αφήγησης.

Ο Ιμπραήμ παραμένει κλινήρης, με φοβερούς πόνους, βρίσκοντας παρηγοριά στις περιποιήσεις της Τζόις και κυρίως στον πρώην εργατοπατέρα Ρον, που περνά όλες τις ώρες του μαζί του. Οι υπόλοιποι, σε διαρκή δραστηριότητα και πλήρως αναζωογονημένοι, οδηγούνται σε διάφορα παραπλανητικά μονοπάτια μέχρι η Ελίζαμπεθ να σκηνοθετήσει ένα κόλπο γκράντε, φέρνοντας όλους τους κακούς επί σκηνής και ωθώντας τους να αλληλοσκοτωθούν. Μέχρι τότε, πάντως, τα επιμέρους επεισόδια είναι δοσμένα υπό ποικίλες οπτικές γωνίες, με εξαιρετικές λεπτομέρειες, ενώ η σύγχρονη ζωή σκιαγραφείται με πλήρη γνώση, οι χαρακτήρες δομούνται ως πραγματικοί χαρακτήρες βγαλμένοι από την απέραντη ανθρωποπανίδα, ενώ το γέλιο αναβλύζει αβίαστα και λυτρωτικά. Ο Ρίτσαρντ Οσμαν, τηλεοπτικός παραγωγός και χιουμορίστας παρουσιαστής, αναδεικνύει εδώ ένα εξαιρετικό αφηγηματικό ταλέντο, συνδυασμένο με ενόραση και κατανόηση των ανθρώπινων πραγμάτων. Αν προσθέσει κανείς τις απαραίτητες πολιτικές πινελιές – το Μπρέξιτ, οι απεργίες των ανθρακωρύχων, η πρώην Σοβιετία και ο Τόνι Μπλερ κάνουν τα πέρασματά τους – τα δυο βιβλία δένουν συνθέτοντας μια επαρκή τοιχογραφία της βρετανικής και όχι μόνο κοινωνίας.

Προς το τέλος, η Τζόις λέει στον Ιμπραήμ: «Πεθαίνω για άλογα σε λιβάδια… όταν είναι ευτυχισμένα. Ο σκοπός της ζωής είναι η ευτυχία, δεν νομίζεις;». Και ο Ιμπραήμ απαντά: «Οχι, δεν νομίζω. Το μυστικό της ζωής είναι ο θάνατος… Η ύπαρξή μας αποκτά νόημα μόνο χάρη στον θάνατο. Δίνει νόημα στην αφήγηση της ζωής μας. Η κατεύθυνση του ταξιδιού μας είναι πάντα ο θάνατος».

Ωστόσο η «χαζούλα» Τζόις τον αποστομώνει διά της μαιευτικής διαλεκτικής: «Αν όλα είναι θάνατος, τότε σαφώς τίποτα δεν είναι θάνατος, έτσι δεν είναι;».

Ο ψυχίατρος Ιμπραήμ αναγκάζεται να το ξανασκεφτεί: Μήπως δεν έχουν όλα να κάνουν με τον θάνατο εντέλει; Κοίτα σε τι φάση της ζωής του πρέπει να το ανακαλύψει… Ισως στο τρίτο βιβλίο που μαθαίνουμε ότι θα ακολουθήσει σύντομα.

{1BSYG}Ρίτσαρντ Οσμαν{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η Λέσχη {LF}των φόνων της Πέμπτης {CR}Ο άντρας που πέθανε δυο φορές{2BTIT}{CR}{1BSYG}Μτφ. Αύγουστος Κορτώ{CR}Ψυχογιός 2021 και 2022 {1BSYG}{CR}{4BTIM}Τιμή{LF}17,70 και 18,80 {LF}ευρώ αντιστοίχω{4BTIM}ς