Ανθρωπιστική θανάτωση για τα χταπόδια

Πρέπει εδώ και καιρό να σιγόβραζε υπογείως το κίνημα για τα δικαιώματα των χταποδιών και, τώρα, με τις ζέστες που μπήκαν απότομα, ξέσπασε. Δεν έχω άλλον τρόπο να εξηγήσω πώς μας προέκυψε ζήτημα ηθικής τάξεως για το αν είναι σωστό ή όχι ο άνθρωπος να τρώει το χταπόδι, λόγω της υψηλής (για το είδος του) νοημοσύνης.

Εφόσον ευσταθεί επιστημονικά, η διαπίστωση ότι το χταπόδι (προτού βεβαίως γίνει κρασάτο στην κατσαρόλα με κοφτό μακαρονάκι…) μπορεί να διαθέτει τέτοια νοημοσύνη, ώστε κατά κάποιον τρόπο ο πόνος να αποκτά και πνευματική διάσταση, οπωσδήποτε κάποιους τους επηρεάζει, ενώ κάποιους άλλους τους διασκεδάζει. Και, για να μη σας κρύβομαι, προσωπικά ανήκω συγχρόνως και στις δύο αυτές κατηγορίες: προβληματίζομαι για το μέλλον της μακροχρόνιας σχέσης μου με το χταπόδι, την ίδια ώρα όμως το διασκεδάζω κιόλας.

Ας μην κοροϊδευόμαστε όμως, η σχέση του χταποδιού ως τροφής με τη νοημοσύνη του ως μαλάκιου (της τάξης των οκτάποδων) αφήνει αδιάφορους τους περισσότερους γύρω μας. Το λέω επειδή αν ένα πράγμα μπορώ να γνωρίζω μετά βεβαιότητος είναι ότι η νοημοσύνη του υποψήφιου γεύματος δεν στάθηκε ποτέ εμπόδιο στην ανθρώπινη όρεξη. Ο «Babe» το γουρουνάκι, αν τον θυμάστε, αφού έγινε παγκόσμια κινηματογραφική επιτυχία, κατέληξε σε πλαστικά αεροστεγή φακελάκια των 200 γραμμαρίων που γράφουν απ’ έξω «μπέικον» και τα βρίσκουμε στα ψυγεία των σουπερμάρκετ. Τι να πούμε για τους Κινέζους που τρώνε σκύλους;

Η νοημοσύνη δεν στέκεται εμπόδιο ούτε όταν το ζητούμενο είναι η επιβίωση. Υπό ακραίες περιστάσεις, όπως λ.χ. εκείνες κατά την περίοδο του Μεγάλου Λιμού στην Ουκρανία ή της πολιορκίας του Λένινγκραντ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο άνθρωποι δεν έχουν κανένα δισταγμό να επιβιώσουν τρώγοντας άλλους ανθρώπους, ακόμη και αν είναι αυτά τα παιδιά τους. Οταν δυο ποινικοί κρατούμενοι δραπέτευαν από ένα στρατόπεδο, γράφει η Αν Απλμπομ στο βιβλίο της «Γκουλάγκ», έπαιρναν μαζί τους και κάποιον αγαθιάρη, που τον έλεγαν μεταξύ τους «το τρόφιμο», επειδή ο σκοπός του ήταν να φαγωθεί για να τους συντηρήσει.

Είναι ένα ερώτημα πολυτελείας αν πρέπει ή όχι να τρώμε χταπόδι. Ενα ερώτημα το οποίο μπορεί να είναι χρήσιμο ως συμβολική εξιλέωση για τη φρίκη του abattoir, του βιομηχανικού σφαγείου, επάνω στην οποία βασίζεται ο πολιτισμός μας, καθότι νηστικό αρκούδι δεν χορεύει. Επίσης πολύ χρήσιμο είναι και ως άσκηση ηθικού προβληματισμού. Για να είμαι ειλικρινής, όμως, απάντηση δεν έχω στο αρχικό ερώτημα. Απλώς μοιράζομαι μαζί σας σκέψεις για ένα ζήτημα στο οποίο δεν μπορώ να αποφασίσω. Ωστόσο, μπορώ να βρω τρόπους να προσπεράσω την αδυναμία μου. Αφού δεν μπορώ να πω αν είναι σωστό ή όχι να τρώμε χταπόδι, μπορώ τουλάχιστον να δω με διαφορετικό τρόπο την πράξη της βρώσης.

Από τις πρώτες ανθρώπινες κοινωνίες μέχρι σήμερα η βρώση είναι μια πράξη εκτίμησης, ακόμη και αγάπης. Είναι γνωστό ότι σε ορισμένες φυλές της Αφρικής και της Ασίας η ανθρωποφαγία ήταν, κατά κάποιον τρόπο, μια τελετουργική απόδειξη εκτίμησης. Ο νικητής έτρωγε διάφορα όργανα του ηττημένου (καρδιά και μυαλό, κυρίως), επειδή εκτιμούσε τις αρετές του και, μέσω της βρώσης, ήθελε να περάσουν σε εκείνον. Τηρουμένων των αναλογιών, κάτι ανάλογο δεν συμβαίνει με τους ευλαβείς χριστιανούς όταν κοινωνούν το αίμα και το σώμα του Χριστού; Η βρώση είναι η ύψιστη πράξη αγάπης και αν κάποιος το καταλάβαινε καλύτερα όλων ήταν ο Σαλβαντόρ Νταλί. Αυτός λάτρευε τη γυναίκα του, την Γκαλά, σε τέτοιον βαθμό ώστε έλεγε ότι, αν πέθαινε πρώτη, σκόπευε να φάει το σώμα της. Δεν νομίζω ότι του δόθηκε η ευκαιρία να το πραγματοποιήσει. Πάντως, το εννοούσε.

Συνεπώς, από τη γωνία που σας προτείνω, δεν υπάρχει λόγος να ντρεπόμαστε ή να νιώθουμε ενοχές όταν τρώμε χταπόδι. Αντιθέτως, τιμάμε το χταπόδι και τη νοημοσύνη του, το αναγνωρίζουμε ως βασιλέα των μαλακίων (ομόλογο του λέοντος στο βασίλειο των ζώων), γι’ αυτό και ως ένδειξη ύψιστου σεβασμού το τρώμε. Υπό μία απαράβατη προϋπόθεση, όμως! Την προϋπόθεση της «ανθρωπιστικής θανάτωσης» του χταποδιού. Ισως με ένεση; Δεν ξέρω, εμπιστεύομαι τους ειδικούς. Πάντως, να σταματήσει εκείνο το αποτρόπαιο κοπάνημα στα βράχια!

Υστερόγραφο. Αθέτησα την υπόσχεσή μου ότι θα παρουσίαζα σήμερα το βιβλίο της Κάθριν Μπέλτον «Putin’s People», αλλά θα το κάνω οπωσδήποτε εντός της εβδομάδος.