Λεπτές και δύσκολες ισορροπίες

Μετά και την παραίτηση του επικεφαλής της Frontex στα τέλη Απριλίου άνοιξε μια ευρύτερη συζήτηση για τον ρόλο της Υπηρεσίας υπό το πρίσμα των σοβαρών καταγγελιών για παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων. Στο πλαίσιο αυτής της συζήτησης, κάποιοι αρθρογράφοι αναρωτήθηκαν γιατί η Frontex δεν αναστέλλει τις επιχειρήσεις της στην Ελλάδα, όπως έκανε στην Ουγγαρία τον Ιανουάριο του 2021, αφού η χώρα αγνόησε την απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ που την καταδίκασε επειδή δεν εξασφάλισε την πρόσβαση στο άσυλο σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο.

Είναι προφανές ότι εάν γίνει κάτι τέτοιο και στην Ελλάδα θα έχουμε το θλιβερό προνόμιο να είμαστε στην ίδια κατηγορία με την Ουγγαρία, με ό,τι αυτό σημαίνει για την εικόνα της χώρας. Εχει ειπωθεί πολλές φορές, προκαλώντας αντίστοιχα μεγάλες αντιδράσεις, ότι στο ζήτημα του Προσφυγικού η κυβέρνηση έχει επιλέξει μια ορμπανική προσέγγιση. Αυτό εντάθηκε τον Μάρτιο του 2020 μετά τα γεγονότα στον Εβρο, όπου η Τουρκία εργαλειοποίησε πρόσφυγες θέλοντας να πιέσει την ΕΕ. Ο ρόλος της «Ασπίδας της Ευρώπης» αναγνωρίστηκε από την ΕΕ με κάθε επισημότητα και η κυβέρνηση τον χρησιμοποίησε ώστε να δικαιολογήσει τα pushbacks. Οι καταγγελίες για παράνομες πρακτικές πολλαπλασιάστηκαν, με την κυβέρνηση να τις αρνείται με κάθε τρόπο, υπερασπιζόμενη τον ρόλο της χώρας. Τα πράγματα, όμως, έφτασαν στο απροχώρητο και η ίδια η ΕΕ μέσα από τους θεσμούς της και τις υπηρεσίες της αναγνώρισε ότι στην Ελλάδα παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και η κυβέρνηση είναι έκθετη, αν και δεν μοιάζει να την ενδιαφέρει, αφού δεν έχει υπάρξει η παραμικρή αντίδραση.

Ενδεχόμενη απόφαση αποχώρησης της Frontex με την επίκληση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα είναι η τυπική επιβεβαίωση ότι, δυστυχώς, η Ελλάδα ανήκει σε μια μικρή ομάδα κρατών – μελών που καταστρατηγεί τους κανόνες του κράτους δικαίου. Ταυτόχρονα θα αποτελέσει πολιτική ήττα για την κυβέρνηση και προσωπικά για τον Πρωθυπουργό, ο οποίος έχει υπερασπιστεί τον αρμόδιο υπουργό και την πολιτική της χώρας στο Προσφυγικό με κάθε τρόπο.

Είναι κατανοητό να μην αρέσει σε έναν πρωθυπουργό που προωθεί ένα φιλελεύθερο πολιτικό προφίλ να τον συγκρίνουν με τον Ορμπαν, αλλά θα πρέπει κάποια στιγμή να γίνει αντιληπτό ότι δεν μπορούμε να υπερασπιζόμαστε το κράτος δικαίου à la carte και τα δικαιώματα των προσφύγων είναι μέρος αυτού.

Προφανώς, οι ισορροπίες στο ζήτημα της μετανάστευσης είναι λεπτές, δύσκολες και περίπλοκες, ειδικά για μια χώρα σαν την Ελλάδα, όπου το θέμα δεν έχει συζητηθεί ποτέ ολοκληρωμένα. Παρ’ όλα αυτά, ο σεβασμός και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι στον πυρήνα της ΕΕ και τα κράτη – μέλη πρέπει να κάνουν περισσότερα. Είναι σαφές ότι σε περιόδους κρίσεων τα δικαιώματα υποχωρούν και τα τελευταία χρόνια το έχουμε δει σε ανησυχητικό βαθμό.

Είναι όμως επίσης προφανές ότι πρέπει να αποφασίσουμε ως χώρα τι επιλέγουμε και με ποιους πάμε. Και σε αυτή την απόφαση δεν υπάρχουν γκρίζες ζώνες.

Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης είναι διευθυντής του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες