Τουρκαιγαίο: το εθνικιστικό αυτογκόλ του αιώνα

Ας ξεκινήσουμε από τα απλά γεγονότα. Το Αιγαίο δεν είναι ελληνικό, παρά το γεγονός ότι κάπου 70% των Ελλήνων το πιστεύουν (διαΝΕΟσις, Φεβρουάριος 2021). Είναι ελληνικός όρος, υπήρξε ελληνική λίμνη για χιλιάδες χρόνια (όχι όσα πιστεύουμε βέβαια, η μη ελληνόφωνη Τροία πού ήταν νομίζετε;) αλλά τα τελευταία 600 χρόνια η κατάσταση έχει γίνει λίγο πιο περίπλοκη, για να το πούμε ευγενικά. Η Τουρκία έχει κάθε δικαίωμα λοιπόν να ονομάσει την τουρκική πλευρά του Αιγαίου όπως θέλει, δική της είναι. Δικαίωμά τους, αλλά όχι συμφέρον τους, το κάθε άλλο. Η μετονομασία σε Τουρκαιγαίο είναι σαν να γεννήθηκες γιος του Αϊνστάιν και επειδή σε τσάντισε ο πατέρας σου μια μέρα, να αλλάξεις το επώνυμό σου σε Βλακόπουλος.

Αν οι τουρκικές τουριστικές επιχειρήσεις υιοθετούσαν τον όρο Τουρκαιγαίο στη διεθνή τους επικοινωνία (που δεν είναι καθόλου σίγουρο, όσο και να το ήθελε η κυβέρνησή τους), θα μιλούσαμε για μεγάλο αυτογκόλ του τουρκικού μάρκετινγκ. Η διαφοροποίηση προϊόντων είναι παλιά καλή στρατηγική για να μειώνεις τις ανταγωνιστικές πιέσεις και να μπορείς να αυξάνεις τιμές, αλλά βοηθάει μόνο αν μπορείς να διαφοροποιηθείς θετικά.

Για να το πω αλλιώς, η διαφοροποίηση συμφέρει πρώτα και κύρια αυτόν που πουλάει το προϊόν με την υψηλότερη ποιότητα αλλά και το μεγαλύτερο κύρος, την εντονότερη λάμψη. Αν όλα τα έξυπνα κινητά στον πλανήτη μπορούσαν να ονομαστούν iphone, η Apple θα έχανε και οι ανταγωνιστές θα κέρδιζαν. Είναι προς όφελος της Apple ότι δεν μπορούν να υιοθετούν άλλοι τις ονομασίες της.

Παρομοίως, το γεγονός ότι τουρκικές επιχειρήσεις μπορούσαν να πουλάνε «Αιγαίο» είναι ένα ιστορικό ατύχημα, μια παραξενιά της γεωγραφίας, που τους επέτρεπε να παίρνουν λίγη από τη λάμψη επιφανέστερων προορισμών. Είναι προφανές ότι το κύρος όμως είναι στην ελληνική πλευρά του Αιγαίου. Ο ισχυρός παίκτης είναι η Σαντορίνη, όχι το Νταλαμάν. Μια φωτογραφία της Οίας είναι διεθνώς αναγνωρίσιμη από Τόκιο (που την είδα να κοσμεί τουριστικά περιοδικά με το που έφτανες στο αεροδρόμιο) έως Μπουένος Αϊρες. Το Νταλαμάν ούτε εμείς καν ξέρουμε ακριβώς με τι μοιάζει. Σίγουρα η Τουρκία δεν είναι πια τουριστικά στην κατηγορία φτερού (όπου βρισκόταν πριν από λίγες μόνο δεκαετίες), αλλά ο τουρισμός της προσφέρει ένα μάλλον γενικό προϊόν, που θα μπορούσε να βρίσκεται σχεδόν παντού στη Μεσόγειο.

Οι Κυκλάδες, σε αντίθεση με πολλούς ανταγωνιστές τους εντός και εκτός Μεσογείου,  έχουν πια εξαιρετικά εξελιγμένο και αναγνωρίσιμο τουριστικό προϊόν. Χάρη και σε πολλές δεκαετίες αρχιτεκτονικής προστασίας, τα άσπρα κυβάκια με τις μπλε ή πράσινες πόρτες έχουν άμεση αναγνωρισιμότητα και θετικότατη συναισθηματική ανταπόκριση διεθνώς, τόσο που θα ήθελαν να έχουν τον ολόδικό τους γεωγραφικό όρο στην επικοινωνία. Να μη μοιράζονται τον όρο «Αιγαίο» ούτε καν με την Κρήτη! Αρα πολύ θα έπρεπε να χαίρονται που η Τουρκία οικειοθελώς αποσύρεται από αυτό το προϊόν.

Γενικότερα πρέπει να θυμόμαστε ότι σε παιχνίδια μηδενικού αθροίσματος (όπως τον ανταγωνισμό Ελλάδας – Τουρκίας), συνήθως ισχύει ότι θες να εμποδίζεις κάθε κίνηση του αντιπάλου. Είναι καλό να μην τον αφήνεις να εκτελεί τα σχέδιά του. Αλλά αυτό είναι αλήθεια μόνο όταν ο αντίπαλος είναι ορθολογικός. Οταν η Τουρκία ετοιμάζεται να κάνει ένα λάθος τέτοιων διαστάσεων, επηρεασμένη από τον αυξανόμενα παράλογο και επαρχιώτικο εθνικισμό που τη μαστίζει τελευταίως, το καλύτερο που μπορεί να κάνει η Ελλάδα είναι να μείνει σιωπηλή, όχι να κάνει λαϊκιστικές κινήσεις σε διεθνή φόρα, που σπαταλάνε διπλωματικό κεφάλαιο χωρίς λόγο. Και μέσα μας να χειροκροτούμε τον Ερδογάν για ένα ακόμα λάθος του.

Ο Σωτήρης Γεωργανάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο City University του Λονδίνου