Η διαχρονική σημασία {LF}της ελληνόφωνης Ορθοδοξίας

Πριν από λίγες ημέρες το Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγνώρισε τη μέχρι τότε σχισματική Εκκλησία των Σκοπίων με την ονομασία Αρχιεπισκοπή Αχρίδος. Η Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου ρητά και ανελαστικά τόνισε ότι η Αρχιεπισκοπή Αχρίδος δεν θα χρησιμοποιήσει τον όρο «μακεδονική» ή άλλο παράγωγο της λέξης «Μακεδονία» σύμφωνα και με τη διαβεβαίωση των ιεραρχών της στο Πατριαρχείο. Συγχρόνως το Οικουμενικό Πατριαρχείο παραχωρεί στο Πατριαρχείο Σερβίας τη ρύθμιση των διοικητικών ζητημάτων που εκκρεμούν μεταξύ της Αρχιεπισκοπής Αχρίδος και του ίδιου, ήδη από το 1967, όταν η Εκκλησία των Σκοπίων αυτοανακηρύχθηκε αυτοκέφαλη με τον τίτλο «μακεδονική».

Στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο που διανύουμε ήταν πολύ πιθανό αυτή η κατάσταση που εξελίσσεται δεκαετίες ολόκληρες να έδινε την ευκαιρία εκκλησιαστικής παρέμβασης στην αδηφάγο και εκκλησιαστικά επεκτατική όρεξη της Ρωσίας για ουσιαστική ανάμειξη στα εσωτερικά της Εκκλησίας των Σκοπίων. Μάλιστα, μια τέτοια εξέλιξη μάλλον θα εξυπηρετούσε και το Πατριαρχείο Σερβίας που μοιάζει να «αναπαύεται» καλά στις αγκάλες της Ρωσίας, καθώς τρέμει πιθανή τελεσίδικη ανεξαρτησία από τη δικαιοδοσία του κυρίως της Εκκλησίας των Σκοπίων, αλλά ενδεχόμενα του Μαυροβουνίου και του Κοσόβου. Η συγκεκριμένη βαρυσήμαντη πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριαρχείου αποτελεί οργανική συνέχεια της παραχώρησης Αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας το 2019, πράξη που σήμανε για τη Ρωσία την εκκλησιαστική απώλεια του Κιέβου. Ετσι λοιπόν το Οικουμενικό Πατριαρχείο αιφνιδιάζει το Πατριαρχείο Ρωσίας που εποφθαλμιά την αύξηση της επιρροής του και στην πολλαπλά ευαίσθητη περιοχή των Βαλκανίων. Με αυτές τις κινήσεις το Οικουμενικό Πατριαρχείο περιχαρακώνει τα κανονικά δικαιώματά του με αδιαπραγμάτευτο τρόπο και συγχρόνως την ώρα του πολέμου στην Ουκρανία αφοπλίζει τον «γεωεκκλησιαστικό μοσχοβίτικο ιμπεριαλισμό», όπως προσφυώς τον αναλύει ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος.

Τα δύο αυτά παραδείγματα αναδεικνύουν με τον καλύτερο τρόπο την ήρεμη δύναμη και τη φιλειρηνική προσέγγιση του Οικουμενικού Πατριαρχείου – παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει – σε σημαντικά ζητήματα υπερτοπικής σημασίας που απασχολούν την εποχή μας. Ομως δεν είναι μόνον αυτές οι περιπτώσεις που αποδεικνύουν το κύρος, την προσφορά και τη διαχρονική σπουδαιότητα της ελληνόφωνης Ορθοδοξίας, όπου έχει παρουσία και όχι μόνο. Η συγκεκριμένη διάσταση γίνεται εύκολα αντιληπτή στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης που αποτελεί πια αναπόσπαστο στοιχείο της Ευρώπης και του ευρωπαϊκού πολιτισμού με παραδοσιακό χαρακτηριστικό ιδιοσυστασίας την Ορθοδοξία. Η ελληνόφωνη λοιπόν παράδοση της Ορθοδοξίας την έχει διαμορφώσει σε απόλυτο βαθμό, καθώς η ελληνική γλώσσα έγινε το μέσο συγκεφαλαίωσης του περιεχομένου, της παράδοσης και του πολιτισμού της αυθεντικής χριστιανικής διδασκαλίας όπως αυτή εκφράστηκε από τον Ιησού Χριστό, διαδόθηκε από τους Αποστόλους και αναπτύχθηκε από τις Οικουμενικές Συνόδους και τους Πατέρες της Εκκλησίας. Συγχρόνως, η ελληνική γλώσσα συνέβαλε τα μέγιστα στην καλλιέργεια και στην εμπέδωση πέρα από κάθε αμφιβολία της οικουμενικότητας της Ορθοδοξίας, αφού η οικουμενικότητα υπήρξε κυρίαρχο χαρακτηριστικό του ελληνικού πολιτισμού.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στις δύο Θεολογικές Σχολές της χώρας μας, επειδή σχεδόν δύο αιώνες υπηρετούν με ιδανικό τρόπο την παραπάνω οικουμενική προοπτική εκπαιδεύοντας τους φοιτητές τους στην ελληνική γλώσσα μεταλαμπαδεύοντάς τους το περιεχόμενο και τους τρόπους της ελληνόφωνης ορθόδοξης παράδοσης. Χιλιάδες αλλοδαποί φοιτητές έζησαν και σπούδασαν στην Ελλάδα λειτουργώντας έπειτα ως πρεσβευτές του ελληνικού τρόπου στις θέσεις ευθύνης που ανέλαβαν επιστρέφοντας στις χώρες τους.

Ο Μιχάλης Μαριόρας είναι αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας Θρησκευμάτων, Τμήμα Θεολογίας, ΕΚΠΑ