Φυσικό αέριο: {LF}Γιατί κινδυνεύουν {LF}τα σχέδια της ΕΕ

Η δεύτερη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία μπορεί να διέλυσε τις ψευδαισθήσεις ορισμένων Ευρωπαίων αναφορικά με το πολιτικό ρίσκο της ευρωπαϊκής υπερεξάρτησης στους ρωσικούς υδρογονάνθρακες και ειδικότερα το φυσικό αέριο. Είναι αξιοσημείωτο της στρατηγικής αφασίας στην οποία βρέθηκε η ΕΕ το γεγονός ότι μετά τον πρώτο ρωσοουκρανικό πόλεμο το 2014 οι ευρωπαϊκές εισαγωγές φυσικού αερίου (ΦΑ) από τη Ρωσία αυξήθηκαν τόσο σε απόλυτο όσο και σε σχετικό βαθμό (κατά περίπου 25%), φτάνοντας να καλύπτουν πάνω από το 50% των εισαγωγών και το 40% της τελικής κατανάλωσης ΦΑ.

Μετά το σοκ της δεύτερης ρωσικής εισβολής η αρχική αντίδραση της ΕΕ επικεντρώθηκε στην επίτευξη εξωπραγματικών στόχων που προέβλεπαν τη μείωση των ρωσικών εξαγωγών κατά 65% έως τα μέσα του 2023, δηλαδή περίπου κατά 100 ΔΚΜ/Ε, μέσω αφενός της περιστολής της ζήτησης και αφετέρου της αύξησης των εισαγωγών ΦΑ κατά 60 ΔΚΜ/Ε, εκ των οποίων τα 50 ΔΚΜ/Ε θα εισάγονταν με τη μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ).

Παράλληλα επιδιώχθηκε η συγκρότηση μηχανισμών ολιγοψωνίου που θα επέτρεπαν την από κοινού μαζική αγορά για την αύξηση της αποθήκευσης ΦΑ και την επιδίωξη καλύτερων τιμών, καθώς η θεωρία ήταν ότι αυτό το καρτέλ αγοραστών θα βελτίωνε τη διαπραγματευτική θέση των Ευρωπαίων έναντι του δυνητικού εξαγωγού.

Αυτή ήταν η θεωρία. Η πραγματικότητα αποδεικνύεται εντελώς διαφορετική. Μέχρι στιγμής οι μειώσεις στις εξαγωγές ρωσικού ΦΑ προκύπτουν κατά βάση μόνο από τις εξαγωγές που έχει διακόψει για πολιτικούς λόγους η ίδια η Ρωσία σε Φινλανδία, Πολωνία και Βουλγαρία, ενώ οι εισαγωγές μέσω αγωγών από Νορβηγία, Αζερμπαϊτζάν και Αλγερία παραμένουν λίγο – πολύ στα ίδια επίπεδα, με μοναδική διαφορά τη συμφωνία Ιταλίας – Αλγερίας για αύξηση των παραδόσεων κατά 9 ΔΚΜ/Ε έως το 2024 στη βάση επέκτασης υφιστάμενου μακροπρόθεσμου συμβολαίου (ΜΠΣ).

Οποιες επιπρόσθετες ποσότητες ΥΦΑ εξακολουθούν να φτάνουν στην ΕΕ γίνονται στη βάση πανάκριβων – συγκριτικά με τα ΜΠΣ – συμβολαίων βραχυχρόνιας παράδοσης (spot). Η δε εθελοντική πλατφόρμα κοινών αγορών ΦΑ/ΥΦΑ ακόμη δεν έχει κλείσει καμία συμφωνία, καθώς οι περισσότερες μεγάλες εταιρείες της ΕΕ προτιμούν την ευελιξία της απευθείας επαφής με τους εξαγωγείς, που με τη σειρά τους δεν βλέπουν με καθόλου καλό μάτι την προσπάθεια δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού καρτέλ αγοραστών.

Το σημαντικότερο ωστόσο εμπόδιο – πέραν της μη διαθεσιμότητας ουσιαστικών επιπρόσθετων ποσοτήτων ΥΦΑ σε παγκόσμια κλίμακα που θα μπορούσαν να διατεθούν στη βάση ΜΠΣ μετά το 2025/2026 – παραμένει η πολιτική δαιμονοποίησης του ΦΑ.

Πολλά κράτη – μέλη και κεντρικές υπηρεσίες της Επιτροπής αντί να αποκαταστήσουν το ΦΑ στη θέση του «καυσίμου γέφυρας» εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να βασιστεί μόνο στις ΑΠΕ, το Η2 και τις μπαταρίες. Ως εκ τούτου, με δηλώσεις και παρεμβάσεις τους, ακόμη και σε συμφωνίες που προσπαθεί να υπογράψει η ΕΕ με τρίτα κράτη, περνάνε το μήνυμα ότι το ΦΑ δεν θα έχει και δεν πρέπει να έχει θέση στο ενεργειακό μείγμα της ΕΕ μετά το 2030.

Για ποιο λοιπόν λόγο τρίτες χώρες να επενδύσουν σε αυξήσεις παραγωγής που θα δώσουν καθαρές εξαγωγές μετά το 2025, εάν η ασφάλεια ζήτησης που παρέχει η ΕΕ έχει ημερομηνία λήξης πέριξ του 2030;

Ο Θεόδωρος Τσακίρης είναι αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας