Η νέα στρατηγική σημασία {LF}της Ελλάδας για τη Γερμανία και την ΕΕ

Αρχικά η επίσκεψη της υπουργού Εξωτερικών Αναλένα Μπέρμποκ, που ακυρώθηκε λόγω κορωνοϊού, στη συνέχεια ο καγκελάριος Ολαφ Σολτς στη Θεσσαλονίκη για τα Δυτικά Βαλκάνια και την επόμενη εβδομάδα ο υπουργός Οικονομικών Κρίστιαν Λίντνερ σέρνει τον χορό των επισκέψεων μελών της γερμανικής κυβέρνησης στην Ελλάδα: ποτέ η Ελλάδα δεν ήταν προορισμός τόσο πυκνών επισκέψεων, ούτε στις σκοτεινότερες μέρες της ελληνικής κρίσης την περασμένη δεκαετία.

Η πυκνότητα των επισκέψεων καταδεικνύει τη νέα στρατηγική σημασία της Ελλάδας στην ΕΕ. Πρώτον, η χώρα μπορεί να γίνει ένας νέος ενεργειακός κόμβος παροχής φυσικού αερίου στην ευρύτερη περιοχή. Δεύτερον, η Ελλάδα εξελίσσεται όλο και περισσότερο σε προκεχωρημένο φυλάκιο προστασίας των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία ενόψει των εντεινόμενων στρατιωτικών προκλήσεων και της επιθετικότητας της Τουρκίας και του αυταρχικού προέδρου της Ερντογάν.

Η Ελλάδα βασιζόταν μέχρι τώρα στη στρατιωτική υποστήριξη της Γαλλίας και των ΗΠΑ. Η Γερμανία, λόγω των στενών οικονομικών της δεσμών με την Τουρκία, λειτουργούσε μάλλον ως ουδέτερος μεσολαβητής μεταξύ των δύο μελών του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η γερμανική κυβέρνηση πρέπει σήμερα να αναρωτηθεί τι ρόλο θα ήθελε να παίξει στο μέλλον σε σχέση με την Τουρκία. Θα επεκτείνει περαιτέρω τις οικονομικές σχέσεις με την Τουρκία; Ή μήπως είναι καιρός για ένα πρώτο μήνυμα, ότι οι εμπορικές σχέσεις με τα αυταρχικά καθεστώτα κρατών, όπως της Τουρκίας, παρά τον εκλεγμένο πρόεδρό της, θα πρέπει να περιοριστούν;

Οι τελευταίες εμπειρίες της μεγάλης εξάρτησης από άλλες χώρες με αυταρχικά καθεστώτα δείχνουν και τον βαθμό του εκβιασμού στον οποίο είναι εκτεθειμένη η Γερμανία και συζητείται αυτές τις ημέρες πολύ επικριτικά. Θα ήταν λοιπόν καλό η Γερμανία να αποσαφηνίσει τη θέση της στους έλληνες εταίρους της.

Θα ήταν επίσης σημαντικό εάν αυτές οι επισκέψεις οδηγούσαν σε περαιτέρω εμβάθυνση των οικονομικών σχέσεων Γερμανίας – Ελλάδας, οι οποίες τελευταία εξελίσσονται θετικά. Τώρα όμως και οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν εντελώς διαφορετικές προκλήσεις. Η εκτίναξη των τιμών ενέργειας και τροφίμων τροφοδοτεί τον πληθωρισμό στις δύο χώρες και στην ΕΕ γενικότερα. Επομένως, και οι δύο κυβερνήσεις πρέπει να αποσαφηνίσουν σε ποιο βαθμό είναι πλέον καιρός να απαιτήσουν περισσότερα μέτρα από την ΕΚΤ, δηλαδή αυξήσεις επιτοκίων. Διότι, σε αντίθεση με όλες τις προηγούμενες απόψεις, οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την εξέλιξη του πληθωρισμού που οφείλεται στην προσφορά. Η αύξηση των επιτοκίων και η προσαρμογή των συναλλαγματικών ισοτιμιών θα μπορούσαν να εξουδετερώσουν τις πληθωριστικές πιέσεις από τις υψηλότερες τιμές της ενέργειας.

Οι δύο εταίροι θα πρέπει επίσης να μιλήσουν για άλλα θέματα: Με ποιον τρόπο μπορούν να υποστηριχθούν με ουσιαστικό τρόπο τα χαμηλά εισοδήματα στην αύξηση του κόστους ζωής, χωρίς άλλες επιπτώσεις; Η Γερμανία είχε πολύ κακές εμπειρίες εδώ με την «έκπτωση στα ρεζερβουάρ», που δύσκολα μετακυλίεται στον καταναλωτή από τους πρατηριούχους – κατά συνέπεια, τα δισεκατομμύρια κέρδη των εταιρειών καυσίμων μεγαλώνουν με τα χρήματα των φορολογουμένων. Αυτό οδηγεί στο δεύτερο ερώτημα που συζητείται σε όλη την Ευρώπη: Με ποια μορφή μπορούν να φορολογηθούν τα πλεονάζοντα κέρδη των εταιρειών ενέργειας και καυσίμων που προκύπτουν από το αυξημένο ενεργειακό κόστος, χωρίς αυτές οι εταιρείες να σταματήσουν τις επενδύσεις τους στην Ευρώπη;

Αυτό που δυστυχώς θα μείνει πίσω στη συζήτηση μεταξύ μελών της ελληνικής και γερμανικής κυβέρνησης είναι η πορεία της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας στην Ελλάδα. Η χώρα έχει κάνει σίγουρα αποδεδειγμένη πρόοδο τα τελευταία τρία χρόνια. Αλλά απέχει πολύ ακόμη από τον στόχο που έθεσε η σημερινή ελληνική κυβέρνηση πριν από τρία χρόνια. Το ελληνικό σύστημα καινοτομίας και η ποιότητα των ρυθμίσεων και των γραφειοκρατικών διαδικασιών εξακολουθούν να είναι κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Μια ενθάρρυνση από τη γερμανική πλευρά, να συνεχιστεί αυτή η μεταρρυθμιστική πορεία παρά τις παγκόσμιες πολιτικές αντιξοότητες, θα ήταν ένα άλλο σημαντικό μήνυμα τις επόμενες ημέρες. Υπάρχουν λοιπόν πολλά να συζητηθούν μεταξύ της γερμανικής και της ελληνικής κυβέρνησης. Και μία ελπίδα: ο δασκαλίστικος τόνος που έχει συχνά η γερμανική πλευρά τα τελευταία δέκα χρόνια να περάσει πλέον στο παρελθόν.

Ο οικονομολόγος Αλέξανδρος Κρητικός είναι διευθυντής Ερευνας στο Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών (DIW Berlin) και καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Potsdam