Η Αλεξανδρούπολη των τρένων και των παλαιστών

…Η γειτονιά μου ήταν δύο γειτονιές. Και οι δυο περικυκλωμένες με σιδηροδρομικές γραμμές και δρομολόγια τρένων. Τα δωμάτια όπου κοιμόμουν γέμιζαν από αναμνήσεις σφυριγμάτων, μαύρων καπνών από ταξιδιάρικο κάρβουνο και νανουριστικές απολήξεις αναχωρήσεων ή αφίξεων. Προτιμούσα τις αναχωρήσεις που απογείωναν τη φαντασία. Οι αφίξεις σήμαιναν «τέλος», μια λέξη που ακόμη με ανησυχεί… Οι γειτονιές, που συμπυκνώνονταν σε μια γειτονιά, σήμερα δεν υπάρχουν. Οπως και τα παλιά τρένα, οι παλιοί σιδηροδρομικοί, οι παλιοί σταθμοί, οι παλιοί ταξιδιώτες, ο παλιός των ημερών… Εγώ. Λοιπόν, ας πάμε καμιά χιλιάδα χιλιόμετρα προς τα βόρεια. Στα βόρεια που μόνο τελευταία το γεωγραφικό δαιμόνιο του Νεοέλληνα ανακάλυψε μαζί με πρωτάκουστα τοπωνύμια, όπως Εβρος, Θράκη, Διδυμότειχο μπλουζ, Ορεστιάδα («ο Νίκος είχε άδεια από τη μονάδα, υπηρετούσε κάπου στην Ορεστιάδα…»).

Κάπου βρισκόταν και η αφεντιά μου σε μια αστική συσκευασία στην εξαιρετικής ρυμοτομίας Αλεξανδρούπολη, μια νέα πολιτεία με λιμάνι, αεροδρόμιο, μύδια, γαρίδες και πολυπολιτισμικό χαρακτήρα και φυσικά οι γειτονιές μου που τις θεωρούσα μία, αν και… δύο. Εξάλλου ποτέ δεν υπήρξα καλός στο μέτρημα. Ομως σίγουρα ήμουν μοιρασμένος σε δυο γειτονιές με σαουντράκ εξαίσιο θορυβωδών τρένων.

Στη μια γειτονιά το πατρικό, στην άλλη το σπίτι της γιαγιάς μου. Η γειτονιά της γιαγιάς έφερε τον τίτλο Καραγατσιανά, από το Κάραγατς, το προάστιο της Αδριανούπολης, που εγκαταλείψαμε με τη Συνθήκη της Λωζάννης. Ολοι οι παρεπιδημούντες εκεί εργάζονταν στα τρένα. Κι ο παππούς μου και οι θείοι.

Στην πατρική… γειτονιά, όπου χτίσαμε το «μοντέρνο» σπίτι, δυστυχώς το τρένο άλλαξε διαδρομή. Εμειναν για κάμποσα χρόνια μόνο οι γραμμές να σκουριάζουν και να φιλοξενούν σαύρες και άλλα ψυχρόαιμα. Είχαμε όμως μπροστά μας δρόμο με όνομα Βασιλέως. Κωνσταντίνου, πατέρα του Αλέξανδρου, που τον πέθανε μια μαϊμού, νέο, κατανέο. Πρόλαβε όμως να χαρίσει το όνομά του στη νεοσύστατη πολιτεία. Ξεχάστηκε το οθωμανικό όνομα «Ντεντέαγατς» και ζήσαμε περίπου εν θριάμβω ως Αλεξανδρούπολη με μωσαϊκό προσφύγων από την ανταλλαγή των πληθυσμών. Κάνω τις ιστορικές αναφορές γιατί πολλοί Νότιοι δυστυχώς εξακολουθούν να μπερδεύονται με τους χάρτες. Πού πέφτει η Καμπούλ και πού η Κομοτηνή.

Σήμερα ζω αλλού, όμως το Amarkord, όπως έλεγε και ο αείμνηστος Φεντερίκο, βρίσκεται ακόμη σε ισχύ. Γι’ αυτό θυμάμαι καλά τις γειτονιές με την πλούσια χλωρίδα, οπωροφόρα, πλατάνια, ακακίες, βρωμοκαρυδιές, λυγαριές και λεύκες, αφού υπήρχαν μπόλικα ρέματα με νερά που το καλοκαίρι δημιουργούσαν θαυμαστές αποικίες βατράχων και κουνουπιών.

Οι τουρίστες-επισκέπτες. Στην επαρχία το καλοκαίρι αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Πολύ περισσότερο αν υπάρχει και θάλασσα. Τότε ξαφνικά μάς θυμούνταν συγγενείς από μέρη μακρινά της ενδοχώρας λόγω νοσταλγίας, ελλείψει φωσφόρου (τα ψάρια είναι ωφέλιμα στην περίπτωση αυτή) και προπαντός λόγω θάλασσας για μπάνια. Ξεχασμένες τριτοξαδέρφες της μαμάς μου κατέφθαναν με μπαγάζια και αξιαγάπητα δώρα στο σπίτι μας. Αποδιοργανωνόμασταν για είκοσι μέρες αλλά διέσωζαν την εύθραυστη μεταπολεμική υγεία τους κι αυτές και τα παιδιά τους, που έλεγαν θαυμαστές λέξεις όπως «αμέ» και «χάμω».

Αυτά για τους Αθηναίους, που δεν τους έκοβα και τόσο για Αθηναίους, αφού αγνοούσαν την εκπομπή «Το θέατρο στο μικρόφωνο του κυρίου Αχιλλέα Μαμάκη» και το ραδιοφωνικό θέατρο της Τετάρτης. Σε αυτά ο γράφων πετούσε κι ας μην είχα δει από κοντά την Ακρόπολη, το Γκρην Παρκ, τον Βασιλικό Κήπο και την πλατεία Συντάγματος.

Καταλαβαίνετε πως όταν ζεις σε παραθαλάσσιο τόπο η λέξη «διακοπές» αφορά μόνο το ρεύμα του Δημοτικού Ηλεκτροφωτισμού. Προ της ΔΕΗ αυτά τα νόστιμα. Ετσι δεν θυμάμαι κανέναν να πηγαίνει διακοπές εκτός από εκείνους που είχαν ανάγκη εξειδικευμένων γιατρών. Σε αυτούς συγκαταλεγόταν και η μητέρα μου λόγω καρδιοπάθειας που ήρθε στην Αθήνα να τη δει ο καρδιολόγος Κώστας Σαμαράς, πατέρας του Αντώνη. Οταν επέστρεψε μας έφερε δώρο ένα μπουκάλι συμπυκνωμένο χυμό πορτοκαλιού και εκστασιαστήκαμε. Μιλάμε πάντα για τα μέσα της δεκαετίας του πενήντα.

Μεγάλες ατραξιόν. Το καλοκαίρι με τις μύγες και τους ανωφελείς ήθελα να το περνώ στην πόλη για να μη χάνω τις μεγάλες ατραξιόν, όπως τους απολαυστικούς καβγάδες κάποιων ποντίων χηρών, που κοπανιούνταν με τα τηγάνια όταν ανέβαινε η θερμοκρασία, όπως τους τουρίστες-επισκέπτες σε μια συγκεκριμένη οικογένεια που πάθαιναν υστερικές κρίσεις και ξεμαλλιάζονταν για τα «κληρονομικά», όπως άκουγα και βέβαια δεν ήθελα με τίποτα να χάσω το πανηγύρι της Αγίας Μαρίνας που ήταν εξόχως θαυματουργή. Εκεί μέσα στη σκόνη, στα μεγάφωνα, στα σμήνη αλογόμυγων και στις καρπουζόφλουδες δύστυχα πλάσματα αλυσοδεμένα περίμεναν το θαύμα. Υποτίθεται πως επρόκειτο για άτομα «δαιμονισμένα», κάπως σαν τη Λίντα Μπλερ του «Εξορκιστή» στο πιο ήπιο. Αν πήγαινα κατασκήνωση «για να μου ανοίξει η όρεξη» θα τα έχανα όλα αυτά και άλλα πιο ενδιαφέροντα. Περνούσε όμως το δικό μου με άγριους εκβιασμούς και απίθανη επιχειρηματολογία…

Σε άλλο πανηγύρι με λιγότερο θαυματουργό Αγιο γίνονταν παλαιστικοί αγώνες, όπου έπαιρνε μέρος και ένας γείτονας. Αν και δεν είχαμε πάρε – δώσε μαζί του εγώ ενθουσιαζόμουν όταν πάλευε και συνήθως νικούσε τους αντιπάλους. Το έπαθλο ήταν ένα αρνί ολοζώντανο και εκατό δραχμές. Οικογενειάρχης ο παλαιστής μόλις κατέβαινε από το βάθρο του νικητή έπαιρνε όλη την οικογένεια και πήγαιναν να γλεντήσουν σε μια ταβέρνα. Προηγουμένως όρος απαράβατος να περάσει από το μπουρδέλο μιας διάσημης εταίρας για να ξαλαφρώσει… Εξω τον περίμενε η οικογένεια με το αρνί. Τέλειωνε ο παλαιστής με τα ορμονικά και έσπευδαν περιχαρείς στην ταβέρνα. Αυτά μου φαίνονταν μαγικά σε σχέση με τη δική μου οικογένεια που έβριθε από κλισέ.

Ομως τα τρένα με παρηγορούσαν ταξιδεύοντας μαζί τους νοερά σε μέρη απρόσιτα και με καλοτύχιζα που διέσχιζαν τους ύπνους μου στη γειτονιά μου, που ήταν δυο γειτονιές… κόντρα σε οποιαδήποτε μαθηματική λογική, ευτυχώς.

Ο Γιάννης Ξανθούλης είναι συγγραφέας. Το τελευταίο βιβλίο του «Ονειρεύτηκα τη Σανγκάη» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα