Ο νέος πόλεμος ιδεών της Ευρώπης

Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία θα διχάσει την Ευρώπη για μία ακόμη φορά. Η Ανατολή θα χωριστεί από τη Δύση και το σύνορο μεταξύ τους θα είναι πιθανότατα μια επικίνδυνη, στρατιωτικοποιημένη ζώνη για το ορατό μέλλον.

Βεβαίως, δεν γνωρίζουμε πώς και πότε θα τελειώσει ο πόλεμος. Ομως, με βάση τις πρόσφατες εξελίξεις, είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι τόσο η Ουκρανία όσο και η Μολδαβία, που έχουν ήδη καταστεί υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, θα γίνουν πλήρη μέλη της μέσα στα επόμενα χρόνια.

Αυτή η διαδικασία διεύρυνσης θα αλλάζει ριζικά την ΕΕ μετασχηματίζοντάς την αποφασιστικά σε ένα γεωπολιτικό παίχτη και επί της ουσίας στον βασικό ανταγωνιστή της Ρωσίας στην ήπειρο. Με τον επιθετικό του πόλεμο στην Ουκρανία ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν λειτουργεί με βάση αρχές που είναι πλήρως ασύμβατες με εκείνες της ΕΕ, η οποία βασίζεται στην ισότιμη κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα, το απαραβίαστο των συνόρων και το κράτος δικαίου.

Η ΕΕ αποφάσισε να αγκαλιάσει την Ουκρανία όχι επειδή το ήθελε ή επειδή έχει δικές της ιμπεριαλιστικές βλέψεις, αλλά διότι την εξανάγκασε ο Πούτιν. Ο Πούτιν άρχισε τη σύγκρουση και, έτσι, έφερε την Ευρώπη αντιμέτωπη με μια επιλογή ανάμεσα σε δύο ξεκάθαρες εναλλακτικές: Η Ευρώπη μπορούσε είτε να υποταχθεί στις απαιτήσεις ισχύος του Κρεμλίνου είτε να υπερασπιστεί τη δική της ταυτότητα και τα συμφέροντά της, στη βάση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών αρχών.

Η ΕΕ έχει πλέον κάνει την επιλογή της. Ορισμένοι επικριτές αυτής της επιλογής θα πουν ότι όφειλε να προσπαθήσει να διαπραγματευτεί με τη Ρωσία. Ομως, τέτοιου είδους επιχειρήματα στερούνται αξιοπιστίας. Ακόμη κι αν η ΕΕ ήταν πρόθυμη να συνάψει έναν αμφίβολης αξίας συμβιβασμό με το Κρεμλίνο, θα ήταν κάτι που δεν θα λειτουργούσε, καθώς η ΕΕ βρίσκεται σε μια θέση η οποία είναι απολύτως διακριτή από εκείνη του Πούτιν και του αναθεωρητικού αυτοκρατορικού του ονείρου.

Από τη στιγμή που καμία πλευρά δεν μπορεί να ενδώσει, θα πρέπει να περιμένουμε μια παρατεταμένη διαμάχη. Καθώς δε η στρατιωτική ισχύς και οι δυνατότητες αποτροπής παίζουν, αναπόφευκτα, τόσο καθοριστικό ρόλο, ο πόλεμος είναι βέβαιο ότι θα αλλάξει τον χαρακτήρα της ΕΕ. Από εδώ και στο εξής σε πρώτο πλάνο δεν θα βρίσκεται η οικονομική ολοκλήρωση, αλλά η ασφάλεια και τα γεωπολιτικά συμφέροντα.

Η στήριξη των υποψηφιοτήτων Ουκρανίας και Μολδαβίας σηματοδοτεί την έναρξη της δεύτερης φάσης της διεύρυνσης της ΕΕ προς Ανατολάς. Η νέα σύγκρουση ανάμεσα σε Ευρώπη και Ρωσία αφορά τις ιδέες. Είναι μια ιδεολογική σύγκρουση ανάμεσα στον ιμπεριαλισμό και τη δημοκρατία.

Με τον πόλεμο στην Ουκρανία η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δοκιμασία ωριμότητας, σε έναν κόσμο ο οποίος καθορίζεται από τους ανταγωνισμούς των μεγάλων και πυρηνικών δυνάμεων. Είτε μας αρέσει είτε όχι, αυτές είναι τα γεωπολιτικά δεδομένα των αρχών της δεκαετίας του 2020.

Η εναλλακτική για την Ευρώπη θα είναι να αποδεχθεί τη σημερινή της αδυναμία και να μείνει προσκολλημένη σε φαντασιακές ψευδαισθήσεις. Στο τέλος αυτού του δρόμου, όμως, βρίσκονται η υποταγή και η εξάρτηση. Η Ευρώπη δεν μπορεί να ελπίζει ότι θα βρει αμοιβαία εκτίμηση σε έναν κόσμο ο οποίος ορίζεται από τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων.

Οφείλει να αποδεχθεί ότι ζει σε μια επικίνδυνη γειτονιά.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, ήταν ηγέτης του Γερμανικού Κόμματος των Πρασίνων επί σχεδόν 20 χρόνια