Η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου

Σήμερα, στις 12:13 το μεσημέρι ώρα Ελλάδας, συντελείται το θερινό ηλιοστάσιο. Που σημαίνει – για όσους δεν τα θυμούνται από τo σχολείο ή δεν τα ξαναέμαθαν από τα σόσιαλ μίντια – ότι εκείνη την ώρα, ο άξονας της Γης βρίσκεται στην πιο κοντινή απόσταση από τον ήλιο καθ’ όλη τη διάρκεια της ετήσιας περιστροφής της. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο λοιπόν έχουμε τη μεγαλύτερη μέρα (ή τη μικρότερη νύχτα) του χρόνου και την επίσημη έναρξη του καλοκαιριού.

Δεν θέλω να σας στεναχωρήσω αλλά από σήμερα ξεκινάμε να μετράμε αντίστροφα για τον χειμώνα αφού η μέρα ολοένα και θα μικραίνει μέχρι να πατσίσει τη νύχτα στη φθινοπωρινή ισημερία του Μαρτίου και να καταβαραθρωθεί, στη μικρότερη διάρκειά της, στο χειμερινό ηλιοστάσιο. Τι παράξενο. Το καλοκαίρι αρχίζει, επίσημα, μαζί με την έναρξη της φθοράς του, αν συμφωνήσουμε ότι ορίζεται από τον ήλιο και τις μεγάλες μέρες του. Σαν εκείνους τους έρωτες που ξέρεις από την αρχή ότι θα τελειώσουν και που, επειδή έχουν ένα προδιαγεγραμμένο τέλος, γι’ αυτό ακριβώς είναι υπέροχοι. Η «θνησιμότητα» του καλοκαιριού ορίζει και τη γοητεία του. Αν κρατούσε συνέχεια θα ήταν αφόρητο. Ακριβώς όπως το λέει ο Σαββόπουλος στο ωραιότερο τραγούδι – τουλάχιστον με ελληνικό στίχο – που έχει γραφτεί γι’ αυτήν την εποχή: «Καλοκαίρι / στην αρχή σαν έγχρωμο έργο στην Ταγγέρη / αλλά εν τέλει / με του κάτω κόσμου το έγκαυμα στο χέρι / τη λαχτάρα του στον κόσμο περιφέρει / καλοκαίρι / στον χαμό του οδηγημένο και το ξέρει».

Δεν θυμάμαι να ασχολούμασταν ή να γοητευόμασταν, παλαιότερα, τόσο πολύ από τις αλλαγές των εποχών, τις πανσελήνους, τις πρωτομηνιές, τις φάσεις του ήλιου. Τα θεωρούσαμε κάπως παλιακά και ολίγον παγανιστικά κι εμείς τρέχαμε καβάλα στην τεχνολογία. Να όμως που, λόγω της τεχνολογίας, τα πιάσαμε από την αρχή. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όλα αυτά γιορτάζονται με έναν πανηγυρικό συμβολισμό λες και είμαστε σε ζωντανή σύνδεση με τα Στόουνχεντζ. Εκεί αποθεώνονται τα κόκκινα φεγγάρια, φωτογραφίζονται τα ολόγιομα (που με τις κάμερες των κινητών μοιάζουν σαν κουκίδες σε σκούρο φόντο), καταγράφονται ηλιοβασιλέματα και ανατολές σε όλες τις χρωματικές φάσεις τους. Μοιάζει όλο αυτό, έστω και μέσα στην υπερβολή του, σαν μια ανάγκη αν όχι επιστροφής στη φύση, επανασύνδεσης με αυτήν.

Το ηλιοστάσιο στο θέατρο και τη λογοτεχνία

«Εκείνη η νύχτα ήταν η βραχύτερη της χρονιάς μα ίσως κι η θερμότερη του καλοκαιριού. Υστερα από άνοιξη δροσισμένη από βροχές και ψύχρες, τα κυνικά καύματα ήρθαν απότομα, περί τα μέσα Ιουνίου, καταπιέζοντας κι εξουδετερώνοντας, κάτω από την τεράστια, καυτερή και ιδρωμένη παλάμη τους, την ευεξία των ανθρώπων».

Ετσι αρχίζει το τελευταίο και ημιτελές μυθιστόρημα του Μ. Καραγάτση «Το 10». Και μέσα σε αυτήν τη σύντομη και καυτή νύχτα εκτυλίσσονται (διανθισμένα με flash back) όσα πρόλαβε να γράψει ο συγγραφέας πριν απ’ τον αιφνίδιο θάνατό του. Μια νύχτα παράξενη, κορεσμένη από πόθους και επιθυμίες, παραδομένη σε μυστικά, ψέματα και αμαρτίες. Σαν η βαλπούργια νύχτα του Φάουστ να απόδρασε από τον Βορρά και έπιασε να βολτάρει στις φτωχογειτονιές του Πειραιά.

Είναι αυτή η νύχτα που σμίγουν τα ξωτικά του Ομπερον και της Τιτάνια με τους θεατρίνους του Νικ Μπότομ στο δάσος της Αθήνας, που ο Πουκ τα κάνει μαντάρα και όλα και όλοι βγαίνουν, τελικά, εκτός τροχιάς στο «Ονειρο θερινής νύχτας» του Σαίξπηρ. Η νύχτα που «…ανάβουνε φωτιές στις γειτονιές / του Αη Γιάννη / αχ, πόσα ξέρεις και μου λες» του Ελευθερίου που συνδέει την αποψινή νύχτα από την αρχαιότητα έως τα έθιμα του Κλήδωνα. Η μικρότερη νύχτα του χρόνου που μας δίνει τη μεγαλύτερη υπόσχεση του καλοκαιριού.