Κομματικά συνέδρια και ακομμάτιστη διοίκηση

Η ελληνική δημόσια διοίκηση προσομοιάζει, κατά τον τύπο, προς τις λοιπές ναπολεόντειες διοικήσεις της Ευρώπης (Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Πορτογαλία) αλλά, κατά την ουσία της, έχει περισσότερες συγγένειες με τις διοικήσεις των χωρών της ΝΑ Ευρώπης και της Μεσογείου. Μια βαριά κληρονομία πελατειασμού επικαθορίζει τη λειτουργία και τη δομή του ελληνικού διοικητικού συστήματος. Mεταξύ εκείνων που βιώνουν τραυματικά τις πελατειακές πρακτικές των πολιτικών κομμάτων είναι και οι εργαζόμενοι στο Δημόσιο. Η ευνοιοκρατία, παράγοντας διχαστικός και διαλυτικός για τη δημόσια διοίκηση, σε συνδυασμό μ’ ένα πλέγμα φόβου, μη ανάληψης πρωτοβουλίας και ευθύνης, δημιούργησε τον ιδεότυπο του κοινωνικά απαξιωμένου δημοσίου υπαλλήλου.

Γύρω απ’ αυτόν διαμορφώθηκαν δύο μείζονες πολιτικές αφηγήσεις: Η πρώτη, η (νεο-)φιλελεύθερη βλέπει στη δημόσια διοίκηση και στους δημοσίους υπαλλήλους την αιτία όλων των δεινών της χώρας (ελλείμματα, χρέη, διαφθορά, προβληματική ανάπτυξη και επενδυτική καχεξία). Ο δημόσιος τομέας αντιπαραβάλλεται προς έναν (ιδεατό) ιδιωτικό, κι αφού μονίμως υπολείπεται, πρέπει να παραχωρεί ολοένα και περισσότερα κομμάτια του σ’ αυτόν, προκειμένου να γλιτώσουμε από τη διοικητική (και εθνική) κακοδαιμονία που μας ταλανίζει εδώ και δύο αιώνες.

Η δεύτερη θεώρηση, η κρατικιστική, που υποστηρίζεται από την Αριστερά, απογειώνει τον δημόσιο τομέα, αποκόπτοντάς τον από την υπόλοιπη κοινωνία. Το Δημόσιο μπορεί να κάνει τα πάντα. Γι’ αυτό και (πρέπει να) μεγαλώνει άκριτα. Στις σχέσεις με τα πανεπιστήμια που παράγουν γνώση και τον ιδιωτικό τομέα που δίνει υπόσταση σε ιδέες και αποφάσεις, οι κρατιστές λένε όχι. Γευτήκαμε και τις δύο πολιτικές έναντι του Δημοσίου. Τα αποτελέσματά τους θα μπορούσαν να ήταν καταστροφικά τόσο για το Δημόσιο όσο και για τη χώρα, εάν δεν υπήρχε μια ισχυρή άτυπη δομή που λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι στις προβληματικές πολιτικές επιλογές. Αυτή η δομή επιτρέπει την αυτο-οργάνωση των δημοσίων υπαλλήλων, στηριζόμενη στις αξίες του φιλότιμου και της αλληλεγγύης στους πιο αδύναμους. Οι άνθρωποι της δημόσιας διοίκησης εμφορούμενοι από τις αξίες αυτές παρέκαμψαν, και πρόσφατα, τα κενά, τις ελλείψεις και τις αδυναμίες στρατηγικής και οργάνωσης, αγνόησαν τον κομματικό παρεμβατισμό και, ενεργώντας με περίσσευμα ψυχής, έδωσαν τη μάχη κατά του Covid-19 στα δημόσια νοσοκομεία κι αντιμετώπισαν τις φλόγες των καταστροφικών πυρκαγιών το περσινό καλοκαίρι.

Δεν αξιολογήθηκαν τυπικά από κανέναν ούτε το περιμένουν.

Αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι παρακολουθούν με σκεπτικισμό τα αλλεπάλληλα συνέδρια των κομμάτων που γίνονται αυτές τις μέρες. Δεν ακούνε τίποτα για τη βελτίωση της μίζερης διαβίωσής τους σε απαράδεκτα κτίρια και γραφεία ούτε για τον νομικισμό και την τυπολατρία που κατατρώγουν την ενεργητικότητά τους. Βλέπουν τους αριθμούς των εκτάκτων να καλπάζουν (έχοντας ξεπεράσει τις 200.000), τους μετακλητούς να ξεπερνούν ήδη τους 3.000, τις κρίσεις των προϊσταμένων να γίνονται με το σταγονόμετρο και τις απευθείας αναθέσεις καθηκόντων που τους κρατούν ομήρους ενόψει των επερχόμενων εκλογών, καλά να κρατούν.

Tα κόμματα δεν έχουν στην ατζέντα τους τίποτα για τα προβλήματα αυτά. Πολλοί τα θεωρούν ως προβλήματα μικρο-οργάνωσης που δεν ανήκουν στα μεγάλα πολιτικά ζητήματα των οποίων επιλαμβάνονται τα κόμματα. Σφάλλουν, όμως. Η αναγνώριση της σημασίας του ανθρώπινου κεφαλαίου είναι η βασικότερη προϋπόθεση για την καταπολέμηση της γραφειοκρατίας, τη διασφάλιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, την ανάπτυξη και την πανταχόθεν ζητούμενη και μη ευρισκόμενη εθνική αυτοπεποίθηση και ανάταση.

Η ακομμάτιστη δημόσια διοίκηση ζητά από τα πολιτικά κόμματα να μεριμνήσουν γι’ αυτήν: Αυτό δεν είναι μια λογική παραδοξότητα αλλά όρος λειτουργίας μιας ευνομούμενης Πολιτείας.

Ο Παναγιώτης Καρκατσούλης είναι εμπειρογνώμων δημόσιας διοίκησης, σύμβουλος ΑΣΕΠ, πρώην βουλευτής