Kουμπί πανικού και στην Ελλάδα;

Το μέγεθος του προβλήματος της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας στη χώρα μας είναι αδιαμφισβήτητα μεγάλο. Χαρακτηριστικό είναι ότι το πρώτο δεκάμηνο του 2021 η Γραμμή SOS 15900 δέχθηκε 7.809 κλήσεις, εκ των οποίων οι 5.405 αφορούσαν περιστατικά βίας. Οι 3.182 κλήσεις ήταν για περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας, ενώ 2.699 γυναίκες ανέφεραν ως δράστη τον νυν ή πρώην σύζυγο ή σύντροφο. Αριθμοί που καταδεικνύουν τη σημασία μιας τέτοιας εφαρμογής στο πλαίσιο όχι μόνο του οικιακού αλλά και του σχολικού περιβάλλοντος δεδομένης της τρομακτικής αύξησης των περιστατικών σεξουαλικού και σχολικού εκφοβισμού. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε πρόσφατα ότι σύντομα θα δημιουργηθεί η δυνατότητα για εγκατάσταση μιας νέας εφαρμογής στα κινητά τηλέφωνα που θα επιτρέπει σε όποιον κινδυνεύει να ζητά βοήθεια με το πάτημα ενός κουμπιού στο κινητό του εάν βρεθεί σε κάποια δύσκολη κατάσταση. Αυτόματα, το τηλέφωνο μέσω της ειδικής εφαρμογής θα συνδέεται με το κέντρο της υπηρεσίας η οποία θα λαμβάνει τα τηλεφωνήματα και θα παρεμβαίνει άμεσα. Πρόσφατα, οι μαθητές του 6ου Γενικού Λυκείου Καβάλας δημιούργησαν ένα βραχιόλι panic button, με την ονομασία «Β-Safe» που όταν το πατάει ο κάτοχός του στέλνει μήνυμα κινδύνου σε κάποιο φιλικό ή συγγενικό του πρόσωπο.

Εφαρμογές και άλλες τεχνολογικές λύσεις που στοχεύουν στην προστασία των θυμάτων είναι αρκετά διαδεδομένες στο εξωτερικό. Για την ακρίβεια, με την κατακόρυφη αύξηση των περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας, η χρήση τέτοιων συστημάτων έχει πολλαπλασιαστεί και σε πολλές περιπτώσεις έχει καταστεί υποχρεωτική, όπως στη Βραζιλία, στην Ινδία και στην Τουρκία. Στον Καναδά και στις Ηνωμένες Πολιτείες, διατέθηκαν έξυπνα κουμπιά πανικού σε πάνω από 1,2 εκατομμύρια εργαζομένους σε ξενοδοχεία και καζίνα. Πέρα από τα προφανή ευεργετικά τους αποτελέσματα, η λειτουργία αυτών των συστημάτων εγείρει πολλά νομικά και ηθικά ζητήματα που αφορούν την άσκοπη χρήση, τη χρήση των προσωπικών δεδομένων και το γεγονός ότι η αξιολόγηση κινδύνου εδράζεται σε αλγοριθμικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Σε μια πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Ισπανία, αποδείχθηκε ότι μόνο μία στις επτά γυναίκες που απευθύνθηκαν στην αστυνομία για προστασία έλαβαν βοήθεια. Σε πολλές περιπτώσεις επίσης, όταν οι εργοδότες υποχρεούνται πλέον από τον νόμο να παρέχουν κουμπιά πανικού, στρέφονται σε φθηνές και χαμηλής ποιότητας συσκευές η χρήση των οποίων εγείρει ανησυχίες για την ασφάλειά τους καθώς αυτές επιτρέπουν στους εργοδότες να παρακολουθούν τις κινήσεις των υπαλλήλων τους ενώ στις πλείστες των περιπτώσεων οι εφαρμογές αυτές παρέχονται μόνο από συγκεκριμένες εταιρείες κινητής τηλεφωνίας. Επομένως, η εισαγωγή αυτού του είδους των εφαρμoγών στην Ελλάδα πρέπει όχι μόνο να λάβει υπόψη τις άνωθεν προκλήσεις αλλά και να συνοδευθεί από μια γενικότερη συμφωνία μεταξύ όλων των εταιρειών κινητής τηλεφωνίας για την εγκατάσταση ενός τέτοιου κουμπιού σε όλες ανεξαιρέτως τις συσκευές. Πρέπει επίσης να διασφαλιστεί η ετοιμότητα των Αρχών στις κλήσεις πανικού, καθώς ο χρόνος και ο τρόπος ανταπόκρισης είναι καθοριστικής σημασίας και ουσιαστικά το πραγματικό διακύβευμα απέναντι σε οποιαδήποτε περιστατικό βίας.

Σε κάθε περίπτωση, η εισαγωγή των τεχνολογικών αυτών εφαρμογών δεν θα πρέπει να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η τεχνολογία από μόνη της έχει την ικανότητα να «διορθώσει» τους κοινωνικούς συσχετισμούς και δυναμικές που οδηγούν στην ενδοοικογενειακή και στη σχολική βία και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις άνισες σχέσεις εξουσίας που την παράγουν. Αυτά τα πολύπλοκα ζητήματα απαιτούν τολμηρές πρωτοβουλίες μηδενικής ανοχής στη βία και δομικές απαντήσεις που πρέπει να περιλαμβάνουν την ίδρυση ειδικών τμημάτων ενδοοικογενειακης βίας και την επικαιροποιηση των σχετικών πρωτοκόλλων παρέμβασης που δεν θα περιορίζονται στη συλλογή ποσοτικών δεδομένων μέσω των τεχνικών αυτών εφαρμογών.

O δρ Μιχάλης Kρητικός είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και ερευνητικός εταίρος σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών