Ψυχισμός σε πρώτο πλάνο

Ενα από τα πιο όμορφα στοιχεία της ταινίας η «Χαμένη κόρη» («The lost daughter», ΗΠΑ / Aγγλία / Ελλάδα / Ισραήλ, 2021) που σκηνοθέτησε η ηθοποιός Μάγκι Τζίλενχαλ, είναι ότι η κεντρική ηρωίδα της ιστορίας, η Λίντα (Ολίβια Κόλμαν) μια μοναχική και εντελώς αντικοινωνική Βρετανίδα γύρω στα 50 που κάνει διακοπές σε ένα ελληνικό νησί, ναι μεν είναι ένα πρόσωπο με το οποίο οι θεατές συμπάσχουμε, όμως την ίδια στιγμή προτιμούμε να διατηρούμε σε απόσταση, καθώς υποκινούμενο από έναν βαθύτατα τραυματισμένο ψυχισμό, μπορεί να συμπεριφερθεί απρόβλεπτα, ως και επικίνδυνα. Ο δαιδαλώδης γυναικείος ψυχισμός εξάλλου, όχι μόνο της Λίντα αλλά όλων των γυναικών που εμφανίζονται στην ταινία (και είναι αρκετές), αποτελεί το ουσιαστικό θέμα της και η Τζίλενχαλ το χειρίζεται υπογείως με άψογο τρόπο, σαν να την ενδιαφέρει η σκηνοθεσία του εσωτερικού του γυναικείου εγκεφάλου. Φυσικά, πατά γερά στα θεμέλια του δικού της σεναρίου, που είναι βασισμένο στο μπεστ σέλερ της Ελενα Φεράντε (εκδ. Καστανιώτης – διόλου τυχαία η ταινία βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Βενετίας πέρσι για το σενάριό της και υπήρξε υποψήφια για Οσκαρ στην κατηγορία του καλύτερου σεναρίου βασισμένου σε ξένο υλικό).

Μια παρορμητική πράξη της Λίντα που αν και καταδικαστέα, έτσι όπως τη χειρίστηκε την έχει μετατρέψει σε πρόσωπο της ημέρας, θα τη φέρει κοντά σε μια παράξενη, σκοτεινή «οικογένεια» αμερικανών τουριστών όπου και πάλι το κυρίαρχο στοιχείο είναι γυναικείο. Η Λίντα θα αποκτήσει στενή επαφή με την ατίθαση Νίνα (Ντακότα Τζόνσον), τη μητέρα ενός νηπίου, την οποία η πρώτη «βλέπει» σαν κόρη αν και δεν μοιάζουν σε τίποτα. Οπότε ήδη έχουμε τον καμβά της ταινίας: δύο πολύ ενδιαφέρουσες πλευρές της σύγχρονης γυναίκας σε διαφορετικές ηλικίες, συν του χαρακτήρα της Τζέσι Μπάκλεϊ που υποδύεται τη Λίντα σε νεότερη ηλικία και εμφανίζεται σε φλας μπακ, συν του χαρακτήρα της Νταγκμάρα Ντόμιντσικ που υποδύεται μια άλλη δυναμική, παμπόνηρη, έγκυο γυναίκα στην ίδια παραλία (Κόλμαν και Μπάκλεϊ ήταν υποψήφιες για το Οσκαρ Α’ και Β’ ρόλου αντίστοιχα). Το μυστικό που κρύβει η Λίντα είναι διπλό, το ένα σκέλος αφορά την ίδια και το παρελθόν της, το άλλο αφορά την οικογένεια που έχει γνωρίσει και το παρόν. Το αποτέλεσμα είναι ένα αόρατο αλλά εν τέλει συναρπαστικό κυνηγητό γάτας – ποντικού, μια πέρα για πέρα γυναικεία υπόθεση στην οποία το αρσενικό στοιχείο (Πίτερ Σάρσγκαρντ, Πολ Μεσκάλ, Τζακ Φάρδινγκ, Εντ Χάρις) δείχνει αδύναμο και ελάσσονος αν όχι μηδαμινής σημασίας· κάτι σαν το απαραίτητο κομμάτι του ντεκόρ. Ακόμα και οι Σπέτσες, το φόντο που η Τζίλενχαλ επέλεξε για να κινηματογραφήσει τη «Χαμένη κόρη», δεν έχει ίχνος τουριστικού κλισέ. Αντιθέτως, όλα τα στοιχεία του τοπίου και του κλίματος της ταινίας, η παραλία, η χώρα, οι δρόμοι, ο μουντός, συννεφιασμένος ουρανός, διακρίνονται από μια βαθιά αίσθηση μελαγχολίας όχι ανόμοιας με εκείνη του εσωτερικού κόσμου της Λίντα.

Η ΧΗΡΑ ΚΑΙ Ο ΔΟΛΟΦΟΝΟΣ. Το αδιανόητο μπορεί να γίνει εφικτό μόνο αν υπάρχει καλή θέληση και δύναμη ψυχής είναι σαν να λέει η διακεκριμένη στα βραβεία Γκόγια ταινία «Μαϊσαμπέλ» («Maixabel», Ισπανία, 2021) της Ισιάρ Μπολέιν, της οποίας ταινίες πολιτικού χαρακτήρα έχουμε δει στην Ελλάδα, την «Ελιά» και το «Πέρα από τη βροχή». Και τι πιο αδιανόητο από το να καθίσουν στο τραπέζι και να κουβεντιάσουν πολιτισμένα η χήρα ενός πολιτικού με τον δολοφόνο του συζύγου της. Εκείνη, είναι η Μαϊσαμπέλ (Μπλάνκα Πορτίγιο), εκείνος είναι ο Ιμπόν (Λουίς Τοσάρ), μέλος της βασκικής αυτονομιστικής οργάνωσης ΕΤΑ ο οποίος συμμετείχε στη δολοφονία του ανδρός της και εκτίει ποινή φυλάκισης. Εχουν περάσει 11 χρόνια από τη στιγμή της δολοφονίας και στη διάρκεια αυτών των χρόνων πολλά έχουν αλλάξει στον ψυχισμό και των δύο, όπως πολλά έχουν αλλάξει στην ίδια την ισπανική κοινωνία. Αλλά το μόνο που δεν θα αλλάξει ποτέ είναι ο πόνος της απώλειας και ίσως αυτό να είναι το «μάθημα» που η Μαϊσαμπέλ θέλει να δώσει στον Ιμπόν συναντώντας τον, παρά τις αντιρρήσεις της κόρης της, που παιδάκι ακόμη ένιωσε το μεγαλύτερο σοκ της ζωής της μαθαίνοντας για τη δολοφονία του πατέρα της. Χωρίς να υψώνει το δάχτυλο, με οικονομία χρόνου και με μια πραγματικά θαυμαστή λιτότητα, η Μπολέιν χειρίζεται το θέμα της με αξιοπρέπεια παρόμοια με εκείνη της κεντρικής ηρωίδας της. Τίποτα το θορυβώδες, τίποτα το κραυγαλέο· τα γεγονότα αρκούν (είναι μάλιστα πραγματική ιστορία) και όλα λέγονται στα βλέμματα. Συμφιλιωτική και με το αίσθημα της κατανόησης όλων των χαρακτήρων που την περιβάλλουν, η «Μαϊσαμπέλ» είναι υπόδειγμα πολιτικής ταινίας με παγκόσμιο ουμανιστικό αντίκτυπο.

3 ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ, 15 ΧΡΟΝΙΑ. Οι ταινίες του Νάνι Μορέτι, εδώ και αρκετά χρόνια του κορυφαίου ίσως κινηματογραφικού auteur της γειτονικής Ιταλίας, δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις. Βαθιά ουμανιστικές, παλαιότερα πιο «μαύρες» και πιο χιουμοριστικές, εδώ και αρκετά χρόνια λιγότερο, είναι ταινίες που προέρχονται από ιστορίες της ιταλικής κοινωνίας, των ηθών και των παραδόσεών της, οι οποίες ωστόσο αφορούν ένα τεράστιο σύμπαν που ξεφεύγει από τα σύνορα της Ιταλίας και λέγεται ανθρώπινη ψυχή. Στα «Τρία πατώματα» (Te piani, Ιταλία, 2021), αρκετές διακυμάνσεις της ανθρώπινης ψυχής, από το πάθος μέχρι τη ζήλεια, από τη βαθιά αγάπη μέχρι την εκδίκηση κάνουν κυριολεκτικά… πάρτι. Μέσα από μια διαδρομή 15 περίπου ετών, η ταινία εξιστορεί τις ζωές τριών διαφορετικών οικογενειών που κατοικούν σε τρεις διαφορετικούς ορόφους μιας μικρής πολυκατοικίας σε ακριβή περιοχή της Ρώμης. Ενα ζευγάρι δικαστικών (Ν. Μορέτι – Μαργκαρίτα Μπούι) έχει προβλήματα επικοινωνίας με τον γιο τους (Αλεσάντρο Σπερντούτι). Ενα νεότερο ζευγάρι (Ρικάρντο Σκαρμάτσιο – Ελενα Λιέτι) δεν μπορεί να καταλάβει αν η ανήλικη κόρη του έπεσε θύμα αποπλάνησης ενός ηλικιωμένου γείτονα στον ίδιο όροφο. Και μια νέα μητέρα (Ανα Ροχβάχερ) ζει μέσα σε οράματα και φαντασιώσεις, γεγονός που δυσκολεύει το έργο της ως μητέρα, φέρνοντας σε δύσκολη θέση τον σύζυγό της (Αντριάνο Τζιανίνι). Ολοι αυτοί οι χαρακτήρες που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στο ομότιτλο μυθιστόρημα του ισραηλινού συγγραφέα Εσκόλ Νέβο (εκδ. Καστανιώτη) τοποθετούνται στο μικροσκόπιο του σκηνοθέτη που δείχνει αποφασισμένος να «ξεδιπλώσει» όσο πιο λεπτομερώς μπορεί τις ζωές τους, με υπομονή και σχολαστική προσοχή. Οπως πάντα μπορεί να γίνει δυσάρεστος (το γεγονός και μόνο ότι η πρώτη σκηνή είναι ένα τροχαίο δυστύχημα λέει πολλά), να όμως που η αισιοδοξία του ποτέ δεν παραδίδει τα όπλα παρά το γεγονός ότι και από αυτή την ταινία απουσιάζει παντελώς το διακριτικό χιούμορ των πρώτων χρόνων του.

ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΕΙΣ. «Blow up» (1966, Αγγλία) του Μικελάντζελο Αντονιόνι. Ενώ μεγεθύνει μία ασπρόμαυρη φωτογραφία που τράβηξε σε κάποιο πάρκο του Λονδίνου, ένας διάσημος φωτογράφος (Ντέιβιντ Χέμινγκς), αντιλαμβάνεται ότι χωρίς να το καταλάβει, έγινε μάρτυρας δολοφονίας. Ομως τα στοιχεία που συγκεντρώνει αρχίζουν σιγά – σιγά να εξαφανίζονται και τελικά δείχνει να μην είναι σε θέση να ξεχωρίσει τις εντυπώσεις από την πραγματικότητα. Εμπνευσμένη από ένα διήγημα του Τζ. Κοταδάρ («Las babas Del Diablo»), αυτή η ταινία είναι πάνω απ’ όλα η διεισδυτική ματιά ενός ιταλού καλλιτέχνη πάνω στην ποπ κουλτούρα του Λονδίνου των swinging sixties. Στυλάτη και εξαιρετικά μοντέρνα στην κινηματογράφησή της, η ταινία μέσα από τον φακό του Κάρλο ντι Πάλμα μας «ξεναγεί» σε «καπνισμένα» νάιτ κλαμπ, σε μουσικές σκηνές ψυχεδέλειας (εμφανίζεται το συγκρότημα The Yardbirds) και σε χώρους φωτογράφισης μόδας όπου ποζάρουν προκλητικά ηθοποιοί όπως η Σάρα Μάιλς, η Βερούσκα Φον Λέντορφ και η Τζέιν Μπίρκιν. Κάτι σαν femme fatale της ιστορίας, η Βανέσα Ρέντγκρεϊβ κρατά τον ρόλο της γυναίκας που πιέζει τον φωτογράφο για να της δώσει το φιλμ. Καλλιτεχνικός θρίαμβος της χρονιάς της, η ταινία κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών και οδήγησε τον Αντονιόνι για πρώτη φορά στις υποψηφιότητες των Οσκαρ (σκηνοθεσίας και σεναρίου).

«Τζο ο Λεμονάδας» («Limonadovy Joe… Konska opera», Τσεχοσλοβακία, 1966) του Ολντριτς Λίπσκι. Ενα από τα πιο παράξενα ευρωπαϊκά γουέστερν που γυρίστηκαν στη δεκαετία του 1960 και μάλιστα όχι στην Ιταλία ή την Ισπανία, αλλά στην Τσεχοσλοβακία! Κάτι σαν μακρινός συγγενής του Ποπάι (που παίρνει δυνάμεις τρώγοντας σπανάκι), ο Τζο ο Λενονάδας (Κάρελ Φιάλα) αποκτά τη δική του δύναμη πίνοντας λεμονάδα! Οι περιπέτειές του από τη στιγμή που τον ποτίζουν στα κρυφά με ουίσκι, ταλαντεύονται ανάμεσα στη σκληρή βία και το σουρεαλιστικό χιούμορ, ενώ όλη η ταινία, βουτηγμένη στην κιτρινωπή σέπια φωτογραφία του Βλάντιμιρ Νοβότνι έχει έναν ονειρικό χαρακτήρα. Must για τους φαν του είδους αλλά μόνο για αυτούς.

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ. Προβάλλονται τέλος τα παιδικά κινούμενα σχέδια «Ουπς 2! Ο Νώε ξαναέφυγε…» (ΗΠΑ, 2022) των Τόμπι Γκένκελ, Σον Μακ Κόρμακ που είχαν σκηνοθετήσει και το πρώτο «Ουπς». Αγάπη, φιλία και συγχώρεση είναι τα συναισθήματα που η ταινία προασπίζει ακολουθώντας τις νέες περιπέτειες τεσσάρων μικρών ζώων που θα βρεθούν εκτός κιβωτού και θα αναγκαστούν να τα βγάλουν πέρα μόνα τους…