Τι μαθαίνουμε από το DNA δύο νεκρών της Πομπηίας

Μπορεί όσα πιάτα ερέθιζαν τους γευστικούς τους κάλυκες, όσα έργα τέχνης προσέφεραν τέρψη στα μάτια τους, όσες ερωτικές σκηνές συνόδευαν τις πλέον προσωπικές στιγμές και όσα οικοδομήματα μαρτυρούσαν τα μυστικά του δημόσιου και του ιδιωτικού βίου των κατοίκων της πόλης που θάφτηκε κάτω από τόνους ηφαιστειακής τέφρας του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. – της Πομπηίας – να έχουν αποκαλυφθεί από τους επιστήμονες τις τελευταίες δεκαετίες. Ποιοι όμως, πραγματικά, ήταν οι κάτοικοι της πόλης; Μια νέα έρευνα έρχεται να κάνει ουσιαστική και καίριας σημασίας αποκάλυψη καθώς εστιάζει για πρώτη φορά στην ταυτότητά τους μέσω αναλύσεων του γενετικού τους υλικού.

Στο μικροσκόπιο βρέθηκε το σκελετικό υλικό ενός άνδρα και μιας γυναίκας και τα αποτελέσματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στην επιστημονική επιθεώρηση «Scientific Reports». Οι ερευνητές ανέλυσαν τα οστά που βρίσκονται στη βάση του κρανίου των δύο νεκρών, που εντοπίστηκαν στη λεγόμενη Οικία του Τεχνίτη. Πρόκειται για έναν άνδρα και μια γυναίκα που βρέθηκαν στο δάπεδο της τραπεζαρίας του σπιτιού, εκτελώντας κινήσεις καθημερινής ρουτίνας, όπως έκαναν άλλωστε οι περισσότεροι κάτοικοι της πόλης όταν ξέσπασε η καταστροφή. Η αρχαιολογική σκαπάνη έχει εντοπίσει περισσότερους από τους μισούς νεκρούς της Πομπηίας στα σπίτια τους, κάτι που, σύμφωνα με τους μελετητές, μπορεί να αποδοθεί σε δύο λόγους. Ο πρώτος είναι πως υπήρχε άγνοια κινδύνου για το τι θα επακολουθούσε της έκρηξης του ηφαιστείου. Ο δεύτερος είναι ότι ο κίνδυνος υποτιμήθηκε λόγω των σχετικά συχνών σεισμικών δονήσεων στην περιοχή.

Ο πρώτος σκελετός ανήκε σε άνδρα ύψους 1,62 μ. Η ηλικία του εκτιμάται πως ήταν προς τα τέλη της τρίτης δεκαετίας της ζωής του ή στις αρχές της τέταρτης. Η γυναίκα είχε ύψος περίπου 1,5 μ., πρέπει να ήταν άνω των 50 ετών. Το γενετικό υλικό που εξήχθη από τα οστά της ωστόσο δεν αποδείχθηκε επαρκές για τις αναλύσεις που απαιτούνταν. Αντιθέτως, από τα κατάλοιπα του ανδρικού σκελετού οι επιστήμονες μπόρεσαν να συμπεράνουν ότι το γενετικό του προφίλ ταιριάζει με εκείνο του πληθυσμού που ζούσε στην περιοχή της Κεντρικής Ιταλίας επί Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι πρόγονοί του πιθανότατα να έφτασαν στην Ιταλία από την Ανατολία, ή τη Μικρά Ασία, κατά τη Νεολιθική Εποχή. «Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι, παρά την εκτεταμένη σύνδεση μεταξύ της Ρώμης και άλλων πληθυσμών της Μεσογείου, υπάρχει αξιοσημείωτος βαθμός γενετικής ομοιογένειας στην ιταλική χερσόνησο εκείνη την εποχή», επισημαίνουν οι συγγραφείς της μελέτης. Περαιτέρω εξετάσεις έδειξαν ότι ο άνδρας πιθανότατα έπασχε από μυοσκελετική φυματίωση, μια πάθηση κοινή για εκείνη την εποχή, σύμφωνα και με όσα αναφέρονται στις σωζόμενες γραπτές πηγές.

ΝΕΟ ΠΕΔΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ. Αν και οι επιστήμονες είχαν προσπαθήσει στο παρελθόν να προσδιορίσουν την αλληλουχία του DNA των κατοίκων της Πομπηίας, οι προσπάθειες είχαν αποτύχει κυρίως διότι τα δείγματα των οστών ήταν πολύ μικρά. «Στο μέλλον, πολύ περισσότεροι γενετικοί κώδικες από την Πομπηία θα μπορέσουν να μελετηθούν», εκτιμά η ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο του Σαλέντο και μία εκ των συγγραφέων της μελέτης Σερένα Βίβα. «Τα θύματα της Πομπηίας βίωσαν μια φυσική καταστροφή, ένα θερμικό σοκ, και δεν ήταν γνωστό αν θα είχε διατηρηθεί το γενετικό τους υλικό σε τέτοια κατάσταση ώστε να είναι δυνατή η μελέτη του. Με την έρευνά μας αυτή επιβεβαιώσαμε ότι ισχύει κάτι τέτοιο, όπως και ότι η νέα τεχνολογία, στον τομέα της γενετικής, μας επιτρέπει να αναλύουμε την αλληλουχία των γονιδιωμάτων σε κατεστραμμένο υλικό».

Ο τρόπος, δε, με τον οποίο πέθαναν οι κάτοικοι της Πομπηίας μπορεί στην πραγματικότητα να συνέβαλε στη διάσωση του DNA τους, υποστηρίζουν οι συγγραφείς της μελέτης. Και εκτιμούν ότι τα πυροκλαστικά υλικά που παράγονται κατά τη διάρκεια της ηφαιστειακής έκρηξης ενδεχομένως και να έχουν «θωρακίσει» τα οστά από περιβαλλοντικούς παράγοντες που καταστρέφουν το DNA. «Ενας από τους κύριους παράγοντες της υποβάθμισης του DNA είναι το οξυγόνο (ο άλλος είναι το νερό)», σημειώνει ο Γκαμπριέλε Σκοράνο, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. «Η θερμοκρασία λειτουργεί περισσότερο ως καταλύτης, επιταχύνοντας τη διαδικασία. Επομένως, εάν υπάρχει χαμηλό οξυγόνο, τίθεται ένα όριο στην ποσότητα του DNA που μπορεί να καταστραφεί».