«Ηρεμία γιοκ» μετά το «Μητσοτάκης γιοκ»

Σε αχαρτογράφητα νερά οδηγούνται οι σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας, με την Αγκυρα να μελετά ξανά την ατζέντα των πιθανών προκλήσεων και ενός «θερμού καλοκαιριού» στη σκιά του «θερμού χειροκροτήματος» του Κογκρέσου στην ομιλία του Πρωθυπουργού. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε σχεδόν προαναγγείλει τις προθέσεις του να αξιοποιήσει το ταξίδι του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον για τη χάραξη πολιτικής στα ελληνοτουρκικά και το έκανε πράξη, δίνοντας από δημόσιο βήμα εντολή να κλείσουν τα κανάλια διαλόγου Αθήνας – Αγκυρας, με το «Μητσοτάκης γιοκ» να μεταφράζεται για τους αναλυτές σε «ηρεμία γιοκ». Ενα μήνυμα που δεν έχει αποδέκτη μόνο την Αθήνα, που βρίσκεται πλέον σε επιφυλακή, αλλά κυρίως και την Ουάσιγκτον, ενώ απευθύνεται και στο εσωτερικό ακροατήριο της Τουρκίας. Πολύ περισσότερο τώρα που η Τουρκία βρίσκεται σε προεκλογική περίοδο, μπροστά σε ένα έτος ορόσημο, που ο Ερντογάν θέλει να επιβεβαιώσει τον χαρακτήρα ισχυρού παίκτη της χώρας και θέλει να αποδείξει ότι διεκδικεί και κερδίζει. Και αν όχι ότι απαντά ακόμα και στις ΗΠΑ, στοχοποιώντας την Αθήνα ως συνήθη ύποπτο.  

Το θερμό κλίμα και τα μηνύματα περί ισχυρότατων ελληνοαμερικανικών σχέσεων, κατά την επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στις ΗΠΑ, ενώ η Τουρκία συνεχίζει το επικίνδυνο παιχνίδι εκβιασμού του ΝΑΤΟ, με φόντο τον πόλεμο στην Ουκρανία, χωρίς αποτέλεσμα, προκαλούν την οργή του τούρκου προέδρου, που αναζητά σημεία πίεσης προς την Ουάσιγκτον. Με τον βασικό στόχο της Αγκυρας σε αυτό το παιχνίδι της διαπραγμάτευσης να είναι – όπως φαίνεται – τα εξοπλιστικά και η άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA, τουρκικές πηγές θέλουν την αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη στο ζήτημα των F-16, να είναι αυτό που πυροδότησε την έκρηξη Ερντογάν. Η έμφαση δε στον ρόλο της Ελλάδας ως αξιόπιστου συμμάχου των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, που απέδειξε ότι «στέκεται στη σωστή πλευρά της ιστορίας», αμέσως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, δηλώσεις περί σεβασμού της διεθνούς νομιμότητας, επιμονής στην ενότητα του ΝΑΤΟ και καταδίκης κάθε αναθεωρητικής πολιτικής, ενίσχυσαν τη νευρικότητα της Αγκυρας. Ιδιαίτερα δε όταν οι υπερπτήσεις πάνω από τα νησιά, αλλά και η παραβίαση 2,5 μίλια από την Αλεξανδρούπολη, λόγω και του ρόλου της για το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ, καταγγέλθηκαν ως απόπειρες υπονόμευσης της Συμμαχίας και της απαιτούμενης σταθερότητας στην περιοχή.  

Για την Αθήνα όλα τα σενάρια είναι ανοιχτά. Και κυρίως τα ενδεχόμενα νέων προκλήσεων στο πεδίο που εξετάζονται με έμφαση στο Προσφυγικό και μία προσπάθεια οργανωμένης αύξησης των ροών, της κλιμάκωσης της πολιτικής των υπερπτήσεων και παραβιάσεων στο Αιγαίο, ακόμα και ακραία σενάρια για προσπάθεια νέων τετελεσμένων με φόντο τις «γκρίζες ζώνες». Στα σενάρια και η επιδίωξη υλοποίησης της «Γαλάζιας Πατρίδας», μέσω μονομερών ενεργειών, ή νέας αποστολής ερευνητικού στην περιοχή που η Αγκυρα θεωρεί «τουρκική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ».  

Για τεκμηρίωση των ελληνικών επιχειρημάτων ότι «το casus belli εναντίον της Ελλάδας δεν είναι κενό περιεχομένου και ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει απειλή από την Τουρκία», μίλησε ο Νίκος Δένδιας («Σκάι»), τονίζοντας ότι η Αθήνα δεν θα πέσει στην παγίδα της όξυνσης. Ξεκαθάρισε δε ότι «αν η Τουρκία επιθυμεί πραγματικά να υπάρχει μια διαδικασία ελληνοτουρκικού διαλόγου, εμείς πάντοτε είπαμε ότι είμαστε ανοιχτοί», πάντοτε υπό τους κανόνες του διεθνούς δικαίου και απουσία απειλών. Διερευνητικές επαφές και πολιτικές διαβουλεύσεις θα πρέπει επίσης να θεωρείται ότι αναβάλλονται επ’ αόριστον, μετά τις δηλώσεις Ερντογάν, που ακύρωσε και το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας. Μέσα σε αυτό το κλίμα, άλλωστε, η Αγκυρα ανέβαλε χθες εκ νέου τη συνάντηση του υφυπουργού Εξωτερικών Κώστα Φραγκογιάννη με τον ομόλογό του Σεντάτ Ονάλ για τη διμερή «θετική ατζέντα» που εκκρεμούσε από τον περασμένο Μάρτιο και προγραμματιζόταν να γίνει στην Τουρκία στις 24 Ιουνίου.    

Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι η Αθήνα θα συνεχίσει να ενημερώνει τους εταίρους της για την τουρκική συμπεριφορά, με την επίθεση στην Ελλάδα χθες να συνεχίζεται από τον κυβερνητικό εταίρο του Ερντογάν, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, που υποστήριξε ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης «φιλοδοξεί να γίνει το πιόνι της Δύσης», χαρακτηρίζοντας τον «ύπουλο και άνανδρο όσο οι παππούδες του». Ο Μπαχτσελί μίλησε ακόμα και για ενδεχόμενη αποχώρηση της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ αν δεν αντιμετωπιστούν οι αιτιάσεις της. Κριτική για «καθυστερημένη αντίδραση» άσκησε στον Ερντογάν ο Αχμέτ Νταβούτογλου, ενώ το «για μένα δεν υπάρχει Μητσοτάκης» του τούρκου προέδρου έγινε τίτλος στις τουρκικές εφημερίδες.  

ΑΝΑΔΙΠΛΩΣΗ ΚΟΜΙΣΙΟΝ. «Ουδέν σχόλιο», ήταν η αρχική χλιαρή απάντηση στο μπρίφινγκ της Κομισιόν για τις δηλώσεις Ερντογάν, με την αναπληρώτρια εκπρόσωπο Ντάνα Σπινάντ, να περιορίζεται να δηλώσει ότι οι Βρυξέλλες ενθαρρύνουν την καλή συνεργασία μεταξύ Ελλάδας –  Τουρκίας και ελπίζουν ότι το θετικό κλίμα θα επανέλθει. Μπροστά στη δυσαρέσκεια της Αθήνας, που εκδηλώθηκε παρασκηνιακά σε ανώτατο επίπεδο, η Σπινάντ επανήλθε αργότερα σε πιο σκληρή γλώσσα, σημειώνοντας σε νέα δήλωσή της («Σκάι») ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης «είναι ο ηγέτης μίας κυβέρνησης κράτους-μέλους της ΕΕ» και «αναμένεται από την Τουρκία να έχει εποικοδομητική εμπλοκή με την ΕΕ και τα κράτη-μέλη της και να κάνει βήματα αποκλιμάκωσης».  

ΤΟ ΣΤΕΪΤ ΝΤΙΠΑΡΤΜΕΝΤ. Σε συστάσεις για επίλυση των διαφορών με διπλωματικό τρόπο, προχώρησε εξάλλου χθες το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, με αφορμή την «έκρηξη» Ερντογάν. «Προτρέπουμε τους συμμάχους μας να αποφύγουν τη ρητορική που θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω την ένταση», σχολίασε ο εκπρόσωπος του αμερικανικού ΥΠΕΞ, προχωρώντας και σε μια διαβάθμιση του συμμαχικού ρόλου Ελλάδας και Τουρκίας για τις ΗΠΑ. «Η Ελλάδα είναι ένας αναντικατάστατος σύμμαχος και ένας σύμμαχος – κλειδί των Ηνωμένων Πολιτειών στο ΝΑΤΟ», ενώ για την Τουρκία πρόσθεσε ότι «είναι  ένας σημαντικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών και ένας σημαντικός σύμμαχος του ΝΑΤΟ».