«Η Ευρώπη αντιστέκεται ακόμη στο αμερικανικό πολιτιστικό μοντέλο»

Θεωρείτε πως η Ευρώπη θα συνεχίσει να αποτελεί στο μέλλον την κατεξοχήν πολιτιστική κοιτίδα της ανθρωπότητας ή πιστεύετε πως εγκυμονείται μια άλλου είδους εξέλιξη;

Ελληνικός πολιτισμός, Ρωμαϊκός, Χριστιανισμός, Μεσαίωνας, Διαφωτισμός, Γαλλική Επανάσταση, Οκτωβριανή Επανάσταση… ίδια η μήτρα, διαφορετικά τα παιδιά. Κάθε φάση σε αυτή την πορεία προσλαμβάνεται διαφορετικά από τα κράτη-έθνη της Ευρώπης και διαφορετικό αποτύπωμα αφήνει. Ο Αγγελος Ελεφάντης έγραφε πως τα έθνη στην Ευρώπη έχουν πολλή ιστορία, πολύ αίμα, πολύ πολιτισμό και αυτό θα εμποδίζει την Ενωση. Ωστόσο, αυτή η διαφορετικότητα ακόμη και στις συγκρούσεις της (ή ίσως εξαιτίας τους) εξακολουθεί να παράγει πολιτισμό, με σαφές πρότυπο. Η Ευρώπη ανθίσταται ακόμη, δημιουργικά, στην προσπάθεια επιβολής ενός παγκοσμιοποιημένου αμερικανικού πολιτιστικού μοντέλου.

Ποιο θεωρείτε το σπουδαιότερο λογοτεχνικό έργο σε σχέση με αυτά που έχετε διαβάσει και αναφέρεται στο θέμα των προσφύγων και των μεταναστών;

Η πρώτη μου επαφή με το Προσφυγικό ήρθε μέσα  από τη λογοτεχνία, στο Γυμνάσιο. «Η Παναγία η Γοργόνα» του Μυριβήλη, «Τα σταφύλια της Οργής» του Στάινμπεκ, βιβλία που διανθίστηκαν με κουβέντες με τους παππούδες μου και τις γιαγιάδες στη Μυτιλήνη. Χωρίς να το καταλάβω, κάτι καλό έμεινε βαθιά μέσα μου, από όλο αυτό. Πολύ αργότερα, ως γιατρός πια, άρχισαν οι αποστολές σε διάφορα μέρη του κόσμου. Το βίωμα έπρεπε να ενισχυθεί από τη θεωρία αλλά και την εμπλούτιζε. Σήμερα υπάρχει μεγάλη βιβλιογραφία. Θα πρότεινα: «Η συγκρότηση της προσφυγικής μνήμης» – Α. Σαλβάνου, «Παράνομος ταξιδιώτης» – S. Khosravi, «Επαναπατρισμός» – Bromak S., «Η νέα πάλη των τάξεων. Τα πραγματικά αίτια τους προσφυγικού κύματος και της τρομοκρατίας» – S. Zisek.

Με ποια ιστορική προσωπικότητα θα θέλατε να έχετε συναντηθεί ή να την έχετε συναναστραφεί;

Tον Αύγουστο του 1963 μία μαύρη μοδίστρα δεν δίνει τη θέση της στο λεωφορείο σε λευκούς. Από αυτή την άρνηση της Ρόζα Παρκς ένα ολόκληρο κίνημα δικαιωμάτων φουντώνει στην Αμερική και νικάει. Ο Γιώργος Παπανικολάου, γιατρός με εξαιρετικές σπουδές σε Ελλάδα, Γερμανία, Γαλλία, μεταναστεύει στην Αμερική. Για να ζήσει, πουλάει χαλιά. Αργότερα ανακαλύπτει το τεστ Παπ και αλλάζει την εικόνα του γυναικολογικού καρκίνου. Εκατομμύρια γυναίκες σώζονται σε όλο τον κόσμο. Την «πατέντα» τη χαρίζει στην ανθρωπότητα. Ο Albert Sabin ανακαλύπτει το εμβόλιο για την πολιομυελίτιδα. Δεν πουλάει την πατέντα, τη χαρίζει στην ανθρωπότητα. Με τέτοιους ανθρώπους θα ‘θελα να μιλήσω, να τους ακούσω, καταλάβω. Ανθρωποι χωρίς προδιαγραφές «ήρωα», που όμως έγιναν.

Κάνοντας έναν απολογισμό της ζωής σας έως σήμερα, ποια μορφή τέχνης (ποίηση, θέατρο, μουσική, ζωγραφική, κινηματογράφο) θα αναγνωρίζατε ως την καταλυτικότερη για εσάς;

Αισθάνομαι τυχερός που από μικρός μυήθηκα στη λογοτεχνία. Οι γονείς μου, απόφοιτοι Δημοτικού, εργατική οικογένεια, αλλά τα βιβλία γέμιζαν το σπίτι μας. Θυμάμαι τον πατέρα μου να λέει «τα βιβλία, είναι ο τρόπος του φτωχού να γίνεται πλούσιος». Ετσι και εγώ επέδειξα μία ανάλογη «φιλαργυρία». Αργότερα θέατρο, εικαστικά, μουσική, μία εμπλοκή, ένα θαυμάσιο ταξίδι που ακόμα συνεχίζεται. Και βέβαια η ποίηση που «είναι ένα καταφύγιο που όλοι φθονούμε» (Καρυωτάκης).

Ανεξαρτήτως του βαθμού με τον οποίο έχετε ταξιδέψει στη ζωή σας, ποιος είναι ο προορισμός που σας ασκεί μια ακατανίκητη έλξη;

Από τα μέρη που έχω πάει, το Αφγανιστάν μού ασκεί μία μυστήρια γοητεία. Σκληρή χώρα των κρυμμένων αντιφάσεων. Από τα μέρη που δεν έχω πάει, οι Πόλοι σαν φόρος τιμής στην ανθρώπινη τάση να διερευνά τα άκρα.