Ηττα της Τουρκίας στον πόλεμο της Μόσχας

Τρεις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, το ντόμινο των διεθνών πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων κάθε άλλο παρά σταματά. Μία από τις διαστάσεις του αφορά την Ελλάδα περισσότερο από κάθε άλλη χώρα: ότι η Τουρκία, ενώ αρχικά έδειχνε να κεφαλαιοποιεί τον πόλεμο, βρίσκεται πλέον ήδη βαριά εκτεθειμένη και εντελώς αναξιόπιστη στα μάτια των δυτικών κρατών, σε Ευρώπη και Αμερική. Τόσο, που είναι πια πολύ δύσκολο να ανακάμψει. Και οι συνέπειες γι’ αυτήν είναι ήδη ορατές.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Τουρκία περιβάλλεται από αναξιοπιστία. Είχε όμως συνηθίσει να την ξεπερνά. Από τον Ψυχρό Πόλεμο και μετά πάντοτε κατάφερνε να κεφαλαιοποιεί το γεωγραφικό πλεονέκτημα: την έκταση, το εύρος και το βάθος των συνόρων της, την εγγύτητα προς την πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ. Επαιζε καλά αυτό το χαρτί. Και κράτησε για χρόνια, αναγκάζοντας, σε πλήθος περιπτώσεις, Ευρωπαίους και Αμερικανούς να κάνουν τα στραβά μάτια. Παράλληλα, είναι και μια τεράστια αγορά, κάτι που της έδωσε επίσης πλεονέκτημα.

Ολα αυτά όμως συνέβαιναν ακριβώς επειδή ο πόλεμος παρέμενε «ψυχρός», ενώ, στη συνέχεια, δεν υπήρχε καν αυτός. Εκείνο που τώρα απέτυχε να καταλάβει η Αγκυρα είναι ότι σήμερα δεν είμαστε σε έναν νέο «ψυχρό» πόλεμο, αλλά έχουμε πάει πολύ πιο πέρα: ο πόλεμος είναι θερμός, πραγματικός και ως τέτοιος εκλαμβάνεται. Και αυτό έχει επιφέρει ριζικές μεταβολές που η Τουρκία απέτυχε να αξιολογήσει σωστά και να προσαρμοστεί σε αυτές. Οι κυριότερες είναι δύο:

Πρώτον, ότι ο αναθεωρητισμός δεν είναι πλέον ανεκτός. Σήμερα η Δύση έχει πια «αλλεργία» στην έννοια. Δεν υπάρχει άνθρωπος σε κυβέρνηση και χώρα της Ευρώπης και στην Αμερική που να θέλει να ακούει καν για αλλαγές συνόρων, για απειλές, για εντάσεις, για νέες εστίες συγκρούσεων, για αγριάδες με όπλα. Ο αναθεωρητισμός ηττήθηκε στην Ουκρανία, γιατί αυτός βρίσκεται πίσω από όλα όσα επέφερε η ρωσική εισβολή. Και, πλέον, δεν αντιμετωπίζεται ως «τοπικό» ζήτημα, όπως μέχρι τώρα, που αφορούσε ουσιαστικά μόνον τη χώρα που τον πρέσβευε και εκείνη που βρισκόταν στο στόχαστρό του. Τώρα, αφορά τους πάντες. Και δεν τον θέλει κανείς.

Δεύτερον, περιθώρια για εξυπνάδες και εκβιασμούς, όπως συνηθίζει πάντοτε η Τουρκία, δεν υπάρχουν πια. Τα πράγματα έχουν σοβαρέψει πολύ και οι συνέπειες είναι τόσο εκτεταμένες, ώστε δεν αφήνουν πλέον χώρο για τέτοιες συμπεριφορές. Την ώρα που η Ευρώπη φοβάται πια πραγματικά για την ασφάλειά της και το ΝΑΤΟ έχει έρθει ξανά στο επίκεντρο των εξελίξεων ως η μόνη απάντηση, η Αγκυρα επιχειρεί να μπλοκάρει τη διεύρυνσή του. Παίζει με εκείνα που οι άλλοι τρέμουν. Η οργή που έχει προκαλέσει αυτή η στάση είναι βαθιά και βουβή: δεν εκδηλώνεται στην πραγματική της έκταση, για προφανείς λόγους. Ομως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Επιπλέον, θεωρείται πια πιθανό η Τουρκία να μπλοκάρει αντίστοιχα και άλλες δράσεις της Συμμαχίας στην πορεία. Με άλλα λόγια, αντιμετωπίζεται σταδιακά όλο και περισσότερο ως ένα είδος «πέμπτης φάλαγγας» στα πλαίσια του δυτικού χώρου, όπως πράγματι είναι. Μπορεί η Τουρκία να χαίρεται που ο Λαβρόφ θα ξαναπάει εκεί αυτή την εβδομάδα ή που είναι σε θέση να εκβιάζει ακόμα και με τη διακίνηση των σιτηρών, όμως αυτά δεν τη βοηθούν, όπως φαντάζεται, αλλά ρίχνουν λάδι στη φωτιά.

Η Τουρκία ήταν πάντα ένα αναγκαίο κακό. Τώρα, είναι κυρίως κακό. Αυτό ήδη εκφράζεται στη συρρικνούμενη διεθνή ανοχή των αμφισβητήσεων εις βάρος της Ελλάδας. Και προκαλεί τρομερό εκνευρισμό στην Τουρκία, που γίνεται διαρκώς πιο επιθετική. Ψυχραιμία: δεν πειράζει. Αν θέλει, ας τολμήσει…